نادر شوهانی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش جغرافیا در معادلات نظامی اظهار کرد: در ابتدای قرن بیستم، اندیشمندان علوم انسانی نظریههایی درباره رابطه انسان و محیط مطرح کردند که یکی از مهمترین آنها «جبرگرایی جغرافیایی» بود. بر اساس این نظریه، محیط طبیعی و شرایط جغرافیایی مانند آبوهوا، منابع طبیعی، کوهها و دریاها نقش اصلی در شکلگیری رفتار جوامع، فرهنگها، اقتصاد و حتی قدرت کشورها دارند.
وی خاطرنشان کرد: بر مبنای این دیدگاه، کشورهایی که در موقعیت جغرافیایی مناسبتری قرار دارند، شانس بیشتری برای توسعه و قدرت سیاسی و نظامی خواهند داشت. البته بعدها اندیشمندانی مانند ویدال دولابلاش این نظریه را مورد نقد قرار دادند و تأکید کردند که فناوری، فرهنگ و مدیریت نیز نقش تعیینکنندهای دارند و محیط جغرافیایی بهتنهایی سرنوشت ملتها را رقم نمیزند.
رئیس دانشگاه پیام نور ایلام ادامه داد: حاصل این نقدها شکلگیری دیدگاهی با عنوان «امکانگرایی» بود که امروز بیشتر مورد پذیرش قرار دارد. بر اساس این دیدگاه، محیط جغرافیایی فرصتها و محدودیتهایی را در اختیار انسان قرار میدهد، اما فناوری و توان مدیریتی میتوانند بسیاری از این محدودیتها را کاهش دهند.
شوهانی با اشاره به تجربههای تاریخی در جنگها گفت: در بسیاری از درگیریها مشاهده شده است که جغرافیا نقش تعیینکنندهای در سرنوشت جنگ دارد و گاه حتی از تعداد نیروها و تجهیزات نیز مهمتر میشود. جغرافیا مشخص میکند که یک کشور تا چه اندازه به مسیرهای تجاری، منابع انرژی و مناطق راهبردی دسترسی داشته باشد.
وی تصریح کرد: موقعیت جغرافیایی مناسب میتواند قدرت دفاعی و بازدارندگی کشورها را افزایش دهد. کنترل تنگهها، دریاها و گلوگاههای مهم نیز تأثیر مستقیمی بر روند جنگ و حتی اقتصاد جهانی دارد. به همین دلیل در علوم نظامی جمله معروفی وجود دارد که «جغرافیا صحنه جنگ را تعیین میکند».
به گفته وی، فناوری، تجهیزات و آموزش نظامی اهمیت زیادی دارند اما نحوه استفاده از آنها تا حد زیادی به شرایط جغرافیایی وابسته است از همین رو کشورها هنگام تدوین راهبردهای دفاعی، موقعیت جغرافیایی خود را یکی از مهمترین عناصر قدرت ملی در نظر میگیرند.
شوهانی تأکید کرد: هرچند فناوری میتواند بخشی از محدودیتهای جغرافیایی را کاهش دهد اما هرگز نمیتواند جغرافیا را حذف کند. بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که در هرگونه رویارویی نظامی، ایران علاوه بر توان دفاعی، از مزیتهای جغرافیایی خود مانند عمق سرزمینی، رشتهکوههای گسترده و موقعیت راهبردی در تنگه هرمز بهره خواهد برد.
وی اضافه کرد: اگر فناوری را عامل «قدرت ضربهزدن» بدانیم، جغرافیا عامل «قدرت ماندگاری و بازدارندگی» است و در مورد ایران، این مزیت جغرافیایی در کنار ظرفیتهای انسانی و دفاعی، یکی از مهمترین عوامل راهبردی به شمار میآید.
انتهای پیام
