مهدی امیرکمالی، امروز یکشنبه ۳۱ خرداد در نشست تخصصی «مصطفی چمران؛ فرهیخته فرهنگساز» که در دانشگاه فرهنگیان اصفهان برگزار شد، اظهار کرد: یکی از دشواریهای سخن گفتن درباره شخصیتهای بزرگ و اثرگذار این است که باید در زمانی کوتاه از انسانهایی سخن گفت که ابعاد شخصیتی و تأثیرگذاری آنان بسیار گسترده است. حقیقتاً این کار دشوار است، چراکه نمیتوان عظمت چنین شخصیتهایی را در فرصت اندک به درستی تبیین کرد.
وی ادامه داد: اگر بخواهیم از شهید دکتر مصطفی چمران سخن بگوییم، با شخصیتی مواجه هستیم که ابعاد وجودی او فراتر از توصیفهای معمول است. در میان موجودات عالم، هر موجودی یک بار متولد میشود و یک بار زندگی میکند، اما برخی انسانها چنان اثرگذارند که پس از تولد، بارها و بارها خود را بازآفرینی میکنند و در عرصههای مختلف زندگی حضور مییابند. دکتر چمران از همین جنس انسانها بود. ما توفیق داشتیم که این شخصیت بزرگ را از نزدیک درک کنیم و باور داریم که چمران، آغازگر بسیاری از جلوههای فضیلت، عینیتبخشی به ارزشها و تجسم عملی آرمانها بود. یکی از دشواریهای بزرگ در معرفی وی این است که هیچگاه نمیتوان در زمان کوتاه از همه ابعاد شخصیتش سخن گفت. گاهی برای بیان آنچه از چمران دیدهام، به ۱۰ جلسه دو ساعته نیاز دارم و با این حال احساس میکنم هنوز نتوانستهام آنچه را با نگاه محدود خود دیدهام، بهطور کامل توصیف کنم.
نماینده بنیاد شهید چمران افزود: ویژگی معلم، تکثیر شدن است، معلم در وجود شاگردان خود تداوم مییابد و اثر او به صورت تصاعدی گسترش پیدا میکند. شهید چمران نیز از همین ویژگی برخوردار بود. او انسانی بود که از مرزهای آموزش و تجربه عبور کرد و به افقهای بلند تربیت و انسانسازی رسید. دشواری دیگر در شناخت شخصیتهای بزرگ «حجاب معاصرت» است. همزمانی با یک شخصیت بزرگ، گاه مانع از آن میشود که جامعه بتواند او را به درستی بشناسد. بسیاری از بزرگان را سالها پس از دوران حیاتشان بهتر درک میکنیم. هرچه فاصله زمانی بیشتر میشود، ابعاد ناشناخته آنان آشکارتر میشود. هرچند اگر پیوستگی تاریخی و تمدنی نیز دچار آسیب شود، بسیاری از نشانهها و شواهد نیز از دست خواهد رفت.
امیرکمالی با بیان اینکه متأسفانه یکی از مظلومیتهای بزرگ شخصیتی شهید چمران در تاریخ معاصر ما این است که بسیاری از مردم او را صرفاً در قامت یک فرمانده نظامی، یک مبارز مسلح، یک چریک مسلمان یا فردی شجاع در میدانهای نبرد میشناسند، تصریح کرد: این تصویر نادرست نیست، اما کامل هم نیست. چمران همه این ویژگیها را داشت، اما شخصیت او محدود به این ابعاد نبود. موضوع «ابعاد ناشناخته شخصیت شهید چمران» دقیقاً ناظر به همین مسئله است. چمران مردی برای آینده، مردی برای همه فصلها و الگویی برای تنظیم نسبت انسان با آرمانهای متعالی خلقت بود. همانگونه که استادان این نشست اشاره کردند، اندیشه و عمل در وجود شهید چمران به شکلی کمنظیر در کنار یکدیگر قرار گرفته بود.
وی اضافه کرد: در مطالعاتی که درباره شخصیت ایشان داشتم، به این نتیجه رسیدم که شهید چمران بسیاری از مراحل سیر و سلوک معنوی را در عمل طی کرده بود. عرفا از منازل و مقامات مختلفی سخن میگویند و چمران را میتوان یکی از قهرمانان این مسیر دانست، انسانی که در روزگار ما به مراتب والایی از معنویت دست یافته بود. برای ورود به بحث درباره شهید چمران، توجه شما را به یک نکته مهم جلب میکنم و آن، سخن حضرت امام خمینی(ره) درباره ایشان است. در پیام تاریخی امام به مناسبت شهادت دکتر چمران، تعبیری به کار رفته که برای کمتر کسی در تاریخ انقلاب اسلامی استفاده شده است. امام خمینی(ره) در توصیف شهید چمران از تعبیر «مرد خدا» استفاده کردند، عنوانی که نشاندهنده جایگاه ممتاز و کمنظی ین شهید بزرگوار در نگاه بنیانگذار جمهوری اسلامی ایران است.
نماینده بنیاد شهید چمران با اشاره به جایگاه شهید چمران در نگاه امام خمینی(ره) افزود: وقتی امام راحل در پیام شهادت دکتر چمران از تعبیر «مرد خدا» استفاده کردند، در واقع از شخصیتی سخن گفتند که به مرتبهای از کمال انسانی رسیده بود که حتی امام نیز با حسرت از آن یاد میکردند. این بیان، صرفاً یک توصیف عادی نیست، بلکه در دل خود حکمتها و مفاهیم عمیق عرفانی و فلسفی فراوانی دارد که پرداختن به آنها مجال دیگری میطلبد.
امیرکمالی ادامه داد: تاریخ معاصر ما شاهد ظهور ستارگان درخشانی در عرصه اندیشه، سیاست، مبارزه و تحولات اجتماعی بوده است، اما شهید چمران در میان این چهرهها جایگاهی ویژه دارد. شهید مطهری معتقد بود انسان کامل کسی است که بتواند در عرصههای مختلف زندگی قهرمان باشد. یافتن چنین انسانی بسیار دشوار است، اما با جرأت میتوان گفت شهید دکتر مصطفی چمران یکی از مصادیق برجسته انسان کامل در دوران معاصر بود.
وی خاطرنشان کرد: هر کسی که برای زندگی، پیشرفت، تعالی و انسان شدن به دنبال الگو باشد، میتواند در شخصیت شهید چمران نمونهای کمنظیر پیدا کند. او در عرصههای مختلف علمی، فرهنگی، اجتماعی، معنوی و مبارزاتی به قلههای موفقیت دست یافت.
نماینده بنیاد شهید چمران با اشاره به آشنایی خود با شهید چمران گفت: من و کمالینژاد، این توفیق را داشتیم که در سبد داراییهای معنوی و فکری خود، نعمت شناخت این شخصیت بزرگ را داشته باشیم. در سالهای نخست انقلاب و در مأموریتهای مرتبط با لبنان، فرصت آشنایی با بسیاری از چهرههای تأثیرگذار منطقه را پیدا کردیم.
امیرکمالی افزود: در آن دوران، در جریان مبارزات منطقه و فعالیتهای مرتبط با فلسطین حضور داشتم و به عنوان افسر افتخاری سازمان آزادیبخش فلسطین شناخته میشدم. در سنین جوانی مسئولیتهای مختلفی در لبنان و خاورمیانه بر عهده داشتم و از نزدیک با شخصیتهایی مواجه شدم که دیدار با آنان برای بسیاری از فعالان سیاسی و مبارزاتی یک آرزو محسوب میشد.
وی ادامه داد: بخشی از جریانهای مبارزاتی آن روزگار، تحت تأثیر برخی گرایشهای فکری و سیاسی قرار داشتند و ما نیز در مقاطعی با چنین فضاهایی مواجه بودیم. شناخت ما در آن زمان مانند امروز کامل نبود و طبیعی است که در برخی تحلیلها و قضاوتها خطاهایی وجود داشته باشد. با این حال، همان ارتباطات اولیه زمینهای شد تا در لبنان با شخصیتی بزرگ و تأثیرگذار همچون امام موسی صدر آشنا شویم.
عضو بنیاد شهید جمران با اشاره به جایگاه امام موسی صدر اظهار کرد: امام موسی صدر، که ریشههای خانوادگی و تاریخی او به اصفهان بازمیگردد، از برجستهترین شخصیتهای جهان تشیع و از خاندان مرجعیت بود. او علاوه بر برخورداری از دانش حوزوی و فقهی، در حوزههای اقتصاد، مدیریت، سیاست و مسائل اجتماعی نیز صاحبنظر بود و نگاه جامعی به مسائل جهان اسلام داشت.
امیرکمالی افزود: در آن دوران، عنوان «امام» برای امام موسی صدر در جامعه لبنان و جهان اسلام جایگاهی ویژه داشت. شخصیتی که نهتنها در میان مردم لبنان، بلکه در میان رهبران کشورهای مختلف منطقه و جهان از احترام و نفوذ فراوانی برخوردار بود و بسیاری از سیاستمداران و اندیشمندان آرزو داشتند از نزدیک با او دیدار و گفتوگو کنند. امام موسی صدر از محبوبترین و اثرگذارترین شخصیتها در زندگی شهید چمران بود و نقش مهمی در شکلگیری بسیاری از ابعاد فکری، اجتماعی و مبارزاتی ایشان ایفا کرد.
شهید چمران «مردی برای تمام فصول» بود
وی با بیان اینکه شهید چمران «مردی برای تمام فصول» بود، گفت: انسانها معمولاً در مسیر زندگی فراز و فرود دارند و در برخی مقاطع به اوج میرسند، اما کمتر کسی را میتوان یافت که در همه مراحل زندگی، از کودکی و نوجوانی تا دوران دانشگاه، فعالیتهای علمی، مبارزاتی و مدیریتی، همواره در قله باشد. شهید چمران از جمله معدود شخصیتهایی بود که چنین ویژگیای داشت.
نماینده بنیاد شهید چمران در ادامه سخنان خود با اشاره به فعالیتهای مبارزاتی در لبنان اظهار کرد: یکی از بزرگترین توفیقات ما در آن سالها، آشنایی نزدیک با شهید مصطفی چمران بود. حضور در لبنان و فعالیت در جنبش امل این فرصت را فراهم کرد تا از نزدیک با ابعاد مختلف شخصیت ایشان آشنا شویم. بسیاری از واقعیتهای آن دوران در لایههای امنیتی و سیاسی منطقه جریان داشت و بخش قابل توجهی از آنها هرگز بهدرستی به افکار عمومی منتقل نشد. از همین رو، شناخت شهید چمران نیازمند بازخوانی دقیق مقطع تاریخی و بررسی نقش تأثیرگذار او در تحولات منطقه است.
امیرکمالی با اشاره به نقش الگویی شهید چمران برای جامعه فرهنگیان گفت: اگر قرار باشد برای نسل امروز الگویی معرفی کنیم، باید ببینیم جامعه ما تا چه اندازه ظرفیت شناخت چنین شخصیتهایی را دارد. به همین دلیل سالهاست که در دانشگاه فرهنگیان تهران و استانهای مختلف درباره شهید چمران سخن میگویم؛ چرا که معتقدم اگر از پدر، راحتی تن را میآموزیم، از معلم روشنایی جان را فرا میگیریم.
وی در بخش دیگری از سخنان خود به جایگاه معلم در فرآیند تربیت اشاره کرد و گفت: میان «آموزگار» و «معلم» تفاوت جدی وجود دارد. برخی افراد صرفاً آموزگار هستند، یعنی در یک چارچوب اداری فعالیت میکنند، وظایف خود را انجام میدهند و پس از پایان خدمت بازنشسته میشوند، اما معلم کسی است که معلمی را زندگی میکند.
نماینده بنیاد شهید چمران ادامه داد: گاهی حتی خاطره یک معلم، رفتار یک معلم و یا نام یک معلم پس از سالها همچنان در حال تربیت انسانهاست. بعضی معلمان حتی پس از درگذشت خود نیز از طریق آثار، خاطرات و سیره رفتاریشان به جامعه آموزش میدهند. این تفاوت اصلی میان آموزگار و معلم است.
امیر کمالی تصریح کرد: اگر هدف دانشگاه فرهنگیان تربیت معلم باشد، باید به این تفاوت توجه جدی داشته باشد. آموزگاری یک مهارت و حرفه است، اما معلمی یک هویت و شیوه زیستن محسوب میشود. معلم واقعی در هر شرایطی معلم است، چه در کلاس درس باشد و چه در زندگی روزمره.
وی در ادامه با اشاره به زندگی شخصی شهید چمران گفت: یکی از جلوههای عظمت روحی شهید چمران، عبور آگاهانه او از موقعیتهای ممتاز مادی و اجتماعی بود. او در آمریکا از جایگاه علمی بسیار بالایی برخوردار بود و در مؤسسات معتبر علمی و تحقیقاتی فعالیت میکرد. در دهه ۱۳۴۰ حقوقی دریافت میکرد که در آن زمان رقم بسیار قابل توجهی محسوب میشد. همچنین از زندگی مرفه، موقعیت اجتماعی ممتاز و امکانات فراوان برخوردار بود.
نماینده بنیاد شهید چمران خاطرنشان کرد: با وجود همه این امکانات، شهید چمران از رفاه و آسایش شخصی گذشت و مسیر دیگری را انتخاب کرد. او به جای بهرهگیری از فرصتهای گسترده علمی و حرفهای در آمریکا و دانشگاههای معتبر منطقه، راه حضور در میان محرومان و مستضعفان را برگزید و برای خدمت به مردم جنوب لبنان قد ر مسیری گذاشت که سرشار از سختی، ایثار و مجاهدت بود.
امیر کمالی در ادامه با اشاره به فعالیتهای آموزشی و اجتماعی شهید چمران در لبنان گفت: شهید چمران زمانی به جنوب لبنان رفت که بسیاری از نوجوانان و جوانان آن منطقه، به دلیل فقر شدید، در معرض جذب شدن توسط جریانهای منحرف، احزاب وابسته و مؤسسات ناسالم قرار داشتند. بسیاری از خانوادهها در سختترین شرایط معیشتی زندگی میکردند و بخش بزرگی از استعدادهای جوانان به دلیل نبود امکانات آموزشی و شغلی در معرض نابودی قرار داشت.
وی افزود: دکتر چمران به جای انتخاب زندگی راحت و بهرهمندی از موقعیتهای ممتاز علمی و اجتماعی، در میان همین مردم حضور یافت. او هنرستانها و مراکز آموزشی راهاندازی کرد و به جوانان مهارتهای فنی و حرفهای آموخت تا بتوانند مسیر زندگی خود را تغییر دهند. این در حالی بود که او دانشمندی برجسته در حوزه فیزیک پلاسما، الکترونیک و علوم پیشرفته به شمار میرفت و در معتبرترین مراکز علمی آمریکا فعالیت کرده بود.
نماینده بنیاد شهید چمران اضافه کرد: چمران در جنوب لبنان معلمی را به معنای واقعی کلمه معنا کرد. او به جای آنکه صرفاً در جایگاه یک دانشمند مطرح جهانی باقی بماند، در کنار محرومان قرار گرفت و تلاش کرد با آموزش، تربیت و توانمندسازی نسل جوان، زمینه رشد و پیشرفت آنان را فراهم کند. بسیاری از چهرههای تأثیرگذار مقاومت اسلامی لبنان، محصول همان جریان فکری، فرهنگی و تربیتی هستند که امام موسی صدر و شهید مصطفی چمران پایهگذاری کردند. شهید سید حسن نصرالله نیز بارها تأکید کرده بود که مقاومت اسلامی لبنان، ثمره درختی است که امام موسی صدر و شهید چمران آن را کاشتند و پرورش دادند.
امیرکمالی افزود: شهید چمران از نخستین افرادی بود که در مسیر سازماندهی و توانمندسازی جامعه شیعه لبنان گام برداشت. جامعهای که سالها با محرومیت، فقر و انزوای اجتماعی شناخته میشد و از کمترین امکانات برخوردار بود. او تلاش کرد روح خودباوری، عزت و مسئولیتپذیری را در میان نسل جوان این جامعه تقویت کند. مهمترین ویژگی چمران، تربیت انسان بود. او تنها یک مدیر یا فرمانده نبود، بلکه معلمی بود که توانست نسل بزرگی از انسانهای مؤثر، مدیران، اندیشمندان و مبارزان را تربیت کند.
وی خطاب به مسئولان دانشگاه فرهنگیان گفت: اگر میخواهیم حق شهید چمران را ادا کنیم، این کار تنها با برگزاری مراسمهای یادبود و سخنرانیهای مناسبتی محقق نخواهد شد. شناخت شهید چمران باید به یک جریان علمی، پژوهشی و آموزشی تبدیل شود و ابعاد مختلف شخصیت، اندیشه و روش تربیتی او به صورت نظاممند مورد مطالعه قرار گیرد.
نماینده بنیاد شهید چمران افزود: شهید چمران در اوج مسئولیتهای سیاسی و اجرایی نیز زندگی بسیار سادهای داشت. او در زمان شهادت، وزیر، نماینده مجلس و نماینده امام خمینی(ره) بود، اما زندگی شخصیاش با سادهترین معیارها اداره میشد. کسانی که از نزدیک با او آشنایی داشتند، به خوبی میدانند که میان جایگاه رسمی و سبک زندگی شخصی او فاصلهای عمیق وجود داشت و همین مسئله بخشی از عظمت شخصیت او را نشان میدهد.
امیر کمالی با تأکید بر ضرورت شناخت ابعاد فکری شهید چمران گفت: یکی از مهمترین دغدغههای او، شناخت دقیق دشمن و تحلیل صحیح تحولات منطقهای و بینالمللی بود. چمران همواره بر ضرورت بصیرت، آگاهی و شناخت عمیق مسائل تأکید داشت و معتقد بود بدون شناخت درست، نمیتوان در مسیر پیشرفت و استقلال حرکت کرد. شهید چمران علاوه بر فعالیتهای علمی، فرهنگی و نظامی، صاحب اندیشه و نگاه راهبردی بود. بسیاری از موضوعاتی که امروز در حوزههای فرهنگی، اجتماعی و تمدنی مطرح میشود، سالها پیش در اندیشه و نوشتههای او مورد توجه قرار گرفته بود.
وی اظهار کرد: دانشگاه فرهنگیان و مجموعه نظام تعلیم و تربیت کشور برای تربیت نسل آینده نیازمند الگوهای عینی و قابل لمس هستند. شهید مصطفی چمران یکی از برجستهترین این الگوهاست. شخصیتی که علم، ایمان، مدیریت، ایثار، مسئولیتپذیری و انسانسازی را در بالاترین سطح با یکدیگر جمع کرده بود.
نماینده بنیاد شهید چمران تأکید کرد: شناخت شهید چمران نباید به چند مراسم و برنامه مناسبتی محدود شود. لازم است نشستهای تخصصی، پژوهشهای علمی، دورههای آموزشی و برنامههای مستمر برای بررسی اندیشه و سیره این شهید بزرگوار در دانشگاه فرهنگیان و مراکز علمی کشور شکل گیرد. بنیاد شهید چمران و مجموعه همکاران ما نیز آمادگی دارند در این مسیر، از نظر علمی، پژوهشی و فکری بادانشگاه فرهنگیان و سایر مراکز آموزشی همکاری کنند.
انتهای پیام
