پارسا اشرفی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به مفهوم افسردگی پاییزی، اظهار کرد: در علم روانشناسی اصطلاح «افسردگی پاییزی» به‌عنوان یک تشخیص علمی مستقل وجود ندارد و اصطلاح تخصصی آن «اختلال عاطفی فصلی» یا «افسردگی فصلی» است که معمولا در فصل پاییز و زمستان بروز پیدا می‌کند.
این روانشناس فعال در حوزه سلامت روان و پیشگیری از آسیب‌های اجتماعی با بیان اینکه کاهش نور طبیعی خورشید از عوامل موثر در بروز این اختلال است، افزود: افراد در این دوره ممکن است با افت خلق، کاهش انرژی، اختلال در خواب و تغییر در اشتها مواجه شوند، با این حال، هرگونه غمگینی یا بی‌حوصلگی در فصل پاییز به معنای ابتلا به افسردگی فصلی نیست و تشخیص آن مستلزم بررسی شدت و مدت علائم، تداوم یا تکرار آن‌ها و میزان تاثیرشان بر عملکرد روزمره فرد توسط متخصص است.
وی کاهش دریافت نور طبیعی در طول روز را یکی از عوامل مهم مرتبط با افسردگی فصلی دانست و توضیح داد: نور طبیعی در تنظیم ساعت زیستی بدن، چرخه خواب و بیداری و فرآیندهای مرتبط با خلق و خو نقش دارد، تغییرات نور در فصل پاییز و زمستان می‌تواند بر تنظیم هورمون ملاتونین و در نتیجه بر الگوی خواب و سطح انرژی افراد تأثیر بگذارد؛ از سوی دیگر، کوتاه شدن روزها و زود تاریک شدن هوا ممکن است، باعث کاهش فعالیت‌های اجتماعی، کمتر خارج شدن افراد از خانه و تغییر در برنامه‌های روزمره شود، این عوامل نیز می‌توانند بر وضعیت روانی افراد اثرگذار باشند.
اشرفی تاکید کرد: واکنش افراد به تغییر فصل یکسان نیست و نمی‌توان تمام تغییرات خلقی و روانی را صرفا به کاهش نور خورشید نسبت داد، بلکه عواملی مانند شرایط زندگی، سابقه مشکلات خلقی و ویژگی‌های روانشناختی نیز در این زمینه نقش دارند.
این روانشناس با اشاره به اینکه همه افراد به یک اندازه در معرض افسردگی فصلی قرار ندارند، گفت: افرادی که سابقه افسردگی، اختلالات عاطفی فصلی یا سابقه خانوادگی مشکلات خلقی دارند، ممکن است آسیب‌پذیری بیشتری در برابر این اختلال داشته باشند، همچنین تجربه دوره‌های مکرر افت خلق در فصل‌های مشخص، شرایط زندگی، میزان حمایت اجتماعی، کیفیت خواب و سطح استرس و اضطراب نیز می‌توانند در این زمینه موثر باشند، ابتلا به افسردگی فصلی معمولا نتیجه یک عامل واحد نیست و مجموعه‌ای از عوامل زیستی، روانشناختی و محیطی در بروز آن نقش دارند، بنابراین نمی‌توان صرفا با توجه به شخصیت یا شرایط زندگی یک فرد، احتمال ابتلای او را تعیین کرد.
تفاوت افسردگی فصلی با افسردگی معمولی چیست؟
وی درباره تفاوت افسردگی فصلی با سایر انواع افسردگی، اظهار کرد: از نظر علائم، شباهت‌های زیادی میان افسردگی فصلی و سایر انواع افسردگی وجود دارد، در هر دو ممکن است فرد غمگینی، کاهش علاقه و لذت، افت انرژی، اختلال در تمرکز و احساس ناامیدی را تجربه کند، در افسردگی فصلی، علائم معمولا در فصل مشخصی از سال بروز پیدا می‌کنند و در فصل دیگری بهبود می‌یابند، برای تشخیص این اختلال، تکرار الگوی فصلی در طول سال‌های مختلف اهمیت دارد و تجربه یک دوره غمگینی در پاییز به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست، از نظر درمانی، هر دو وضعیت می‌توانند به روان درمانی و در صورت نیاز دارودرمانی پاسخ دهند، انتخاب روش درمان به شدت علائم، سابقه فرد و ارزیابی تخصصی روانشناس یا روانپزشک بستگی دارد.
علائم افسردگی چه زمانی نیازمند بررسی تخصصی است؟
اشرفی با تاکید بر اهمیت توجه به مدت، شدت و تأثیر علائم بر زندگی فرد، بیان کرد: اگر فرد برای مدت کوتاهی احساس بی‌حوصلگی داشته باشد، اما همچنان بتواند فعالیت‌های روزمره خود را انجام دهد، روابط اجتماعی‌اش را حفظ کند و از شغل و فعالیت‌های معمول خود لذت ببرد، ممکن است صرفا با یک افت خلق موقتی مواجه باشیم، اما اگر غمگینی، کاهش علاقه و لذت، افت انرژی، اختلال در الگوی خواب یا تغییر اشتها در بیشتر روزها ادامه پیدا کند و عملکرد شغلی، تحصیلی و روابط اجتماعی فرد را تحت تأثیر قرار دهد، به ویژه اگر این وضعیت حدود دو هفته یا بیشتر طول بکشد، لازم است موضوع جدی‌تر بررسی شود، دو هفته یک معیار هشدار برای توجه و ارزیابی تخصصی است، اما زمان به‌تنهایی معیار تشخیص نیست و باید مجموعه علائم و شرایط فرد بررسی شود.
این روانشناس درباره تغییرات خواب و اشتها در افراد مبتلا به افسردگی فصلی، گفت: تغییر در الگوی خواب، افزایش اشتها، تمایل بیشتر به مصرف کربوهیدرات‌ها و موادغذایی شیرین و کاهش انرژی می‌توانند از نشانه‌های افسردگی فصلی، به‌ویژه در پاییز و زمستان باشند، برخی افراد در این دوره بیشتر می‌خوابند، صبح‌ها به سختی از خواب بیدار می‌شوند و انرژی کمتری دارند، همچنین ممکن است تغییر وزن، چه به شکل افزایش و چه کاهش وزن، در برخی افراد مشاهده شود.
وی تاکید کرد: این علائم به تنهایی نشان‌دهنده افسردگی فصلی نیستند، زیرا تغییرات خواب و اشتها می‌توانند دلایل جسمی، دارویی یا روانشناختی دیگری نیز داشته باشند، برای مثال، اختلالات تیروئید نیز باید در بررسی علل احتمالی مورد توجه قرار گیرند.
راهکارهای پیشگیری از افسردگی فصلی چیست؟
اشرفی تنظیم ساعت خواب و بیداری و داشتن سبک زندگی منظم و فعال را از مهمترین اقدامات پیشگیرانه برای جلوگیری از افسردگی فصلی دانست و اظهار کرد: افراد باید تا حد امکان از نور طبیعی خورشید در طول روز بهره‌مند شوند و ارتباط خود را با خانواده، دوستان و همکاران حفظ کنند، با شروع فصل‌های سرد، برخی افراد به تدریج فعالیت‌های اجتماعی خود را کاهش می‌دهند و از حضور در جمع فاصله می‌گیرند، این مسئله می‌تواند احساس انزوا و افت خلق را تشدید کند، در حالیکه حفظ روابط اجتماعی یکی از نیازهای اساسی انسان است.
این روانشناس همچنین ورزش، گوش دادن به موسیقی، فعالیت در طول روز، بهره‌مندی از نور طبیعی و برنامه‌ریزی منظم روزانه را از جمله اقداماتی دانست که می‌توانند به حفظ سلامت روان در فصل‌های سرد سال کمک کنند.
وی با تاکید بر ضرورت توجه به نشانه‌های هشداردهنده افسردگی، گفت: اگر فرد افکار خودکشی، اقدام به خودکشی یا افکار آسیب زدن به دیگران را تجربه می‌کند، باید این موضوع بسیار جدی گرفته شود و بدون تاخیر برای دریافت کمک تخصصی اقدام شود.
اشرفی با اشاره به نقش خدمات مشاوره‌ای و حمایتی در این زمینه، دو شماره ۱۲۳، اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی، و ۱۴۸۰، صدای مشاور، را از خطوطی دانست که مردم می‌توانند برای دریافت خدمات حمایتی و مشاوره‌ای از آن‌ها استفاده کنند.
این روانشناس با تاکید بر اهمیت توجه به احساسات و پرهیز از خودسرزنشگری، اظهار کرد: احساس غمگینی در برخی مقاطع زندگی می‌تواند بخشی از تجربه طبیعی انسان باشد و نباید بلافاصله پس از تجربه یک احساس، به خودمان برچسب بیماری بزنیم. با این حال، اگر این احساس تداوم پیدا کند و عملکرد روزمره ما را تحت تأثیر قرار دهد، باید به آن توجه کنیم و در صورت نیاز از کمک تخصصی بهره‌مند شویم، افراد بهتر است به جای سرزنش خود به دلیل کمبود انرژی، خواب‌آلودگی یا کاهش انگیزه، با خودشان همدلانه‌تر برخورد کنند و در صورت نیاز از خدمات روانشناختی استفاده کنند.
وی در پایان تاکید کرد: مراقبت از سلامت روان به معنای منتظر ماندن تا رسیدن به نقطه بحران نیست، همانطور که برای سلامت جسمانی خود ارزش قائل هستیم، باید برای سلامت روان نیز اهمیت قائل شویم، کمک گرفتن از روانشناس یا روانپزشک نشانه ضعف نیست، بلکه اقدامی مسئولانه و نشانه توجه به سلامت خود، خانواده و جامعه است.
انتهای پیام
