ایسنا در پیگیری این موضوع با مدیر مسئول یکی از نشریات کتاب گفتوگویی داشت که این فعال فرهنگی با اشاره به گذشت نزدیک به دو دهه فعالیت در حوزه کتابفروشی و نشر، از چالشهای فعلی این صنعت، از هزینههای چاپ تا معضلات توزیع در شهرستانها سخن گفت.
هادی کرمانیان، با بیان اینکه نوسانات قیمت ارز و هزینههای چاپ، روند تولید کتاب را با دشواریهای جدی مواجه کرده است، اظهار کرد: در سالهای اخیر، افزایش افسارگسیخته قیمت کاغذ و هزینههای چاپ، منجر به کاهش تیراژ کتابها و اجبار ناشران به اولویتبندی سختگیرانه در انتخاب عناوین شده است، در این شرایط اقتصادی، بزرگترین گلوگاهِ پیشروی ناشران، نه صرفاً تولید، بلکه ناتوانی در فروش آثار چاپ شده است.
ضرورت دخالت حمایتی دولت در بازار کاغذ
کرمانیان با تأکید بر نقش تعیینکننده دولت در مدیریت قیمتها گفت: اگر دولت با نظارت دقیق و اختصاص یارانههای هدفمند برای تهیه کاغذ به ناشران، بر اساس میزان فعالیت و کارنامه آنها اقدام کند، تا حد زیادی میتوان از نوسانات قیمت تمامشده کتاب که اکنون چندین برابر شده است، جلوگیری کرد.
فقدان مراکز پخش؛ چالش اصلی ناشران شهرستانی
مدیر انتشارات اکسیرقلم یکی از پرچالشترین مسائل ناشران، بهویژه در شهرستانها را فقدان شبکه توزیع و مراکز پخش کارآمد دانست و افزود: اصلیترین اولویت ما برای حفظ و بقای کسبوکار، داشتن یک مرکز پخش تخصصی برای معرفی آثار نویسندگان و ناشران است.
کرمانیان تصریح کرد: در حال حاضر سبد درآمدی ما تا حد زیادی به فروش مستقیم در فروشگاه وابسته است و جای خالیِ یک بازوی توزیعی قوی، بهشدت احساس میشود.
قوانین بیمهای؛ سد راه توسعه
وی همچنین با انتقاد از وضعیت قوانین بیمهای گفت: اگرچه ناشران ملزم به رعایت دقیق قوانین مالیاتی هستند و این امر انجام میشود، اما فشارهای ناشی از افزایش قوانین بیمهای نسبت به سالهای گذشته بسیار فراتر رفته و نیازمند بازنگری است.
حمایت از نویسندگان جوان؛ موتور محرک آینده نشر
کرمانیان با توصیه به نگاه حمایتی به استعدادهای نوپا تأکید کرد و گفت: نباید اجازه دهیم چراغ خلاقیت خاموش شود، نویسندگان جوان باید تا جای ممکن حتی در تیراژهای بسیار محدود مورد حمایت قرار گیرند تا اثرشان به چاپ برسد؛ این موضوع انگیزهای برای گامهای بعدی آنها و حفظ پویایی صنعت نشر خواهد بود.
۱۸ سال ایستادگی در برابر طوفانِ کاغذ و بیمهری مسئولان
صمد صالح طبری سردبیر بابل نامه نیز در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در حالی که بسیاری از رسانههای مکتوب به دلیل مشکلات عدیده مالی و افزایش سرسامآور هزینهها، تعطیل شدهاند، نشریه هفتگی «بابلنامه» پس از ۱۸ سال فعالیت مستمر، همچنان با عشق و اراده به کار خود ادامه میدهد، این نشریه که از آذرماه ۱۳۸۷ فعالیت رسمی خود را در استان مازندران آغاز کرده، تاکنون با وجود نداشتن هیچگونه آگهی یا گزارش ویژه از سوی ادارات و سازمانهای استانی و شهرستانی، توانسته است با صرف هزینههای سنگین، نفس بکشد و تعطیل نشود.
وی افزود: مسئولان آنچنان با نشریات محلی بیگانه شدهاند که برخی از همین مسئولان بومی، شاید حتی از وجود نشریهای به نام بابلنامه و هزینههای کمرشکن انتشار آن اطلاع نداشته باشند.
صالح طبری یادآور شد: این در حالی است که نشریه ما در مدت ۱۸ سال فعالیت، موفق به کسب ۱۸ عنوان برتر از جشنوارههای منطقهای و استانی شده است که افتخاری برای شهرستان محسوب میشود، اما متأسفانه این افتخارات نیز از دید برخی مسئولان دور مانده یا مورد بیتوجهی قرار گرفته است.
وی تصریح کرد: «بابلنامه» در سالهای ابتدایی انتشار، با تیراژی بین ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ نسخه و در ۸ تا ۱۲ صفحه به صورت هفتگی منتشر میشد که این رقم در زمان انتخابات مجلس شورای اسلامی به ۷ تا ۱۰ هزار نسخه نیز میرسید. اوج توجه به نشریات محلی، در دوران ریاست جمهوری محمود احمدینژاد بود که با سیستم امتیاز بندی و پرداخت یارانه مطبوعات، «بابلنامه» نیز یارانهی مناسبی دریافت میکرد.
وی ادامه داد: اما وضعیت پس از آن دوران به کلی دگرگون شد و متأسفانه در دولتهای بعدی، همزمان با گران شدن بیرویه هزینههای چاپ و کاغذ، تنها یک بار مبلغ ۴ میلیون تومان به عنوان یارانه دریافت کردیم که هزینه چاپ یک ماه نشریه را در آن سالها تأمین میکرد.
وی با اشاره به افزایش قیمت کاغذ از ۳۰ هزار تومان برای هر بند (۵۰۰ برگ) به بیش از یک میلیون تومان، دلیل اصلی ادامه فعالیت را چیزی جز عشق و اراده و دلبستگی به کار فرهنگی ندانست.
این مدیر رسانهای به سیاستهای حمایتی دولت انتقاد کرد و گفت: دولت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی نه تنها در استان، بلکه در کل کشور نیز مطبوعات را به امان خود رها کردهاند، وزارت ارشاد نه تنها حمایتی نمیکند، بلکه نشریات را در صورت چاپ غیرمنظم مشمول ماده ۱۶ قانون مطبوعات کرده و در معرض لغو امتیاز قرار میدهد.
صالح طبری گفت: دولت به جای قطع ارز دولتی برای واردات کاغذ، میتواند با اختصاص ارز برای واردات آن به عنوان یک کالای پرمصرف فرهنگی، از چاپ نشریات حمایت کند، همانطور که از واردات سایر مواد ضروری حمایت میشود.
وی ادامه داد: این وضعیت تنها به رسانههای محلی محدود نمیشود؛ نشریات سراسری نیز با کاهش شدید شمارگان و افزایش قیمت روزنامه به صورت کیلویی (تا ۳۰۰ تومان) مواجه شدهاند، این خود نشاندهنده یک «درد و ضایعه فرهنگی» عمیق در جامعه است، چرا که نشریات نقش مؤثری در اطلاعرسانی، ارتقاء سواد و آگاهی عمومی دارند و افراد آگاهتر، مساعدت بیشتری به پیشرفت جامعه میکنند.
وی خاطرنشان کرد: «بابلنامه» نمادی از تلاش بیوقفه فعالان فرهنگی است که در شرایط سخت اقتصادی، چرخ رسانه را با ارادهای پولادین میگردانند، اما این اراده به تنهایی کافی نیست و نیازمند حمایتهای ساختاری و تغییر رویکرد مسئولان به مقولهی رسانههای محلی به عنوان بازوان اطلاعرسانی و فرهنگی جامعه است.
صالح طبری گفت: امروزه هزینههای سنگین بیمه، اجارۀ دفتر و سایر هزینه های چاپ عرصه را برای تولید نشریه تنگ و محدود کرده است.
بحران نشر؛ از سقوط تیراژ تا هجوم گوشیهای هوشمند
دکتر رضا شهابی نویسنده و پژوهشگر بابلی نیز در مورد بحران نشر از جابهجایی مسئولیت هزینهها از ناشر به نویسنده تا جایگزینی کتاب با گوشیهای هوشمند گفت.
وی با اشاره به دغدغهها درباره وضعیت تألیف، ترجمه و نشر کتاب در ایران تصریح کرد: تاکنون کتابهای متعددی در حوزههای تاریخی و سیاسی از جمله «احزاب سیاسی در مازندران و گلستان» (در دو جلد)، «دیدگاههای شورای همکاری خلیج فارس»، «دولت مستقل فلسطین؛ خدمت یا خیانت» و «قائممقام؛ کارنامه سیاسی قائممقام فراهانی» تالیف کردم.
وی درباره آثار پرفروش خود گفت: کتاب کارنامه سیاسی قائممقام فراهانی در دهه ۸۰، چهار بار تجدید چاپ شد و هر بار ۲۱۰۰ نسخه به بازار آمد؛ یعنی در مجموع حدود ۸۰۰۰ نسخه از آن به فروش رفت اما متأسفانه کتابهای بعدیام با تیراژ ۵۰۰ نسخه منتشر شدند.
شهابی کاهش چشمگیر تیراژ کتابها را نتیجه چند عامل دانست و افزود: افزایش سرسامآور قیمت کاغذ پس از جنگ رمضان (جنگ ۴۰ روزه)، کاهش علاقه به مطالعه در جامعه، و همچنین هجوم گوشیهای هوشمند و شبکههای ماهوارهای، زمان مردم را گرفته و ساعت مطالعه را به شدت کاهش داده است.
وی ادامه داد: متأسفانه جامعه ایران در طول تاریخ چندان اهل مطالعه نبوده و این روند اکنون تشدید شده است.
این نویسنده با اشاره به مشکلات مالی ناشران نیز اظهار کرد: پیشتر ناشران با نویسندگان یا مترجمان به صورت مشارکتی سرمایهگذاری میکردند، اما اکنون کمتر ناشری حاضر است هزینهی چاپ کتابی را تقبل کند، مگر آنکه نویسنده یا مترجم بسیار مشهور باشد و فروش کتاب تضمین شده باشد.
وی افزود: در حال حاضر، اکثر هزینههای چاپ بر دوش خود مؤلفان و مترجمان است که این مسئله، فشار مالی زیادی به آنها وارد میکند.
شهابی در پاسخ به پرسش ایسنا درباره کتابهای صوتی، خاطرنشان کرد: من علاقهای به تولید کتاب صوتی ندارم و معتقدم کتاب کاغذی هنوز جایگاه خود را در نمایشگاههای بینالمللی حفظ کرده است، هرچند گرانی کاغذ و مشکلات معیشتی، کار را برای ناشران سخت کرده، اما کتاب کاغذی هنوز در ایران و جهان طرفداران خود را دارد.
وی با ابراز امیدواری نسبت به آینده نشر، گفت: با همه سختیها، باز هم کتابهای خوبی هرچند به دشواری چاپ میشوند، امیدواریم شرایط بهبود یابد تا مطالعه و کتابخوانی دوباره در جامعه رونق بگیرد.
انتهای پیام
