به گزارش ایسنا، در سالهای اخیر، فضای آموزش عالی تغییرات زیادی را تجربه کرده است. دانشجویان امروز دیگر فقط دریافتکننده منفعل اطلاعات نیستند و انتظار دارند در روند یادگیری نقش پررنگتری داشته باشند. آنها معمولاً ترجیح میدهند در محیطی آموزش ببینند که در آن امکان تعامل، گفتوگو، مشارکت و حل مسئله وجود داشته باشد. به همین دلیل، روشهای سنتی تدریس که عمدتاً بر سخنرانی یکطرفه استاد تکیه دارند، برای بسیاری از دانشجویان جذابیت گذشته را ندارند. در مقابل، شیوههایی که یادگیری را از حالت صرفاً شنیداری خارج میکنند و دانشجو را در مرکز فرایند آموزش قرار میدهند، بیشتر مورد توجه قرار گرفتهاند. بهویژه در رشتههای علوم پزشکی که حجم مطالب زیاد است و یادگیری عمیق، کاربردی و مهارتمحور اهمیت زیادی دارد، انتخاب روش مناسب تدریس میتواند بر کیفیت آموزش اثر مستقیم بگذارد.
در چنین شرایطی، استفاده از فناوریهای آموزشی و منابع برخط به یکی از محورهای مهم تحول در آموزش تبدیل شده است. یکی از روشهایی که در این مسیر مورد توجه قرار گرفته، «کلاس درس معکوس» است. در این شیوه، آنچه معمولاً در کلاس و به شکل سخنرانی انجام میشود، پیش از کلاس و در قالب محتوای الکترونیکی، ویدئو یا مطالب آموزشی در اختیار دانشجو قرار میگیرد. سپس زمان حضور در کلاس به بحث، تمرین، پرسش و پاسخ، فعالیت گروهی و حل مسئله اختصاص مییابد. این روش میتواند دانشجو را به خودآموزی و خودراهبری نزدیکتر کند، یعنی فرد پیش از ورود به کلاس با موضوع آشنا شود و در کلاس فرصت پیدا کند دانستههای خود را به کار بگیرد. از همین رو، بررسی اهمیت و کاربرد این الگو در آموزش علوم پزشکی، برای دانشگاهها و مدرسان موضوعی ضروری به نظر میرسد.
در همین زمینه، زهرا فارسی، استاد تمام گروه دکتری پرستاری و معاون پژوهش دانشکده پرستاری دانشگاه علوم پزشکی آجا همراه با سه همکار همدانشگاهی خود، پژوهشی درباره اهمیت و کاربرد روش «کلاس درس معکوس در آموزش علوم پزشکی» انجام دادهاند. این گروه پژوهشی در قالب یک بررسی مروری، کوشیدهاند تصویری روشن و قابل استناد از جایگاه این شیوه آموزشی در میان دانشجویان علوم پزشکی و پیامدهای آن بر فرایند یادگیری ارائه دهند و نشان دهند که این رویکرد تا چه اندازه میتواند جایگزین یا مکمل روشهای رایج آموزشی باشد.
این پژوهش از نوع مروری-روایتی بوده است. پژوهشگران برای انجام آن، منابع فارسی و انگلیسی مرتبط با موضوع را در پایگاههای معتبر داخلی و بینالمللی جستوجو کردند. این جستوجو در پایگاههایی مانند SID، Magiran، PubMed، Science Direct، Scopus، Web of Science و همچنین موتور جستوجوی Google Scholar انجام شد. سپس مقالهها براساس فرایندی منظم انتخاب شده و مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند.
یافتههای این پژوهش نشان دادند که کلاس درس معکوس، یکی از روشهای آموزشی فعال و دانشجومحور در آموزش پزشکی است. این شیوه با ایجاد فضای جذابتر آموزشی، میتواند اثربخشی یادگیری را افزایش دهد. همچنین در مطالعات بررسیشده، پیامدهای مثبتی مانند بهبود یادگیری دانش، ارتقای مهارت، افزایش رضایتمندی دانشجویان، بهبود تصمیمگیری و افزایش انگیزه برای این روش گزارش شده است.
بر اساس نتایج پژوهش، این روش بهویژه در آموزش علوم پزشکی که حجم محتوای درسی بالا است و زمان کلاس محدود، میتواند فرصت بهتری برای استفاده مؤثر از زمان حضوری فراهم کند. البته اجرای موفق آن نیازمند تغییر دیدگاه، پذیرش و حمایت مدیران، تقویت زیرساختهای آموزش مجازی و آشنا کردن مدرسان و دانشجویان با مزایای روشهای نوین آموزشی است.
اطلاعات ارائهشده در این مطالعه نشان میدهند که یکی از مهمترین دلایل توجه به آموزش معکوس، رضایت بیشتر دانشجویان از فرایند تدریس است. مرور مطالعات نشان داده افزایش دانش، بهبود مهارت و رضایت از تدریس، از رایجترین پیامدهای مثبت این روش در آموزش پزشکی بوده است. به همین دلیل، بسیاری از دانشجویان علوم پزشکی این شیوه را به روشهای سنتی مانند سخنرانی ترجیح دادهاند. در نمونههایی که در مطالعات مرورشده آمده، محتوای هر جلسه پیش از کلاس به صورت الکترونیکی در اختیار دانشجویان قرار گرفته تا آنها با آمادگی بیشتری در کلاس حاضر شوند. سپس در کلاس، دانشجویان در گروههای کوچک به بحث، گفتوگو و حل مسئله پرداختهاند و استاد بیشتر نقش راهنما و تسهیلگر را برعهده داشته است.
در عین حال، این روش بدون چالش نیست. از جمله موانع سازمانی میتوان به مقاومت در برابر تغییر، کمبود نیروی انسانی برای تولید محتوا، محدودیت منابع مالی، ضعف زیرساختها و کافی نبودن مهارت برخی مدرسان در اجرای این روش اشاره کرد. در سطح غیرسازمانی نیز مسائلی مانند آشنا نبودن کافی برخی مدرسان و مدیران با این الگو، تمایل کم بعضی فراگیران به صرف زمان خارج از کلاس، هزینههای فنی و زمانبر بودن آمادهسازی محتوا مطرح شده است. با این حال، برآیند کلی مطالعات بررسیشده نشان میدهد که اگر این چالشها مدیریت شوند، کلاس درس معکوس میتواند به جذابتر شدن کلاسها، افزایش انگیزه برای یادگیری فعال، رشد اعتماد به نفس و حتی تقویت تعامل میان استاد و دانشجو کمک کند.
مقاله علمی پژوهشی برگرفته از این نتایج که حاوی اطلاعات کامل فنی است، در «دوفصلنامه آموزش و اخلاق در پرستاری» منتشر شده است؛ نشریهای وابسته به دانشگاه علوم پزشکی جهرم که در حوزه موضوعهای مرتبط با آموزش و اخلاق در رشته پرستاری و عرصههای وابسته فعالیت میکند.
انتهای پیام
