مریم رضازاده در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه نخستین نقش دانشگاه، تولید دانش و فناوری است، اظهار کرد: دانشگاهها این وظیفه را به خوبی انجام میدهند و با بهرهمندی از دانشجویان و استادان توانمند، در تولید دانش و فناوری موفق عمل کردهاند. دومین وظیفه دانشگاه، پایش علمی است؛ به این معنا که دانش تولید شده در حوزه محیط زیست برای پایش آلودگیهای زیستمحیطی به کار گرفته شود، اما پایش علمی در دانشگاهها به خوبی انجام نمیشود.
این متخصص و پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست با اشاره به سومین نقش دانشگاه افزود: دانشگاه میتواند در سیاستگذاری و تصمیمگیریهای درست کشور در کمک به حل چالشهای محیط زیست نقشآفرینی کند، اما در این زمینه نیز نقش پررنگی ندارد. اغلب هنگام تدوین قوانین، از دانشگاهیان برای اصلاح و تکمیل آنها دعوت نمیشود.
رضازاده با تاکید بر اینکه کشور ما در تولید علم جایگاه خوبی دارد، تصریح کرد: میان دانش تولید شده در دانشگاه و آنچه قرار است در جامعه اجرا شود، فاصله بزرگی وجود دارد. بین دانشگاه، صنعت و مدیریت اجرایی پیوند مؤثری برقرار نیست و این مسئله باعث شده پژوهشها به تولید علم محدود شوند و این دستاوردها کمتر به مرحله اجرا برسند.
فاصله میان پژوهشهای دانشگاهی و تصمیمگیریهای اجرایی در حوزه مدیریت محیط زیست
وی با اشاره به اینکه قوانین موجود صنایع را در قبال آلودگیهایی که ایجاد میکنند جریمه میکنند، اظهار کرد: قوانین ما بیشتر جنبه تنبیهی دارند تا اصلاحی. این جریمهها پرداخت میشوند، اما در بودجههای عمومی گم میشوند و مشخص نیست دقیقاً در چه مسیری هزینه میشوند. این یکی از علتهای فاصله میان پژوهشهای دانشگاهی و تصمیمگیریهای اجرایی در حوزه مدیریت محیط زیست است.
این متخصص و پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست با تأکید بر ضرورت اصلاح قوانین اظهار کرد: میتوان قانونی وضع کرد که صنایع را موظف کند در ازای آلودگی ایجادشده، از دانشگاه کمک بگیرند و راهکار رفع آلودگی را از طریق دانشگاه پیدا کنند.
رضازاده ادامه داد: به عنوان مثال، هر صنعت میتواند بخشی را برای ارتباط با دانشگاه اختصاص دهد تا در صورت ایجاد آلودگی هوا یا آب، با دانشگاه وارد تعامل شود و با توجه به نوع آلودگی ناشی از فعالیت خود از دانشگاه بخواهد برای رفع آن، راهکار علمی ارائه دهد.
وی یادآور شد: دانشگاه میتواند تحقیقات، آزمایشها و پژوهشهای لازم را انجام دهد و هزینه این فعالیتها را از جریمهای که قرار بود صنعت پرداخت کند، تأمین شود. همچنین دانشجویان میتوانند در قالب پروژههای کاربردی فعالیت کنند و در نهایت دستگاه، فناوری یا پروتکلهایی برای کاهش آلودگی ارائه دهند.
وی با بیان اینکه در حال حاضر چنین سازوکاری وجود ندارد، تصریح کرد: صنعت جریمه را پرداخت میکند، مجوز خود را دریافت میکند و به فعالیت خود ادامه میدهد، بدون اینکه ملزم باشد از ظرفیت دانشگاه استفاده کند یا بخشی برای ارتباط با دانشگاه داشته باشد.
این متخصص و پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست، در تبیین راهکارهای حل چالشهای مدیریتی حوزه محیط زیست، بیان کرد: یکی از راهکارها این است که صنعت به موجب قانون موظف شود در قبال آلودگیای که ایجاد میکند هزینه کند و این هزینه در مسیر تولید علم و پژوهشهای دانشگاهی استفاده شود. از سوی دیگر، دانشگاه باید به سمت اجرای پروژههای تقاضا محور حرکت کند و از توجه صرف به پژوهشمحوری فاصله بگیرد.
رضازاده با مقایسه شیوه جذب دانشجوی دکتری در ایران و سایر کشورها اظهار کرد: در بسیاری از کشورهای دیگر، جذب دانشجوی دکتری بر اساس نیاز صنعت انجام میشود، اما در ایران پذیرش دانشجوی دکتری بیشتر بر مبنای ظرفیت استادان است. در سایر کشورها، صنعت مسئلهای را مطرح میکند، هزینه اجرای پروژه را میپردازد و دانشگاه نیز برای همان موضوع فراخوان جذب دانشجو منتشر میکند. دانشجو بر اساس رزومه انتخاب میشود، هزینه تحصیل او از سوی صنعت تأمین میشود و در نهایت خروجی پژوهش در اختیار همان صنعت قرار میگیرد و مشکل آن مجموعه را حل میکند و با شکلگیری این روند، ارتباط عمیقی میان صنعت و دانشگاه ایجاد میشود.
ضرورت بومی سازی مقالات در حل چالشهای محیط زیست
وی افزود: متأسفانه در کشور ما چنین قانونی وجود ندارد و بروکراسی طولانی دانشگاهها، نبود زبان مشترک میان استادان دانشگاه و صاحبان صنایع و همچنین بومی نبودن بسیاری از تحقیقات دانشگاهی، از جمله موانعی هستند که اجازه شکلگیری این ارتباط عمیق را نمیدهند؛ بهگونهای که بسیاری از پژوهشها بر پایه مقالات خارجی انجام میشوند و بدون بومیسازی، مقالهای تولید میشود که لزوماً برای صنعت همان شهر یا کشور کاربردی نیست.
وی با تاکید بر ضرورت برطرف کردن این مشکلات، گفت: زمانی که ارتباط عمیق میان صنعت و دانشگاه شکل بگیرد، بومیسازی پژوهشها نیز انجام خواهد شد. با کاهش موانع اداری و اصلاح قوانین، به تدریج زبان مشترکی میان دانشگاه و مدیران صنایع ایجاد میشود و این ارتباط میتواند تأثیر بسیار عمیقی بر کاهش آلودگیهای زیستمحیطی داشته باشد.
رضازاده با بیان اینکه در صورت شکلگیری ارتباط ایدهآل میان صنعت و دانشگاه، بخش عظیمی از آلودگیهای محیط زیست برطرف خواهد شد، اظهار کرد: صنایع سهم قابل توجهی در ایجاد آلایندهها دارند؛ به عنوان مثال، بدترین فاضلابها مربوط به صنایع چرمسازی است و این صنایع موجب آلودگی منابع آب میشوند. همچنین صنایعی مانند سیمان و پتروشیمی از مهمترین منابع ایجاد آلودگی هوا به شمار میروند.
این پژوهشگر حوزه آب و محیط زیست با تأکید بر اینکه در صورت مدیریت درست صنایع میتوان حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد آلودگیها را مهار کرد، گفت: بخش عمده آلودگیهای خاک و آب ناشی از فعالیت صنایع است و فقط بخش کوچکی به مصارف و آلودگیهای خانگی مربوط میشود که برای آنها باید راهکارهای دیگری در نظر گرفت. در مقایسه با سهم صنایع، آلودگیهای خانگی سهم بسیار کمی دارند.
وی افزود: اگر به آمارهای مربوط به آلودگی هوا در شهر مشهد نگاه کنیم، بر اساس آخرین گزارشی که دیدهام، حدود ۱۹ درصد آلودگی هوای مشهد ناشی از صنایع است. در حوزه آلودگی آب، این سهم بسیار بیشتر است و بخش عمده آلودگی منابع آب، حدود ۷۰ تا ۸۰ درصد، از صنایع ناشی میشود. اگر ارتباط عمیق میان صنعت و دانشگاه شکل بگیرد و راهکارها به درستی اجرا شوند، بخش بزرگی از این آلودگیها نیز قابل کنترل خواهد بود.
رضازاده با بیان اینکه دانشگاههای کشور گرفتار کمّیگرایی و تمرکز بر تعداد مقالات هستند و نتوانستهاند صنایع را جذب کنند، گفت: صنایع به دلیل بروکراسیهای موجود و فقدان زبان مشترک، اعتماد کافی به دانشگاهیان ندارند و همین مسائل باعث شده است کار به شکل صحیح پیش نرود.
انتهای پیام
