این روزها هنگام گذر از جادههای مازندران دود غلیظ ناشی از سوزاندن کاه و کلش شالی در شالیزارهای اطراف قابل دیدن است و بسیاری از شهروندان مازندرانی و گردشگران هم اعتراض دارند که دود ناشی از این کار وارد محل زندگی و استراحت آنان شده و عرصه را بر همه تنگ کرده است.
همه ساله بعد از برداشت نخستسن خوشههای طلایی شالی از شالیزارهای مازندران در ماههای مرداد و شهریور، کشاورزان برای زودترآماده کردن مزارع خود برای کشت دوم برنج، اقدام به آتش زدن کاه و کلش جدا شده از شالی در شالیزارها میکنند که پیامدهای زیست محیطی جبران ناپذیری به همراه دارد.
تنگی نفس، سوزش چشم، سردرد، بوی بد، مه گرفتگی در جادههای منتهی به اراضی شالیزاری و افزایش خطر تصادف هر سال در این روزها زندگی مردم مازندران در کوچه و خیابان و حتی درون خانههایشان بهعلت آتش زدن کاه و کلش بخشی از این پیامدها است.
فرسایش خاک، کاهش قوت و حاصلخیزی زمین، پوشیده شدن روزنه خاک برای نفوذ آب و از بین رفتن حشرات خاک ساز از دیگر آسیبهای مهم اقتصادی ناشی از آتش سوزی کاه و کلش است که تاکنون جدی گرفته نشده است.
آتش زدن کاه و کلش در شالیزارهای مازندران این روزها در حالی انجام میشود که به اعتقاد کارشناسان حوزه کشاورزی این کار نه تنها بهخاطر از بین بردن مواد مغذی خاک منافع بلندمدت کشاورزان را تهدید میکند، بلکه با یک حساب و کتاب سرانگشتی حتی در کوتاه مدت هم به زیان برنجکاران است.
حذف دامداریهای سنتی و هزینههای بالا برای تبدیل کاه و کلش
بررسیهای میدانی در شالیزهای استانهای شمالی نشان میدهد که زندگی روستایی در این خطه نه چندان دور وابسته به زنجیرهای از فعالیتهای بخش کشاورزی بوده و کشاورزان کمتر با مشکلی به نام جمع آوری بقایای محصولات کشاورزی مواجه بودند.
اما امروزه با ورود ماشین آلات کشاورزی نیمه پیشرفته از یک سو و گسست زنجیره این بخش یعنی از بین رفتن دامداری خانگی و دیگر مشاغل از سوی دیگر، کاه و کلش به مشکل حادی تبدیل شده است که تنها راه خلاص شدن از آن نیز توسل به یک چوب کبریت ناقابل است.
«حمید-غ» یکی از شالیکاران آملی در گفتوگو با ایسنا، علت آتش زدن کاه وکلش در شالیزارها را آماده کردن شالیزار برای کشت دوم برنج اعلام کرد و گفت: خوشبختانه در یک دهه گذشته کشاورزان مازندرانی برای کشت دوم برنج و نیز پرورش رتون (پرورش ساقههای شالی از کشت اول) استقبال خوبی داشتند و همین امر سبب حذف زودهنگام کاه وکلش با آتش زدن شده است.
وی افزود: در گذشته بسیاری از شالیکاران در مازندران و حتی استانهای شمالی، درمحیط سکونت روستایی شان چند رأس گاو داشتند، از همین رو پس از برداشت شالی، کاه وکلش عمدتا جمع آوری و تحت هیچ شرایط سوزانده نمیشد.
وی اضافه کرد: متاسفانه در سالهای اخیر و کنار گذاشته شدن دامداریهای خانگی، تمایل کشاورزان نسل جدید به جمع آوری کاه وکلش کمتر تقریبا به صفر رسیده و از سوی دیگر به علت نبود حتی مشتری برای خرید کاه و کلش شالیزارها، حتی حاضر به هزینه کردن دیگری برای بسته بندی مکانیزه آن نیز نیستند.
اعلام جرم و جریمه نقدی برای آتش زدن کاه و کلش برنج
درهمین راستا رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان آمل از اعمال مجازاتهای پیشبینی شده قانونی در مراجع قضایی برای عامل آتش زدن کاه و کلش پس از برداشت برنج در شالیزارها از حبس و پرداخت جریمه نقدی خبر داد.
عباس بابایی به ایسنا گفت: به استناد مواد قانونی، بند ۴ ماده ۲ قانون مدیریت پسماند و ۳۰ آیین نامه اجرایی همان قانون، ماده ۲۰ قانون هوای پاک و ماده ۴۵ قانون حفاظت و بهرهبرداری از جنگلها و تبصره ذیل ماده مذکور و تبصره ۲ ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی قانون هوای پاک تهدید علیه بهداشت عمومی و مواد ۹ از قانون حفاظت و بهسازی محیط زیست، ماده ۱۸ ضوابط و روشهای مدیریت اجرایی پسماند کشاورزی مصوب کارگروه ملی پسماند کشور مورخ ۲۸ مهر ۱۳۹۱ و در راستای بند ۱۳ مصوبات جلسه شورای اسلامی استان مورخ دوم آذر ۱۳۹۶ ماده ۲ و ۱۲ قانون هوای پاک مصوب همین سال، برای عامل آتش زدن کاه و کلش پس از برداشت برنج در شالیزارها، حبس و جریمه نقدی در مراجع قضایی پیشبینی شده است.
وی، به مضرات آتش زدن کاه وکلش پس از برداشت شالی در شالیزارهای استان اشاره کرد و ادامه داد: این مضرات شامل، تخریب در بافت و ترکیبات آلی خاک، نابودی میکرو ارگانیسم های زنده خاک و مواد غذایی، فرسایش و فقر غذایی خاک، تضعیف و اختلال در سیکل بیولوژیک، تغییرات منفی بر بقایای خاک و کاهش حاصلخیزی آن، از بین رفتن زیستمندان موجود در خاک میشود.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست آمل اضافه کرد: افزایش گازهای گلخانهای در جو، تشعشعات خورشیدی و گرمایش زمین، آلودگی هوا ناشی از انتشار گازهای کربن دار، ایجاد بوی خفه کننده و تهدید سلامت انسان و بیماریهای مرتبط تنفسی و مسمومیت شدید، اختلال بصری از جمله سوزش چشم، کاهش دید، بروز انواع سرطانها و بیماری برونشیت، تصادفات جادهای، افزایش غلظت آلاینده هوا از دیگر پیامدهای خطرناک آتش زدن کاه وکلش در شالیزارها در این فصل است.
بابایی، با اشاره به اینکه، اداره حفاظت محیط زیست راهکارهایی را برای جایگزینی آتش زدن پوشال وکاه وکلش باقی مانده از برنج در شالیزارها به شالیکاران ارائه کرده است، گفت: پخش کردن کاه در شالیزار روش مناسبی است که برای حفظ رطوبت خاک، بقایای گیاهی و جذب خاک میشود و در دراز مدت نیز بهعنوان کود طبیعی و آلی مورد استفاده قرار میگیرد.
رئیس اداره حفاظت محیط زیست آمل، همچنین استفاده از کمباینهای مجهز به کاه خرد کن را از جمله راههای کارآمد و مفید برای خاک کشاورزی دانست و گفت: هرچند ورود این نسل از کمباینها روند افزایشی داشته و انتظار است که جهاد کشاورزی در این راستا مشوقهای حمایتی برای کشاورزان در نظر بگیرد.
بابایی یادآورشد: استفاده از پوشال برنج در صنایع تبدیلی از جمله بستهبندی، تولید الکل اتانول، مواد آرایشی، تولید چوب با کیفیت برتر، استفاده در جیره دام به صورت غنی شده، در کمپوست سازی و تولید محیط کشت قارچهای صدفی نیز قابل استفاده است.
آسیب جدی به خاک شالیزارها در دراز مدت
درهمین حال یکی از محققان برجسته حوزه کشاورزی در مازندران در گفتوگو با ایسنا در باره آتش زدن کاه و کلش مزارع هشدار داد و گفت: آتش زدن کاه و کلش به معنای سوزاندن خاک حاصلخیز است که بتدریج توان باروری زمین را کاهش میدهد و منافع درازمدت کشاورزان را با خطر مواجه میکند.
یوسف نیک نژاد افزود: آتش زدن کاه و کلش به هر بهانهای که باشد نادرست است و با منافع بلند مدت کشاورز در تضاد است برای این که آتش علاوه بر اینکه عناصر اصلی خاک را از بین میبرد، زمین را از بهترین و مهمترین تغذیه کننده خاک یعنی کاه و کلش محروم میکند.
وی تاکید کرد: آتش زدن کاه و کلش شالیزارها به بهانه کشت دوم هم نادرست است برای اینکه بهصورت سنتی بهترین روش کشت دوم پرورش ساقهها برای بهدست آوردن برنج «دونچ» است که سابقهای به درازای شالیکاری در مازندران دارد و بهصرفه و سالم هم است.
سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران درهمین خصوص از کشاورزان برنجکار استان خواست برای حفظ مواد آلی خاک، از آتش زدن بقایای ساقه، کاه و کلش شالی برنج در شالیزارها خودداری کنند.
اسدالله تیموری یانسری در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: با وجود آنکه درباره آتش نزدن کاه و بقایای ساقه شالی هر سال به اندازه کافی اطلاع رسانی میشود، اما باز هم شاهد آتش سوزی در شالیزارها پس از برداشت برنج هستیم.
سرپرست سازمان جهاد کشاورزی مازندران با تاکید بر این نکته که سوزاندن بقایای ساقه و کاه در شالیزارها سبب از بین رفتن مواد آلی خاک میشود، از کشاورزان خواست تا کاه و کلش باقی مانده در شالیزارها را بستهبندی و برای استفاده بعدی از آنجا خارج کنند.
دود مرگ بار در جادهها
درهمین راستا، سرهنگ هادی عبادی رئیس پلیس راه مازندران هم به ایسنا گفت: در پی اعلام وقوع تصادف در محور سرخرود به محمود آباد پس از حضور تیم پلیس راه در محل مشخص شد که پس از وقوع تصادف دو خودرو با یکدیگر، یکی از خودروها وارد شانه خاکی شده که به علت حریق ایجاد شده در زمین کشاورزی مجاور ناشی از سوزاندن کاه و کلش توسط کشاورزان خودروی موصوف دچار حریق میشود و تماما میسوزد که خوشبختانه صدمات جانی در پی نداشته است.
وی افزود: کشاورزان با آتش زدن کاه و کلش در شالیزارها، بعضا باعث هدایت دود ناشی از آتش به سمت جاده میشوند که پیامدهای آن باعث بروز تهدید کاربران ترافیکی را ایجاد میکند.
فرمانده پلیس راه مازندران ادامه داد: آتش زدن کاه و کلش زمینهای مجاور جادهها توسط کشاورزان، همچنین باعث کاهش دید رانندگان و افزایش وقوع تصادفات میشود که در عرض چند دقیقه میتواند دید رانندگان را در جادهها به شدت کاهش دهد و گاهی آن را به حد صفر برساند.
عبادی، درعین حال به شالیکاران برای آتش زدن کاه وکلش در شالیزارها هشدار داد و تصریح کرد: کشاورزان از آتش زدن کاه و کلش در زمینهای اطراف جادهها خودداری کنند تا زمینه بروز تصادف و تهدید کاربران ترافیکی را ایجاد نکنند.
وی یادآورشد: طبق ماده ۶۸۸ قانون مجازات اسلامی این اقدام کشاورزان مجازات حبس تا یکسال و جزای نقدی را در پی خواهد داشت.
برنجکاری یکی از مهمترین فعالیت کشاورزی در مازندران و منبع مهم درآمد کشاورزان استان است و با تولید بیش از یک میلیون تن، ۴۲ درصد برنج مورد نیاز کشور از این استان تامین میشود.
انتهای پیام
