علیرضا یاوری در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در میان آثار تاریخی خراسان رضوی، مسجد جامع روستای مرندیز در شهرستان بجستان، به مثابه نمادی از هنر معماری دوره ایلخانی و گواهی بر تداوم تمدنی در شرق خراسان، جایگاه ویژهای در مطالعات باستانشناسی و معماری کشور دارد.
وی در تشریح جایگاه جغرافیایی و پیشینه قانونی این اثر اظهار کرد: مسجد جامع مرندیز در روستای مرندیز، با وسعتی تقریبی در حدود ۶۰۰ متر مربع احداث شده، به دلیل دارا بودن ویژگیهای منحصر به فرد معماری و ارزشهای تاریخی، در سال ۱۳۸۳ با شماره ثبت ۱۱۰۵۶ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسید تا تحت نظارت سازمان میراث فرهنگی و با هدف صیانت برای نسلهای آینده حفظ و پاسداری شود.
این پژوهشگر حوزه آثار تاریخی خاطرنشان کرد: بررسیهای صورت گرفته نشان میدهد که هسته اصلی و شاکله اولیه این مسجد متعلق به دوره ایلخانی است. با این حال، با نگاهی دقیق به جزئیات بنا و تحلیل لایههای مختلف ساختاری، میتوان آثاری مربوط به قرن یازدهم هجری را نیز در آن مشاهده کرد.
وی بیان کرد: این تداخل دورهها و همپوشانیهای معماری، نشان دهنده این است که مسجد جامع مرندیز در طول سدهها پناهگاه معنوی جامعه محلی بوده و در ادوار مختلف، متناسب با نیازهای عبادتی و فرهنگی، مورد مرمت، بازسازی یا توسعه قرار گرفته است.
یاوری در ادامه با ورود به جزئیات تخصصی معماری این اثر، به تحلیل عناصر تشکیل دهنده آن پرداخت و افزود: ساختار کلی این مسجد از الگوی سنتی بناهای مذهبی منطقه پیروی کرده و شامل اجزای اصلی نظیر صحن، ایوان، فضای قبله و شبستان گنبددار است. از منظر تیپبندی معماری، این اثر در رده بناهای تکایوانی قرار میگیرد که در آن، ایوان به عنوان نقطه کانونی و ورودی اصلی، نقش هدایت کننده مخاطب را به فضای داخلی ایفا میکند.
وی درباره یکی از درخشانترین بخشهای این اثر، یعنی ایوان مقصوره توضیح داد: ایوان مقصوره در این مسجد، تنها یک فضای انتقال میان فضای باز صحن و فضای بسته شبستان نیست، بلکه یک اثر هنری تمامعیار است. این بخش با بهرهگیری از تکنیکهای پیشرفته در ایجاد طاق و تویزه، پوشش دهی بصری بسیار زیبایی یافته است. در بخش انتهایی این قسمت، رسمیبندیهای گچی با دقت و ظرافت بسیار بالایی اجرا شدهاند که نشان دهنده تسلط و تبحر معماران آن عصر بر دانش هندسه و هنر گچبری است؛ هنری که با گذشت قرنها، همچنان مخاطب را به حیرت وا میدارد.
این پژوهشگر حوزه آثار تاریخی در ادامه به جزئیات تزیینات رنگی و خطی نیز اشاره و خاطرنشان کرد: بخش قابل توجهی از تزیینات این پوشش به نقاشیهای لآخرایی اختصاص یافته است. همچنین ردیفی از قطاربندیهای گچی در این بخش مشاهده میشود که در کنار هم تضادی زیبا میان رنگ و فرم ایجاد کرده و جلوه بصری مسجد را دوچندان نموده است.
وی اظهار کرد: این تزیینات به خوبی نشان میدهد که معماران آن دوره، علاوه بر استحکام سازهای، به جنبههای زیباییشناختی و تأثیرات روانی نور و رنگ در فضای معنوی مسجد نیز توجه ویژهای داشتهاند.
یاوری تاکید کرد: مسجد جامع مرندیز از نظر نقشه، عناصر تزیینی و نمای بیرونی در بخشهای صحن و ایوان، شباهتهای ساختاری چشمگیری با دیگر آثار تاریخی منطقه دارد. این همسویی معماری در مقایسه با سایر مساجد تاریخی نشان میدهد که یک مکتب معماری منسجم در این بخش از خراسان بزرگ حاکم بوده است.
این پژوهشگر حوزه آثار تاریخی گفت: مسجد جامع مرندیز که به عنوان یک مدل الگوبرداری شده، بازتاب دهنده هنر، ذوق و تکنیکهای ساختمانی است که در این منطقه شکوفا شده بود و اکنون وظیفه ماست که با حفاظت اصولی، این میراث ارزشمند را برای پژوهشگران آینده زنده نگه داریم.
وی در پایان تأکید کرد: میراث فرهنگی بجستان باید با جدیت تمام نسبت به پایش این بنا و جلوگیری از آسیبهای طبیعی و انسانی برنامهریزیهای لازم را در دستور کار دارد.
مسجد جامع مرندیز در ۳۷ کیلومتری شمال شرقی شهرستان بجستان قرار گرفته است.
انتهای پیام
