اصغر داودی در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: اگر استادی خواهان ترفیع گرفتن است، بخشنامهها او را مکلف کردهاند که تعداد مشخصی مقاله تولید و در مجلات معینی منتشر کند. همچنین بر اساس نظام نامه آموزشی دانشجو به ویژه در مقطع دکترا، موظف شده است برای فارغالتحصیل شدن، تعداد مشخصی مقاله در مجلات منتشر کند، اما هیچگاه گفته نشده است که این مقالات باید با چه کیفیتی به چاپ برسند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با اشاره به اینکه الزامات موجود در بخشنامههای دانشگاهی یکی از مهمترین آسیبهای نظام پژوهشی کشور است، تصریح کرد: استادان، دانشجویان و سایر افرادی که حوزه چاپ مقاله فعالیت میکنند، بیش از آنکه دغدغه علمی و حل مسائل و مشکلات مردم، جامعه، صنعت و اقتصاد را داشته باشند، به دنبال استفاده از امتیاز مقالات برای ترفیع، ارتقا، فارغالتحصیلی و سایر فعالیتها هستند.
داودی با تاکید بر ضرورت وجود مجلات مسئله محور در کشور، تصریح کرد: اینگونه مجلات در عرصه بینالمللی وجود داشته و فعالیت میکنند اما در داخل کشور مجلات مسئله محور فعالیتی ندارند. افرادی که امتیاز انتشار یک نشریه یا مجله علمی و پژوهشی را دریافت کردهاند، آنگونه که باید و شاید تحت نظارت قرار نمیگیرند.
وی با اشاره به برخی رویههای نادرست در فرآیند انتشار مقالات علمی اظهار کرد: نمونههای متعددی وجود دارد که افراد با پرداخت مبالغی، موفق به چاپ مقاله در برخی مجلات میشوند. شواهد و مستندات موجود نشان میدهد که این روند در مواردی قابل مشاهده است.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد افزود: برای مثال، دانشجویی که مقالهاش توسط استاد راهنما تأیید نشده بود، پس از مدتی با پرداخت هزینهای نسبتاً بالا موفق به انتشار آن شده بود. همچنین، استادی برای ارتقای مرتبه علمی خود با پرداخت مبلغی، مقالهای با عنوان آیاسآی منتشر کرده، در حالی که این مقاله از کیفیت علمی لازم برخوردار نبوده و موضوع مقاله، توانایی حل مسئلهای در کشور را دنبال نمیکرد.
داوودی تأکید کرد: وقتی جامعه به سمتی سوق داده میشود که مدرکگرایی و تأکید بر شاخصهای صوری و ظاهری به معیار اصلی برای تبدیل وضعیت، ارتقا و فارغالتحصیلی تبدیل شود، نمیتوان انتظار شکلگیری دغدغهمندی نسبت به علم، دانش و حل مسائل کشور را داشت.
لزوم استقبال از مقالات مسئلهمحور برای حل کردن مسائل کشوری
وی با اشاره به تعدد مشکلات در حوزه چاپ مقالات علمی، گفت: استادان و دانشجویان در این زمینه صحبتهای زیادی دارند؛ برای استادان و دانشجویان این سوال مطرح است که حتی در صورت تولید مقاله، حل یک مسئله یا ارائه پاسخ علمی، چه نهادی در جهت کاربردیسازی آنها اقدام میکند. محل کاربردیسازی این دستاوردهای علمی مبهم است و مشخص نیست کدام نهاد یا سازوکار، مسئول شنیدن این راهکارها است و اینها را به مرحلهی اجرا میرساند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با اشاره به مورد استقلال قرار گرفتن مقالات و پژوهشهای مسئله محور در برخی حوزهها ماننده صنایع دفاعی، اظهار کرد: با این وجود در دیگر حوزهها از جمله در زمینه اقتصاد، برای رفع مشکلات اقتصادی جامعه، حوزه سیاست خارجی یا برای حل مشکلات فرهنگی و سایر حوزهها از نتایج پژوهشها استفاده نمیشود. با وجود انتشار بهترین مقالات علمی و برسی بهترین مسائل توسط پژوهشگر، فضای تصمیمگیری و اجرایی کشور به گونهای نیست که از چنین راهکارهایی استقبال شود.
داودی درباره دیگر معضل موجود در زمینه چاپ مقالات علمی افزود: عدم استقبال از راهکارهای ارائهشده در سایر حوزهها، ناشی از فضای ایدئولوژیکزده حاکم بر نظام تصمیمگیری و نظام اجرایی کشور است. معمولاً مدیران یا تصمیمگیران از پیش موضع خود را مشخص کردهاند. در نتیجه ممکن است محتوای اینگونه مقالات یا افرادی که مقاله منتشر کردهاند حتی اگر کمی با فضای حاکم در کشوردر تقابل باشد، با وجود اینکه بهترین مقالات و راهکارها در خصوص مسائل متفاوت و مشکلات ارائه دادهاند، سخن آنان در جایی شنیده نخواهد شد.
بیان واقعیتهایی در مسیر حل مشکلات و مسائل داخلی تلخ است
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد درباره تاثیر فضای ایدئولوژیکزده حاکم بر نظام تصمیمگیری و نظام اجرایی کشور، عنوان کرد: عضو هیئت علمی، دانشجوی دکتری یا هر محقق و پژوهشگر دیگری با خود میگوید چه دلیلی دارد که وارد چنین موضوعاتی شود؛ موضوعاتی که حتی ممکن است در آینده برای او دردسر نیز ایجاد کند. زیرا همواره سخن حق تلخ است و گاهی افراد در مسیر حل مشکلات و مسائل، به واقعیتهایی میرسند که بیان آنها تلخ است.
داودی تأکید کرد: در بسیاری از موارد، لازم است تصمیمات اساسی در کشور اتخاذ شود؛ تصمیماتی که به مذاق بسیاری از افرادی که در سطوح بالای تصمیمگیری قرار دارند خوش نمیآید. بنابراین، نه تنها این دیدگاهها و پیشنهادها نادیده گرفته میشوند، بلکه برای نویسنده یا پیشنهاد دهنده مشکلاتی ایجاد میشود.
وی با بیان اینکه در حوزه آموزش عالی و تربیت نخبگان، فضای لازم برای نگاه مسئلهمحور دانشجویان به مسائل موجود فراهم نشده است، خاطر نشان کرد: متأسفانه در آموزش عالی و تربیت نخبگان، فضایی ایجاد نمیشود تا دانشجویان مسائل و مشکلات را به صورت مسئلهمحور بررسی کنند و از سوی دیگر، در حوزه تصمیمگیری و اجرا نیز ارادهای برای بهکارگیری راهکارهای عملی ارائهشده برای حل مشکلات وجود ندارد. در نتیجه، انگیزه برای انجام چنین پروژهها و فعالیتهایی کاهش مییابد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با اشاره به ضرورت اقدامات عملی برای اصلاح وضعیت موجود، تصریح کرد: در این زمینه نمیتوان تنها به بیان مشکلات یا ارائه توصیه اکتفا کرد. اولویتها و اقدامات لازم کاملاً روشن است؛ مسئله اصلی، نبود عزم و اراده برای اجرای قوانین نیمبندی است که در در حوزه مسائل پژوهشی وجود دارد.
داوودی افزود: اگر همین قوانین نیمبند حوزه پژوهش بهدرستی اجرا شود، شاید بخش عمدهای از مشکلات و مسائل این حوزه برطرف شود، اما در مرحله اجرا، دانشگاهها سختگیری لازم برای اینکه دانشجویان تحصیلات تکمیلی به سمت انتخاب موضوعات مسئلهمحور سوق داده شوند را ندارد و استادان نیز رغبت چندانی به انجام این نوع پژوهشها نشان نمیدهند.
ضرورت به کارگیری مشوقهایی برای حرکت اساتید به سمت پژوهشهای مسئله محور
وی با اشاره به مفهوم مسئلهمحوری در پژوهش، گفت: مسئلهمحور بودن به این معناست که پژوهشگر یک مسئله را حل کند. برای حل یک مسئله و ارائه راهکار و پیشنهادات، باید آن موضوع و عمق ماجرا به خوبی مورد بررسی قرار گیرد، با افراد مختلف تعامل انجام شود، مصاحبههای لازم گرفته شود، دادههای میدانی مورد نیاز جمعآوری شود و در مجموع، باید برای انجام پژوهش مسئلهمحور، زحمت و هزینه بالایی پرداخت شود. معمولاً یک دانشجوی دکتری ترجیح میدهد بهجای طی کردن این مسیر، سادهترین راه را انتخاب کند؛ مقالهای دمدستی بنویسد، پایاننامه یا رسالهای دمدستی تهیه کند و از مدرک خود دفاع کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد با انتقاد از نبود مشوقهای لازم برای حرکت به سمت پژوهشهای مسئلهمحور، اظهار کرد: تاکنون فضای مناسبی برای تشویق دانشجویانی که خود به انجام پژوهشهای مسئلهمحورعلاقه دارند یا استادانی که دانشجویان را به سمت انجام کارهای مسئلهمحور راهنمایی میکنند، ایجاد نشده است. به علت وجود این فضای ناسالم در پژوهش دیگر نه برای استاد و نه برای دانشجو، هیپچ رغبت و انگیزهای برای حرکت به سمت انجام پروژههای مسئلهمحور باقی نمیماند.
داودی با اشاره به ضرورت تقویت ارتباط میان دانشگاه با صنعت، اقتصاد و جامعه، خاطرنشان کرد: این موضوع نیز یکی دیگر از معضلات موجود است. متأسفانه دانشگاههای ما به جزیرههایی بیارتباط با جامعه تبدیل شدهاند و بهصورت انتزاعی فعالیت میکنند. دانشگاهها، بدون اینکه توجه کنند آیا این فعالیتها میتواند مشکلی از حوزه فناوری، اقتصاد یا مسائل جامعه را حل کند یا خیر؛ مجوعهای از فعالیتهای علمی را برای خود تعریف کرده و در همان چارچوب به انجام پژوهشها و فعالیتهای علمی خود میپردازند.
عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی مشهد تأکید کرد: برقراری ارتباط مؤثر میان دانشگاه و صنعت، محیطهای فناورانه، اقتصاد، جامعه، کسبوکارها و سایر بخشها از جمله نکاتی است که میتواند ما را از وضعیت فعلی به سمتی هدایت کند که مقالات و پژوهشهای مسئلهمحور در دستور کار قرار گیرد و در حل مسائل و مشکلات کشور تاثیرگذار باشد.
انتهای پیام
