بحران سگ های ولگرد در سنندج از هشدار گذشت، نوبت اقدام است

صدای اعتراض شهروندان سنندج این روزها بیش از هر زمان دیگری شنیده می‌شود. حادثه اخیر تنها یک اتفاق تلخ نبود؛ هشداری بود که نشان داد مسئله سگ‌های بلاصاحب دیگر یک دغدغه صرفاً زیست‌محیطی یا شهری نیست، بلکه به موضوعی مرتبط با امنیت عمومی، سلامت شهروندان و اعتماد مردم به مدیریت شهری تبدیل شده است.

سال‌هاست شهروندان از افزایش تعداد سگ‌های بلاصاحب در نقاط مختلف شهر گلایه دارند. تصاویر منتشرشده از گله‌های سگ در برخی محلات، پارک‌ها و حاشیه شهر و همچنین افزایش موارد سگ‌گزیدگی، نشان می‌دهد این بحران به‌تدریج شکل گرفته و امروز به نقطه‌ای رسیده که دیگر نمی‌توان آن را با اقدامات مقطعی مدیریت کرد.

در حالی که شهروندان خواستار بازگشت امنیت به معابر، پارک‌ها و محلات هستند، کارشناسان نیز هشدار می‌دهند که تداوم وضعیت موجود علاوه بر افزایش حیوان‌گزیدگی و احتمال شیوع بیماری‌های مشترک انسان و حیوان، پیامدهای جدی برای حیات وحش و اکوسیستم منطقه به همراه خواهد داشت.

بررسی‌های ایسنا و گفت‌وگو با مدیرکل حفاظت محیط زیست استان کردستان و مدیر بهداشت و بیماری‌های دامی اداره‌کل دامپزشکی استان نشان می‌دهد اگرچه برای مدیریت سگ‌های بلاصاحب دستورالعمل مشخصی وجود دارد، اما ضعف در مدیریت پسماند، محدودیت اعتبارات، کمبود زیرساخت‌های نگهداری و اجرا نشدن کامل برنامه‌های پیش‌بینی‌شده، موجب شده این مسئله همچنان به عنوان یکی از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت شهری سنندج باقی بماند.

معاون اجتماعی استانداری کردستان: مدیریت علمی و منسجم، راهکار عبور از بحران سگ‌های بلاصاحب است

مدیرکل امور اجتماعی استانداری کردستان، با تأکید بر اینکه پدیده سگ‌های بلاصاحب چالشی جهانی است، گفت: نبود هماهنگی میان دستگاه‌های متولی، مداخلات غیرحرفه‌ای و فقدان برنامه‌ای جامع، از عوامل تشدید این بحران در سنندج بوده و مدیریت این موضوع باید بر پایه روش‌های علمی، عقیم‌سازی و همکاری همه دستگاه‌ها و تشکل‌های مردمی انجام شود.

سرکوت نجفی در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: پدیده سگ‌های بلاصاحب تنها مختص ایران نیست و در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه نیز به‌عنوان یک چالش مطرح است که هر کشور متناسب با شرایط خود، راهکارهای متفاوتی برای کنترل آن به کار گرفته است.

وی افزود: آنچه امروز در سنندج مشاهده می‌شود، نتیجه نبود انسجام و هماهنگی کافی میان مدیریت شهری، دستگاه‌های مسئول و انجمن‌های فعال در حوزه حمایت از حیوانات است؛ به‌گونه‌ای که در سال‌های اخیر نوعی تقابل و افراط در موضع‌گیری‌ها شکل گرفته و در نهایت به افزایش جمعیت سگ‌های بلاصاحب انجامیده است.

مدیرکل امور اجتماعی، فرهنگی، گردشگری و ورزش استانداری کردستان با اشاره به تجربه‌های موفق گذشته در این زمینه، گفت: چند سال قبل یکی از انجمن‌های حامی حیوانات با حمایت و همکاری دستگاه‌های مرتبط، اقدامات مؤثری از جمله زنده‌گیری، واکسیناسیون، پلاک‌کوبی و عقیم‌سازی سگ‌های بلاصاحب را انجام می‌داد که نتایج قابل قبولی نیز به همراه داشت.

نجفی همچنین با تأکید بر ضرورت حفظ تعادل اکوسیستم اظهار کرد: حذف یا کشتار سگ‌ها راهکار مناسبی نیست، زیرا علاوه بر آسیب به چرخه طبیعی، نمی‌تواند به‌صورت پایدار مشکل را حل کند. مدیریت این جمعیت باید به شکلی متعادل و بر اساس اصول علمی انجام شود.

وی در عین حال فرهنگ عمومی را یکی دیگر از عوامل مؤثر در افزایش جمعیت سگ‌های بلاصاحب دانست و بیان کرد: متأسفانه برخی مداخلات غیرتخصصی شهروندان، از جمله غذا دادن به سگ‌ها و نگهداری از توله‌ها، موجب افزایش نرخ زاد و ولد و بقای تعداد بیشتری از توله‌ها شده و روند طبیعی کنترل جمعیت این حیوانات را بر هم زده است.

مدیرکل امور اجتماعی استانداری کردستان ادامه داد: با توجه به شرایط موجود، لازم است تعداد تیم‌های زنده‌گیری و عقیم‌سازی افزایش یابد، تجهیزات مورد نیاز در اختیار آن‌ها قرار گیرد و در کوتاه‌مدت، سگ‌های بلاصاحب پس از عقیم‌سازی به محل‌های مناسب منتقل شوند.

نجفی با تأکید بر اینکه نباید در این موضوع دوقطبی موافق و مخالف شکل گیرد، گفت: حل این بحران نیازمند همراهی همه اقشار جامعه، دستگاه‌های اجرایی، شهرداری و تشکل‌های مردم‌نهاد است و باید با بهره‌گیری از روش‌های علمی روز، از تکثیر بی‌رویه سگ‌های بلاصاحب جلوگیری شود.

وی هشدار داد: بی‌تفاوتی نسبت به این موضوع می‌تواند سرمایه اجتماعی را تحت تأثیر قرار دهد و با توجه به افزایش جمعیت سگ‌های بلاصاحب و احتمال تغییر رفتار آن‌ها، امکان تکرار حوادث ناگوار وجود دارد؛ از این رو شهرداری باید با برنامه‌ریزی دقیق‌تر و اجرای یک برنامه جامع، این بحران را مدیریت کند.

مدیرکل امور اجتماعی استانداری کردستان در پایان با اشاره به حادثه اخیر حمله سگ‌های بلاصاحب به چند کودک، تصریح کرد: از آنجا که حقوق کودک در این حادثه آسیب دیده است، استانداری با جدیت موضوع را پیگیری خواهد کرد و انتظار می‌رود دستگاه‌های مسئول هرچه سریع‌تر برنامه‌ای جامع، علمی و عملیاتی برای مدیریت این معضل تدوین و اجرا کنند.

در همین راستا فرزاد زندی مدیرکل محیط زیست استان کردستان نیز در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: وضعیت کنونی سگ‌های ولگرد از لحاظ تعداد، تنوع نژادی و همچنین پراکنش آن بسیار بالا و غیرقابل قبول بوده و نیاز به کنترل فوری دارد.

وی درباره افزایش جمعیت سگ‌های بلاصاحب در استان افزود: با توجه به ابعاد گسترده مفهوم محیط زیست و واقعیت موجود از لحاظ حمله به انسان، حضور زیاد در محلات و پارک‌ها و احتمال بالای انتقال انواع بیماری‌ها، این موضوع یک چالش زیست‌محیطی و اجتماعی محسوب می‌شود. مهم‌ترین عوامل شکل‌گیری این وضعیت را می‌توان نگاه احساسی و غیرعلمی جامعه به این موضوع، در کنار مدیریت نامناسب شهری و روستایی، به‌ویژه در حوزه پسماند دانست.

مدیرکل محیط زیست استان کردستان با اشاره به اصول مدیریت جمعیت سگ‌های بلاصاحب گفت: با توجه به اینکه استاندارد خاصی در جهان برای تعداد و نوع حضور سگ‌ها در جوامع مسکونی، به‌ویژه جوامع شهری تعریف نشده است، می‌توان استنباط کرد که در محدوده مصوب شهرها حضور حتی یک قلاده سگ نیز غیرقابل توجیه است؛ اما در حریم شهرها و خارج از محدوده مصوب شهری، به لحاظ اکولوژیکی و متناسب با اکوسیستم منطقه، امکان حضور آنها وجود دارد.

زندی درباره مسئولیت اداره‌کل حفاظت محیط زیست در این حوزه اظهار کرد: وفق ماده ۷ دستورالعمل اجرایی مدیریت کنترل جمعیت و ساماندهی سگ‌های ولگرد مصوب سال ۱۴۰۱، شناسایی کانون‌های تجمع و وفور سگ‌های بلاصاحب به پیشنهاد مشترک اداره‌کل حفاظت محیط زیست استان و معاونت بهداشتی دانشگاه یا دانشگاه‌های علوم پزشکی استان، توسط شهرداری یا دهیاری دارای واحد مربوطه و با تأیید کارگروه استانی انجام می‌شود. با توجه به اینکه در شهرهای استان کردستان کانون‌های انتشار را می‌توان تقریباً در تمام سطح شهرها ذکر کرد، عملاً وظیفه‌مندی خاصی برای محیط زیست تعریف نشده است.

وی در خصوص روش‌های فعلی کنترل جمعیت سگ‌های بلاصاحب نیز گفت: با توجه به تجربه چند سال گذشته و اعتبارات و امکانات متولی، به قطعیت می‌توان گفت که روش‌های فعلی مانند جمع‌آوری، عقیم‌سازی و نگهداری در مراکز کنترل جمعیت کافی نیست.

مدیرکل محیط زیست استان کردستان، مدیریت پسماند را مهم‌ترین عامل افزایش جمعیت سگ‌های بلاصاحب دانست و افزود: اصلی‌ترین عامل از لحاظ محیط زیست که همواره در جلسات و مکاتبات ذکر شده، مدیریت پسماند شهری، به‌ویژه مدیریت جایگاه زباله کیلک است که به دلیل نداشتن حصارکشی و دیوارکشی، به کانون اصلی تجمع، تغذیه، تکثیر و پراکنش سگ‌ها تبدیل شده است.

وی درباره آمار جمعیت سگ‌های بلاصاحب در سنندج نیز گفت: تا جایی که اطلاع داریم مطالعه‌ای در این زمینه انجام نشده است، اما بر اساس بازدیدها و بررسی جایگاه زباله شهر سنندج واقع در حوزه روستاهای کیلک و چنو، در این جایگاه گاه جمعیت سگ‌ها به بیش از ۵۰۰۰ قلاده نیز رسیده است.

زندی تأکید کرد: رهاسازی یا تغذیه بدون برنامه سگ‌های بلاصاحب قطعاً چرخه افزایش جمعیت و نزدیک شدن آنها به مناطق مسکونی را تشدید می‌کند.

مدیرکل محیط زیست استان کردستان با اشاره به پیامدهای زیست‌محیطی این پدیده گفت: حضور تعداد زیاد سگ‌های بلاصاحب تأثیرات منفی قطعی، به‌ویژه در زیستگاه‌های مجاور جوامع مسکونی دارد. این موضوع بر حضور گونه‌هایی مانند روباه، شغال، گرگ، خزندگان، دوزیستان، پرندگان آبزی و کنارآبزی که به‌صورت طبیعی در چرخه اکولوژیکی منطقه نقش ایفا می‌کنند، تأثیر منفی می‌گذارد. همچنین جفت‌گیری با گرگ‌ها که از خانواده سگ‌سانان هستند، می‌تواند موجب ایجاد گونه گرگاس شود که تهدیدی برای انسان و سایر گونه‌های حیات وحش است. انتقال بیماری‌ها بین گونه‌های مختلف و نیز بیماری‌های مشترک انسان و حیوان از دیگر پیامدهای این وضعیت است.

وی درباره تجربه کشورهای دیگر در مدیریت جمعیت سگ‌های بلاصاحب نیز اظهار کرد: تجربه کشورهای موفق نشان می‌دهد روش «زنده‌گیری، عقیم‌سازی، واکسیناسیون و بازگردانی» (CNVR یا ABC) علمی‌ترین، انسانی‌ترین و پایدارترین راهکار برای کنترل جمعیت سگ‌های ولگرد است؛ اما این روش به‌تنهایی کافی نیست و باید همراه با قوانین سخت‌گیرانه، آموزش عمومی و مشارکت جوامع محلی اجرا شود.

زندی با اشاره به تجربه کشورهای بوتان، هلند، تایلند و هند گفت: هسته مشترک موفقیت این کشورها، مدیریت علمی، اجرای گسترده روش CNVR، وضع قوانین سخت‌گیرانه برای جلوگیری از رهاسازی حیوانات، ثبت هویت و ریزتراشه سگ‌های خانگی، پیشگیری از مبدأ و فرهنگ‌سازی و مشارکت مردم است که قابلیت اجرا در سطح استان را نیز دارد.

مدیرکل محیط زیست استان کردستان در پاسخ به اینکه پس از حادثه اخیر چه اقدامی باید در اولویت قرار گیرد، گفت: اقدام عاجل و فوری در خصوص زنده‌گیری و انتقال سگ‌ها به مکانی محصور ضروری است.

وی درباره پیامدهای ادامه روند فعلی نیز هشدار داد: در صورت تداوم وضعیت موجود، تکرار حوادث مشابه از جمله قربانی شدن انسان، به‌ویژه کودکان، سالمندان و حتی جوانان، بروز جراحات شدید ناشی از حمله و انتقال بیماری‌های مشترک دور از انتظار نخواهد بود و از لحاظ محیط زیست نیز حیات وحش منطقه و در نهایت اکوسیستم با آسیب‌های جدی مواجه خواهد شد.

مدیرکل محیط زیست استان کردستان در پایان، علت تداوم این بحران را عدم اولویت دادن به موضوع از سوی دستگاه متولی عنوان کرد و گفت: بر اساس دستورالعمل اجرایی مدیریت کنترل جمعیت و ساماندهی سگ‌های ولگرد مصوب سال ۱۴۰۱، شهرداری‌ها متولی این امر هستند، اما عدم اولویت‌دهی به این موضوع موجب تداوم مشکلات و تکرار حوادث شده است.

در همین رابطه فرزاد رحمانی، مدیر بهداشت و بیماری‌های دامی اداره‌کل دامپزشکی استان کردستان، در گفت‌وگو با ایسنا اظهار کرد: جمعیت سگ‌های پرسه‌زن در سطح شهر سنندج به‌طور قابل توجهی افزایش یافته است.

وی درباره مسئولیت دستگاه‌های مختلف در مدیریت این موضوع گفت: ملاک عمل، دستورالعمل مدیریت، ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحب ابلاغی توسط سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور به شماره ۳۰۴۶۲ مورخ ۱۴۰۱/۰۶/۰۹ است و بر اساس این دستورالعمل، شرح وظایف دستگاه‌های ذی‌ربط به‌صورت مشخص تعیین شده است.

رحمانی با تشریح اقدامات اداره‌کل دامپزشکی در این زمینه افزود: تأمین رایگان واکسن‌های مورد نیاز برای واکسیناسیون جمعیت سگ‌های پرسه‌زن جمع‌آوری‌شده در مراکز نگهداری آماده‌سازی‌شده توسط شهرداری‌های تابعه استان و همکاری در انجام واکسیناسیون مربوطه، تأمین رایگان داروی ضدانگل علیه بیماری کیست هیداتید و تحویل آن به مراکز نگهداری برای درمان سگ‌های جمع‌آوری‌شده، تحویل فرآورده‌های خام دامی حذف‌شده از چرخه مصرف انسانی جهت تغذیه سگ‌های نگهداری‌شده در مراکز جمع‌آوری حسب دستور مقام قضایی، معرفی دامپزشکان بخش غیردولتی مجرب برای همکاری در عقیم‌سازی، اعلام اسامی شرکت‌های دارویی دارای داروهای مورد نیاز جهت عقیم‌سازی و همچنین همکاری‌های کارشناسی در اجرای طرح، از جمله اقدامات این اداره‌کل است.

وی یکی از اساسی‌ترین نیازهای موجود را کمک به شهرداری‌ها برای تأمین محل‌های نگهداری سگ‌های جمع‌آوری‌شده و همکاری در تأمین مواد غذایی مورد نیاز این مراکز عنوان کرد.

مدیر بهداشت و بیماری‌های دامی دامپزشکی استان کردستان ادامه داد: بر اساس مراحل تعیین‌شده در دستورالعمل، افزایش جمع‌آوری سگ‌ها، مدیریت پسماند در داخل شهرها و روستاها، جلوگیری از غذادهی توسط مردم و توسعه آموزش همگانی باید در دستور کار قرار گیرد.

وی با اشاره به نقش پسماندها در افزایش جمعیت سگ‌های پرسه‌زن گفت: پسماندهای مواد غذایی می‌توانند نقش مهمی در جذب، تغذیه غیربهداشتی و افزایش جمعیت این سگ‌ها داشته باشند.

رحمانی درباره مخاطرات ناشی از افزایش جمعیت سگ‌های پرسه‌زن اظهار کرد: ایجاد ترس و اضطراب در جمعیت شهرنشین، احتمال بروز بیماری‌های مشترک بین انسان و حیوان از جمله هاری، کیست هیداتید، آلودگی‌های قارچی و انگلی از مهم‌ترین پیامدهای این وضعیت است.

وی در خصوص اقدامات انجام‌شده برای کنترل بیماری هاری نیز گفت: در سال جاری ۶۶۹۹ قلاده سگ علیه بیماری هاری واکسینه شده‌اند. همچنین در سال ۱۴۰۴ تعداد ۹۷۸۰ قلاده سگ واکسینه شدند که ۱۸۴ قلاده از آنها از نوع پرسه‌زن بوده‌اند. کنترل بیماری هاری مستلزم اجرای پروتکل‌های کشوری در حیوانات اهلی و وحشی در سطح منطقه است.

مدیر بهداشت و بیماری‌های دامی دامپزشکی استان کردستان درباره تجربه سایر کشورها افزود: اجرای پروتکل CVNR شامل گرفتن سگ، واکسیناسیون، عقیم‌سازی و رهاسازی، در برخی کشورها از جمله مالزی نتایج مثبتی در کنترل جمعیت سگ‌های پرسه‌زن و کاهش مخاطرات ناشی از آن به همراه داشته است.

وی خاطرنشان کرد: دستورالعمل مدیریت، ساماندهی و کنترل سگ‌های بلاصاحب که از سوی سازمان شهرداری‌ها و دهیاری‌های کشور ابلاغ شده، حاصل همفکری بسیاری از سازمان‌های تخصصی از جمله سازمان دامپزشکی کشور است. محوریت اجرای این طرح بر عهده شهرداری‌ها و دهیاری‌ها بوده و میزان عملکرد آن نیز متناسب با اعتبارات تخصیص‌یافته به این دستگاه‌ها خواهد بود.

رحمانی همچنین از آمادگی دامپزشکی برای حمایت از اجرای طرح خبر داد و گفت: تأمین اضطراری و رایگان واکسن و داروی ضدانگل مورد نیاز برای مراکز ساماندهی، همچنین پیگیری مراکز تأمین داروهای مورد نیاز جهت اجرای عقیم‌سازی توسط دامپزشکان همکار با شهرداری‌ها از جمله اقدامات این اداره‌کل است.

وی تأکید کرد: جمع‌آوری اضطراری سگ‌های موجود در سطح شهر، ساماندهی پسماند، همکاری مردم در حمایت از اجرای طرح و آموزش همگانی از مهم‌ترین اقدامات مورد نیاز برای مدیریت این وضعیت است.

مدیر بهداشت و بیماری‌های دامی دامپزشکی استان کردستان در پایان گفت: علیرغم وجود هماهنگی‌های مورد نیاز بر اساس دستورالعمل ابلاغی، به دلیل محدودیت اعتبارات مورد نیاز شهرداری‌ها و دهیاری‌ها، اجرای طرح با موانعی روبه‌رو شده است. در صورت عدم مداخلات لازم، احتمال افزایش حیوان‌گزیدگی قابل تصور است. کمک به شهرداری‌ها در تأمین اعتبارات مورد نیاز، حمایت مردم از اکیپ‌های جمع‌آوری با همکاری سازمان‌های مردم‌نهاد حامی حیوانات و همکاری در تأمین مواد غذایی مراکز نگهداری سگ‌های جمع‌آوری‌شده، در مدیریت این موضوع بسیار مؤثر خواهد بود.

به گزارش ایسنا وجه مشترک تمام این اظهارات یک نکته است: مدیریت علمی، برنامه‌ریزی و هماهنگی؛اما همین اشتراک، پرسش مهم‌تری را ایجاد می‌کند؛ اگر همه مسئولان بر راهکارهای علمی اتفاق نظر دارند، چرا بحران تا این اندازه گسترش یافته است؟

شهروندان انتظار دارند دستگاه متولی مدیریت شهری، به‌صورت شفاف اعلام کند طی سال‌های گذشته چه تعداد سگ زنده‌گیری، واکسینه، عقیم‌سازی و پلاک‌گذاری شده‌اند؟ چه میزان اعتبار برای این حوزه هزینه شده و نتایج آن چه بوده است؟

کارشناسان معتقدند مدیریت این بحران تنها با جمع‌آوری مقطعی سگ‌ها امکان‌پذیر نیست و نیازمند برنامه‌ای مستمر، بانک اطلاعاتی، همکاری دامپزشکی، محیط‌زیست، دانشگاه علوم پزشکی، سازمان‌های مردم‌نهاد و فرهنگ‌سازی عمومی است.

در این میان، معاون اجتماعی استانداری نیز هشدار داده است که بی‌تفاوتی نسبت به این موضوع می‌تواند سرمایه اجتماعی را کاهش دهد و با توجه به احتمال تغییر رفتار سگ‌های بلاصاحب، امکان تکرار حوادث مشابه وجود دارد.

حادثه اخیر، مطالبه‌ای جدی را پیش روی مدیریت شهری قرار داده است؛ مردم دیگر صرفاً وعده نمی‌خواهند، بلکه انتظار دارند برنامه‌ای زمان‌بندی‌شده، شفاف و قابل ارزیابی برای کنترل این بحران ارائه شود.

افکار عمومی منتظر پاسخ روشن به چند پرسش اساسی است:چرا هشدارهای سال‌های گذشته به یک برنامه عملیاتی پایدار تبدیل نشد؟ چه میزان از برنامه‌های عقیم‌سازی و کنترل جمعیت اجرا شده است؟ چه نهادی مسئول پاسخگویی در قبال افزایش موارد سگ‌گزیدگی است؟ چه زمانی شهروندان می‌توانند احساس امنیت بیشتری در معابر و فضاهای عمومی داشته باشند؟

انتهای پیام