کودکان و سالمندان به دلیل تفاوتهای فیزیولوژیک، از آسیبپذیرترین گروهها در برابر گرمای شدید محسوب میشوند. وابستگی کودکان به والدین برای تأمین آب و مراقبت، کاهش احساس تشنگی در سالمندان و ابتلا به بیماریهای زمینهای، احتمال گرمازدگی را در این دو گروه افزایش میدهد. در همین راستا، ایسنا در گفتوگو با یک فوقتخصص بیماریهای عفونی اطفال و یک متخصص تغذیه، ابعاد مختلف این موضوع را بررسی کرده است.
کودکان توان کمتری برای مقابله با استرسهای محیطی دارند
عضو هیئت علمی گروه کودکان دانشگاه علوم پزشکی تبریز و فوقتخصص بیماریهای عفونی اطفال، در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: کودکان و نوزادان برای مراقبت از خود وابسته به دیگران هستند و قادر نیستند مشکلات و ناراحتیهای خود را بهدرستی بیان کنند. از سوی دیگر، اندامهای بدن آنها در مقایسه با بزرگسالان حساستر است و توان کمتری برای مقابله با استرسهای محیطی از جمله گرمای شدید دارد؛ به همین دلیل، بیش از سایر گروههای سنی در معرض گرمازدگی قرار میگیرند.
شهرام عبدلی اسکویی با اشاره به اینکه علائم گرمازدگی در کودکان با توجه به سن و شدت بیماری متفاوت است، گفت: شایعترین علامت، تب است؛ اما از آنجا که کودکان بهویژه شیرخواران بیشتر در معرض عفونتهای ویروسی و تب ناشی از آن قرار دارند، حضور در محیط گرم و دریافت نکردن مایعات کافی، کنترل تب را برای والدین دشوارتر میکند.
وی افزود: تشنگی نیز از دیگر نشانههای مهم گرمازدگی است که در شیرخواران معمولاً به صورت بیقراری و ولع برای نوشیدن مایعات بروز میکند. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، کودک به تدریج بیحال میشود و حتی توان گریه کردن یا شیر خوردن را از دست میدهد.
اسکویی ادامه داد: در مراحل اولیه، بدن برای خنک کردن خود تعریق را افزایش میدهد، اما با شدیدتر شدن گرمازدگی، تعریق کاهش یافته و پوست کودک خشک میشود. همچنین ممکن است علائم گوارشی مانند بیاشتهایی، تهوع، استفراغ و حتی اسهال نیز بروز کند.
وی با بیان اینکه در مراحل پیشرفته، تعداد ضربان قلب و تنفس افزایش یافته و میزان ادرار کاهش پیدا میکند، تصریح کرد: در صورت ادامه این روند، اختلال هوشیاری در درجات مختلف ایجاد میشود و اگر اقدامات درمانی بهموقع انجام نشود، ممکن است عوارض شدید و ماندگاری به دنبال داشته باشد.
این فوقتخصص بیماریهای عفونی اطفال با هشدار نسبت به رها کردن کودکان در خودرو، گفت: قرار دادن کودک، حتی برای مدت کوتاه، به تنهایی در خودروی خاموش بسیار خطرناک است و در سالهای گذشته نیز نمونههای تلخی از این حوادث گزارش شده است.
وی با تأکید بر ضرورت پیشگیری از گرمازدگی کودکان اظهار کرد: خانوادهها باید از بازی کودکان در ساعات اوج گرما، بهویژه حوالی ظهر و بعدازظهر، جلوگیری کنند. همچنین کودک باید هنگام بازی مایعات کافی دریافت کند، لباس سبک و مناسب بپوشد، از پوشش بیش از حد پرهیز شود و از کرم ضدآفتاب مناسب نیز استفاده کند.
وی درباره اقدامات اولیه در صورت بروز گرمازدگی گفت: کودک باید بلافاصله از محیط گرم و زیر تابش مستقیم آفتاب به مکانی خنک با تهویه مناسب منتقل شود. در صورت هوشیار بودن، مصرف آب یا محلولهای حاوی الکترولیت توصیه میشود و همزمان باید با استفاده از پارچه یا اسفنج مرطوب، بهویژه در ناحیه صورت، زیربغل و کشاله ران، دمای بدن کاهش یابد.
وی تصریح کرد: اگر علائم شدید باشد یا وضعیت کودک رو به وخامت برود، پس از انجام اقدامات اولیه باید بدون تأخیر با اورژانس تماس گرفته شود.
این عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی تبریز، پوشاندن لباس بیش از حد به نوزادان و خودداری از استحمام به دلیل ترس از سرماخوردگی را از اشتباهات رایج والدین دانست و گفت: این باورها نهتنها از سرماخوردگی جلوگیری نمیکند، بلکه با افزایش دمای بدن و کاهش آب، احتمال تب، بیقراری و گرمازدگی را افزایش میدهد.
داروهای مصرفی سالمندان دفع آب را افزایش میدهد
در ادامه، یک متخصص تغذیه، نیز در گفتوگو با ایسنا با اشاره به اینکه سالمندان و کودکان از مهمترین گروههای در معرض خطر گرمازدگی هستند، اظهار کرد: سالمندان معمولاً داروهای مختلفی از جمله داروهای قلبی، فشار خون، دیابت و بهویژه داروهای مُدر مصرف میکنند که دفع آب بدن را افزایش میدهد و خطر گرمازدگی را بیشتر میکند.
فرهاد غیبی افزود: از نظر فیزیولوژیک نیز با افزایش سن، میزان آب بدن کاهش مییابد و در مقابل، درصد چربی افزایش پیدا میکند. به همین دلیل سالمندان، حتی در شرایط کمآبی، احساس تشنگی کمتری دارند و همین موضوع احتمال بروز گرمازدگی را افزایش میدهد.
وی با توصیه به خانوادهها گفت: نباید منتظر احساس تشنگی سالمندان ماند. بهتر است در طول روز، بهطور منظم و در فواصل کوتاه، مقادیر کم آب در اختیار آنها قرار گیرد تا بدن به تدریج آب مورد نیاز خود را دریافت کند.
وی همچنین توصیه کرد: سالمندان تا حد امکان کارهای ضروری خود را در ساعات خنکتر روز، مانند صبح تا پیش از ساعت ۱۰ و عصر پس از کاهش دمای هوا انجام دهند و از حضور در فضای باز و انجام فعالیتهای سنگین در ساعات اوج گرما خودداری کنند.
این متخصص تغذیه با بیان اینکه کودکان نیز باید در ساعات گرم روز در محیطهای خنک یا سایه بمانند، اظهار کرد: مصرف تنقلات شور، غذاهای پرادویه و نوشیدنیهای انرژیزا در کودکان باید محدود شود، زیرا نمک و کافئین موجود در این مواد غذایی، دفع آب بدن را افزایش داده و احتمال گرمازدگی را بیشتر میکند.
وی ادامه داد: خانوادهها بهتر است به جای این خوراکیها، مصرف میوهها، سبزیجات، لبنیات، دوغ کمنمک و غذاهای سبک را در برنامه غذایی کودکان قرار دهند. خیار و سایر میوههای آبدار نیز میتوانند علاوه بر تأمین بخشی از آب مورد نیاز بدن، به کاهش احساس تشنگی کمک کنند.
وی درباره نگرانی برخی خانوادهها نسبت به مسمومیت با آب در کودکان گفت: این موضوع بسیار نادر است و در کودکان سالم معمولاً اتفاق نمیافتد، زیرا آب اضافی از طریق ادرار و تعریق دفع میشود. البته در کودکان یا سالمندانی که بیماریهای کلیوی، قلبی یا کبدی دارند، باید مصرف مایعات مطابق نظر پزشک تنظیم شود.
وی خاطرنشان کرد: در صورت بروز گرمازدگی، استفاده از محلول خوراکی ORS برای جبران آب و الکترولیتهای از دست رفته میتواند مفید باشد و از بروز عوارض ناشی از کاهش املاح جلوگیری کند.
این متخصص تغذیه در پایان با تأکید بر رعایت اصول تغذیه سالم در تابستان گفت: خانوادهها از رژیمهای خودسرانه و توصیههای غیرعلمی پرهیز کنند و در روزهای گرم، مصرف غذاهای سرخشده، بسیار شیرین، پرچرب و پرادویه را کاهش دهند. استفاده روزانه از گروههای اصلی غذایی شامل نان و غلات، میوه، سبزی، لبنیات، حبوبات، تخممرغ و گوشت، بهویژه گوشت سفید، میتواند ضمن حفظ سلامت عمومی، احتمال بروز گرمازدگی را نیز کاهش دهد.
به گزارش ایسنا، گرمازدگی در کودکان و سالمندان، بیش از هر چیز با آگاهی و مراقبت خانوادهها قابل پیشگیری است. تأمین منظم مایعات، انتخاب ساعات مناسب برای حضور در فضای باز، تغذیه سالم، توجه به علائم اولیه و اقدام سریع در صورت بروز نشانههای هشدار، مهمترین راهکارهایی هستند که میتوانند از تبدیل یک بیحالی ساده به یک وضعیت اورژانسی و تهدیدکننده جان جلوگیری کنند.
انتهای پیام
