تالابها تنها پهنههایی از آب و پوشش گیاهی نیستند که در گوشهای از جغرافیای یک استان قرار گرفته باشند؛ آنها بخشی از چرخه طبیعی آب، خاک و حیاتاند و در حفظ تنوع زیستی، تغذیه آبخوانها، کنترل سیلاب، تعدیل شرایط اقلیمی و کاهش آثار خشکسالی نقش دارند. از همین رو، هر گامی برای قرار گرفتن یک تالاب در چارچوبهای رسمی حفاظت، میتواند نقطه شروعی برای برنامهریزی دقیقتر و مواجهه جدیتر با تهدیدهای این زیستبومها باشد.
در فارس نیز حالا ۲ نام دیگر به فهرست تالابهای تحت حفاظت اضافه شده است؛ «آسپاس» در شهرستان اقلید و «جورجور» در بخش علامرودشت شهرستان لامرد که با طی مراحل قانونی و کارشناسی، در فهرست تالابهای تحت حفاظت استان قرار گرفتهاند.
این اتفاق در شرایطی رخ داده که تالابها در سالهای اخیر با فشارهای مختلفی از جمله تغییرات اقلیمی، خشکسالی و کاهش منابع آبی مواجه بودهاند و حفظ کارکردهای طبیعی آنها نیازمند مجموعهای از اقدامات حفاظتی، مدیریتی و مشارکتی است.
آسپاس و جورجور زیر چتر حفاظت
لیلا تاجگردون، مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس درباره این اتفاق اظهار کرد: با درج نام تالابهای آسپاس و جورجور در فهرست تالابهای تحت حفاظت، شمار تالابهای تحت مدیریت اداره کل حفاظت محیط زیست فارس از ۱۴ تالاب به ۱۶ تالاب افزایش یافته است؛ ظرفیتی که امکان برنامهریزی منسجمتر برای حفاظت، پایش، احیا و مدیریت این زیستبومهای ارزشمند را فراهم میکند.
وی افزود: این دستاورد حاصل پیگیریهای مستمر اداره کل حفاظت محیط زیست فارس و همکاری نزدیک معاونت محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست در انجام بررسیهای کارشناسی، ارزیابی معیارهای اکولوژیک و طی مراحل قانونی مربوطه است. ثبت رسمی این دو تالاب در فهرست تالابهای تحت حفاظت، از یک سو دامنه زیستبومهای آبی تحت مدیریت محیط زیست فارس را افزایش داده و از سوی دیگر، امکان استفاده از ظرفیتهای قانونی و مدیریتی برای حفاظت از این پهنهها را بیشتر میکند.
تالابها؛ سرمایههای طبیعی که فقط به آب محدود نمیشوند
مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس با بیان اینکه تالابها از مهمترین سرمایههای طبیعی کشور به شمار میروند، گفت: این زیستبومها نقشی تعیینکننده در حفظ تنوع زیستی، تغذیه آبخوانها، کنترل سیلاب، تعدیل شرایط اقلیمی، کاهش آثار خشکسالی و پشتیبانی از معیشت جوامع محلی دارند و تقویت جایگاه حفاظتی آنها، زمینه اجرای برنامههای مؤثرتر حفاظتی و مدیریتی را فراهم میسازد.
وی تصریح کرد: تالابها از جمله زیستبومهایی هستند که آثار و کارکردهای آنها فراتر از محدوده جغرافیایی خودشان امتداد پیدا میکند. حیات گونههای جانوری و گیاهی، وضعیت منابع آب زیرزمینی، کنترل روانآبها و حتی بخشی از فعالیتهای جوامع محلی پیرامون آنها به وضعیت این زیستبومها وابسته است. از همین منظر، حفاظت از تالابها تنها به معنای جلوگیری از تخریب یک پهنه طبیعی نیست؛ بلکه به معنای حفاظت از مجموعهای از کارکردهای اکولوژیک و اجتماعی است که از طریق این زیستبومها استمرار پیدا میکند.
تاجگردون ادامه داد: قرار گرفتن تالابهای آسپاس و جورجور در فهرست تالابهای تحت حفاظت، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی، تدوین و اجرای برنامههای مدیریتی، پایش مستمر، شناسایی و کنترل تهدیدها و جلب مشارکت دستگاههای اجرایی، مراکز علمی، تشکلهای مردمنهاد و جوامع محلی را بیش از گذشته فراهم خواهد کرد.
حفاظت از تالابها یک مسئولیت فرابخشی است
وی بیان کرد: اگرچه اداره کل حفاظت محیط زیست متولی اصلی حفاظت از زیستبومهای تالابی است، اما بسیاری از عوامل مؤثر بر وضعیت تالابها خارج از اختیار یک دستگاه قرار دارد؛ به همین دلیل، همکاری دستگاههای اجرایی، مراکز علمی، تشکلهای مردمنهاد و جوامع محلی، بخش مهمی از فرآیند حفاظت از این زیستبومها محسوب میشود.
تاجگردون با قدردانی از همکاری معاونت محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست در بررسی و تصویب این موضوع، تأکید کرد: حفاظت از تالابها یک مسئولیت فرابخشی است و استمرار این مسیر نیازمند همافزایی دستگاههای اجرایی، مشارکت مردم و حمایت رسانهها برای ارتقای آگاهی عمومی و تقویت فرهنگ حفاظت از منابع طبیعی است.
به گزارش ایسنا، این نگاه، حفاظت از تالابها را از یک اقدام صرفاً اداری و سازمانی فراتر میبرد؛ چراکه استمرار حیات یک تالاب، در نهایت به نحوه تعامل مجموعهای از دستگاهها و البته مردم و جوامع محلی با منابع طبیعی وابسته است.
از ثبت در فهرست تا حفاظت واقعی
بر اساس اصلاحات انجامشده در آییننامه هیئت وزیران مربوط به تالابها، نام تالابهای آسپاس و جورجور نیز در فهرست تالابهای تحت حفاظت استان فارس قرار گرفته است؛ اقدامی که به تقویت چارچوبهای حفاظتی و مدیریتی این زیستبومها کمک خواهد کرد.
تالاب آسپاس در شهرستان اقلید و تالاب جورجور در بخش علامرودشت شهرستان لامرد قرار دارند و اکنون با قرار گرفتن در فهرست تالابهای تحت حفاظت، امکان بهرهگیری از ظرفیتهای قانونی و مدیریتی برای حفاظت از آنها بیش از گذشته فراهم شده است.
اما ثبت یک تالاب در فهرست مناطق تحت حفاظت، پایان راه نیست؛ بلکه آغاز مرحلهای است که در آن باید پایش مستمر، شناسایی تهدیدها، اجرای برنامههای مدیریتی و تلاش برای حفظ کارکردهای اکولوژیک این زیستبومها دنبال شود.
افزایش تعداد تالابهای تحت مدیریت محیط زیست فارس از ۱۴ به ۱۶ تالاب، در واقع افزایش دامنه مسئولیتهای حفاظتی استان نیز هست؛ مسئولیتی که موفقیت آن به استمرار اقدامات مدیریتی، کنترل تهدیدها و همراهی دستگاههای مختلف و جوامع محلی نیاز دارد.
آسپاس و جورجور حالا وارد مدار رسمی حفاظت شدهاند، اما ارزش واقعی این اتفاق زمانی آشکار خواهد شد که این جایگاه قانونی بتواند به حفاظت مؤثرتر، پایش مستمر و مدیریت پایدار این دو زیستبوم آبی منجر شود؛ مسیری که به گفته مدیرکل حفاظت محیط زیست فارس، تحقق آن بدون همکاری دستگاههای اجرایی، مشارکت مردم و افزایش آگاهی عمومی نسبت به اهمیت تالابها امکانپذیر نخواهد بود.
انتهای پیام
