سارا نوروزی در گفتوگو با ایسنا، با بیان اینکه به دلیل فعالیت در حوزه مددکاری اجتماعی درمانی، تحولات اجتماعی استان را بیشتر از منظر حوزه سلامت و آسیبهای اجتماعی دنبال میکند، اظهار کرد: در سالهای اخیر هم نرخ خودکشی و هم الگوی آن در استان تغییر کرده و جمعیت هدفی که با آن مواجه هستیم نیز تغییر کرده است؛ بهطوری که در دو، سه سال اخیر بخش بیشتری از موارد خودکشی به سمت نوجوانان و جوانان رفته است.
وی افزود: در کنار این موضوع، با موارد مختلف مصرف قرص و مشروبات الکلی و در پی آن اوردوز مواجه هستیم. مصرف مشروبات الکلی در سالهای اخیر در استان افزایش پیدا کرده و این موضوع در برخی گروههای تحصیلکرده و حتی در میان پزشکان و پرستاران نیز برای ما قابل توجه بوده است؛ بهگونهای که درصدد انجام تحقیقی درباره سنجش سواد سلامت الکل برآمدیم.
این مددکار اجتماعی با اشاره به اعتیاد زنان بهعنوان یکی دیگر از آسیبهای قابل توجه استان، گفت: در سالهای اخیر با موارد بیشتری از اعتیاد زنان مواجه بودهایم که در مواردی پیامدهایی مانند بارداری خارج از چارچوب ازدواج و رهاشدگی نوزادان را به دنبال داشته است.
نوروزی تصریح کرد: اگر بخواهم به صورت کلی جمعبندی کنم، از نگاه من نرخ آسیبهای اجتماعی در استان لرستان در سالهای اخیر به شکل محسوسی افزایش یافته است.
اقتصاد، بیکاری و اشتغال ناپایدار؛ زمینهساز بخشی از آسیبها
وی یکی از عوامل مؤثر بر افزایش آسیبهای اجتماعی را شرایط اقتصادی دانست و اظهار کرد: شاید بخشی از این وضعیت به شرایط نامناسب اقتصادی مردم استان برگردد؛ تورم بالاست، نرخ بیکاری بالاست و اشتغال نیز در مواردی ناپایدار است.
این دکترای مددکاری اجتماعی با اشاره به وضعیت صنعتی بروجرد، افزود: بروجرد بهعنوان صنعتیترین شهر استان شناخته میشود و بخش قابل توجهی از صنایع استان در این شهرستان قرار دارد، اما برخی کارخانهها با ناپایداری مواجهاند و کارگران نیز به دلیل مشکلات واحدهای صنعتی، امنیت شغلی پایداری ندارند.
وی گفت: اثر مسائل اقتصادی بر آسیبهای اجتماعی برای من، بهعنوان مددکار اجتماعی، در سالهای اخیر بسیار محسوس بوده است؛ بهطوری که تعداد افراد کارتنخواب و معتادان متجاهر در مقایسه با چهار، پنج سال قبل، قابل توجهتر شده است.
لرستان در مرحله گذار اجتماعی قرار دارد
نوروزی در توصیف وضعیت اجتماعی و فرهنگی لرستان، اظهار کرد: در سالهای اخیر تقریباً تمام شهرهای استان ساختار مدرنتری پیدا کردهاند و توجه به شهرسازی بیشتر شده است. سیمای شهرنشینی در استان پررنگتر شده و به تبع آن، برخی جنبههای فرهنگ شهرنشینی نیز تغییر کرده است.
وی ادامه داد: در کنار این تغییرات، مسائل اقتصادی و آسیبهای اجتماعی نیز وجود دارد. ممکن است در کنار ساختمانهای شیک و مدرن، افراد کارتنخواب و نیازمند را هم ببینیم که درخواست غذا یا کمک میکنند. به نظر من این وضعیت را میتوان ویژگیهای یک مرحله گذار دانست؛ یعنی جامعه همزمان با پذیرش بخشی از ویژگیهای مدرن، با آسیبهای خاص این مرحله نیز مواجه است.
این مددکار اجتماعی افزود: در حوزه پوشش، رفتار و ارتباطات اجتماعی، بخشی از سنتها و باورهای گذشته در حال تغییر است. در بروجرد این تغییرات از نظر برخی الگوهای سبک زندگی بسیار محسوس شده و شهر از این جهت به برخی کلانشهرها نزدیکتر شده است.
برخی آسیبهای نوظهور در سالهای اخیر بیشتر شدهاند
وی درباره تفاوت مسائل مزمن و نوظهور استان گفت: مسائلی مانند نرخ بالای خودکشی، مشکلات اقتصادی و بیکاری، موضوعات جدیدی نیستند و از گذشته وجود داشتهاند. همچنین اختلاط بافت روستایی و شهری نیز از ویژگیهای قدیمی استان است و هنوز میتوان در شهرها محصولات محلی را دید که روستاییان عرضه میکنند.
نوروزی افزود: اما در کنار این مسائل مزمن، موضوعاتی مانند بارداری نوجوانان، روابط خارج از چارچوب ازدواج، ازدواج سفید، تغییر الگوی روابط دختر و پسر، افزایش تجملگرایی و رفاهگرایی و مشهودتر شدن فاصله طبقاتی در سالهای اخیر بیشتر به چشم میآیند.
وی با اشاره به افزایش ارتباطات بین استانی، گفت: دانشگاه، توسعه حملونقل و افزایش رفتوآمدها باعث شده مرزهای جغرافیایی و اجتماعی استان بازتر شود. ازدواجهای خارج از استان نیز بیشتر شده و موارد ازدواج جوانان لرستانی با افراد استانهای دیگر را بیشتر میبینیم.
کافهها و پاتوقهای جوانان بخشی از تغییرات سبک زندگی هستند
نوروزی یکی دیگر از تغییرات اجتماعی سالهای اخیر را افزایش پاتوقهای جوانان و نوجوانان دانست و اظهار کرد: افزایش تعداد کافهها و پاتوقهای جوانان و نوجوانان از نظر اجتماعی قابل توجه است. منظور صرفاً کافه به معنای معمول آن نیست، بلکه محیطهایی است که به پاتوق اجتماعی تبدیل شدهاند و میتوانند بر سبک پوشش، خوراک، تعاملات اجتماعی و الگوی مصرف سیگار و الکل اثر بگذارند.
وی افزود: این موضوع نشان میدهد ارتباطات اجتماعی بازتر شده و جامعه بخشی از این محیطها را پذیرفته است.
آسیبها در طبقات پایینتر اجتماعی بیشتر دیده میشوند
این دکترای مددکاری اجتماعی درباره گروههای بیشتر در معرض آسیب، گفت: فاصله طبقاتی، جامعه را به گروههای مختلف اقتصادی تقسیم کرده است. از نگاه من، برخی آسیبهای نوظهور در طبقات پایینتر اجتماعی بیشتر دیده میشود.
وی ادامه داد: بیکاری، برخی روابط خارج از چارچوب ازدواج، بارداریهای ناخواسته و بعضی الگوهای مصرفگرایی را بیشتر در این گروه مشاهده میکنیم. در طبقات متوسط و متوسط رو به بالا، تحصیل و اشتغال همچنان ارزش بیشتری دارد و افراد معمولاً امکانات بیشتری برای مدیریت شرایط خود دارند.
نوروزی با اشاره به تجربه خود در محیط درمان، اظهار کرد: در برخی برآوردهایی که در بیمارستان و کلینیکهای زیبایی داشتهایم، موارد انجام جراحیهای زیبایی مانند لیپوساکشن، ابدومینوپلاستی و خدمات پوست و مو نیز در میان برخی افراد طبقات اقتصادی پایینتر قابل مشاهده بوده است.
از دغدغه تحصیل کودکان تا مسکن و درمان سالمندان
وی درباره دغدغه گروههای سنی مختلف گفت: برای کودکان، مسئله تحصیل، آموزش حضوری، اوقات فراغت و ارتباط در فضای مجازی و شبکههای اجتماعی اهمیت دارد. در نوجوانان نیز انتخاب رشته تحصیلی، انتخاب دوست و متأسفانه مصرف سیگار و مواد از دغدغههای جدی است.
این مددکار اجتماعی افزود: در جوانان، مسئله اشتغال و ناامیدی پررنگتر میشود. بهعنوان مدرس دانشگاه و مددکار اجتماعی، ناامیدی را در گروههای سنی مختلف میبینم؛ اینکه افراد نمیدانند آیا میتوانند شغل مناسب و درآمد کافی داشته باشند و به خواستههایشان برسند یا خیر.
وی ادامه داد: در بزرگسالی، مسائل اقتصادی و اجتماعی، ازدواج، پیدا کردن فرد مناسب و توان تأمین هزینههای زندگی مطرح میشود. مسکن نیز به یک دغدغه جدی تبدیل شده است؛ زیرا قیمت خرید و اجاره مسکن با درآمد بسیاری از افراد تناسب ندارد.
نوروزی گفت: در سالمندان نیز محدود بودن حقوق بازنشستگی، نداشتن تأمین آتیه و هزینههای دارو و درمان اهمیت زیادی دارد. بهطور کلی، مسئله دارو و درمان برای بسیاری از گروههای سنی به یک دغدغه تبدیل شده است.
میانسالان؛ نسل ساندویچی
وی با اشاره به شرایط میانسالان اظهار کرد: میانسالان را میتوان «نسل ساندویچی» دانست؛ چون هم دغدغههای خودشان را دارند و هم دغدغه نسل پایینتر و بالاتر را تحمل میکنند. از یک طرف، اشتغال، ازدواج و دانشگاه رفتن فرزندانشان مطرح است و از طرف دیگر، درمان و مراقبت از والدین سالمند را بر عهده دارند.
نوروزی افزود: خود این افراد نیز یا در حال کار کردن هستند یا به دوران بازنشستگی نزدیک میشوند و در نتیجه دغدغههای متعددی را به صورت همزمان تجربه میکنند.
کاهش قدرت پیشبینی آینده، یک دغدغه عمومی است
این مددکار اجتماعی با بیان اینکه مسائل اقتصادی و اجتماعی بر زندگی همه گروههای سنی اثر گذاشتهاند، گفت: در یکی، دو سال اخیر مسائل سیاسی، جنگ و ناپایداری وضعیت سیاسی و اجتماعی کشور نیز به دغدغه عمومی تبدیل شده است. این شرایط باعث ناامیدی و بیانگیزگی شده و قدرت پیشبینی را از مردم گرفته است.
وی افزود: افراد نمیدانند برای خرید خانه، سرمایهگذاری، ادامه تحصیل یا برنامهریزی برای آینده چه تصمیمی بگیرند و این محدود شدن قدرت پیشبینی، خود یک مسئله اجتماعی مهم است.
نوروزی درباره دغدغههای زنان نیز اظهار کرد: افزایش طلاق، محدودیتهای اشتغال زنان، نابرابری جنسیتی و افزایش تجرد میتواند دغدغههای خاصی برای زنان ایجاد کند. اگرچه فضای اجتماعی و اقتصادی برای حضور زنان بازتر شده، اما همچنان نابرابری جنسیتی وجود دارد.
وی مسئله باروری را نیز یکی از دغدغههای سالهای اخیر دانست و گفت: در محیط درمان با موارد ناباروری و سقطهای مکرر مواجه میشویم و عوامل مختلفی مانند سبک زندگی، تغذیه و استرس میتوانند بر سلامت باروری اثرگذار باشند.
تمرکزگرایی و توسعه نامتوازن، بخشی از ریشه مشکلات
نوروزی در تحلیل ریشههای مشکلات استان اظهار کرد: این وضعیت را نمیتوان ناشی از یک علت دانست. بخشی از مسئله به سیاستهای متمرکز در کشور برمیگردد. توزیع منابع و امکانات بیشتر در مرکز کشور و کلانشهرها متمرکز است و هرچه به مناطق پیرامونی نزدیک میشویم، منابع و امکانات محدودتر میشود.
وی افزود: لرستان نیز بهعنوان استانی در غرب کشور، در بسیاری از حوزهها با محدودیت منابع مواجه بوده است. وقتی امکانات و بودجه کمتری در اختیار داشته باشید، بخشی از برنامهها عقب میافتد، توسعه متوازن اتفاق نمیافتد و حوزههایی مانند فرهنگ و اجتماع نیز ممکن است مغفول بمانند.
قومگرایی و طایفهگرایی از موانع شایستهسالاری است
این دکترای مددکاری اجتماعی در ادامه با اشاره به ساختار قومی و طایفهای استان، گفت: این ساختار از یک جهت برای حمایت اجتماعی ارزشمند است، اما اگر در انتخاب مدیران و نمایندگان، معیار اصلی تعلق قومی و طایفهای باشد، میتواند مانع شایستهسالاری شود.
وی تأکید کرد: اگر معیار انتخاب این باشد که فرد به کدام قوم یا طایفه تعلق دارد، به جای توانمندی، رابطه جایگزین میشود. در این شرایط ممکن است افرادی بر سر کار بیایند که الزاماً توانایی لازم را ندارند و همین موضوع در بلندمدت به عقبماندگی استان منجر میشود.
نوروزی افزود: باید این نگاه شکل بگیرد که حتی اگر فرد توانمند از قوم و طایفه ما نباشد، میتواند در بلندمدت توسعهای ایجاد کند که منفعت آن به همه مردم استان برسد.
دستگاههای اجرایی به «آتروفی عملکردی» دچار میشوند
وی در توضیح پیامدهای تداوم این وضعیت، از تعبیر «آتروفی عملکردی» استفاده کرد و گفت: در زیستشناسی وقتی از یک عضله یا بافت برای مدت طولانی استفاده نشود، توانایی آن کاهش پیدا میکند. در استان نیز وقتی خلاقیت، نیروی توانمند و برنامه وجود نداشته باشد، دستگاههای اجرایی بهتدریج بخشی از تواناییهای خود را از دست میدهند.
نوروزی ادامه داد: مسائل اجتماعی مانند دومینو هستند؛ وقتی یک بخش ضعیف باشد، این ضعف به بخشهای دیگر منتقل میشود. اگر در حوزه اجتماعی برنامهریزی قوی وجود نداشته باشد، آسیبهای اجتماعی بیشتر میشوند و در نهایت با مجموعهای از مشکلات مواجه خواهیم شد.
بیکاری، اعتیاد و اقدام به خودکشی؛ سه اولویت استان
وی سه مسئله مهم اجتماعی استان را «بیکاری، اعتیاد و اقدام به خودکشی» عنوان کرد و گفت: آسیبهای اجتماعی یک زنجیره علت و معلولی ایجاد میکنند و مانند دومینو یکدیگر را تشدید میکنند.
این مددکار اجتماعی بیکاری و اشتغال را مهمترین مسئله استان دانست و افزود: وقتی فرد شغل دارد، اوقات فراغت بهتری برای خود فراهم میکند، انگیزه و روحیه بیشتری دارد و میتواند نیازهایش را تأمین کند.
وی با اشاره به دیدگاه کارل مارکس درباره نقش کار در شکوفایی توانمندیهای انسان، اظهار کرد: به همین دلیل اشتغال و بیکاری در استان لرستان را مهمترین موضوع میدانم؛ البته منظورم شغل مناسب و ارزشمند با درآمد کافی است.
نوروزی ادامه داد: فردی که شغل مناسب دارد، امکان تشکیل خانواده و تأمین نیازهای خود را بیشتر خواهد داشت. مسائل اقتصادی نیز یکی از عوامل مؤثر بر کاهش تمایل به فرزندآوری است؛ زیرا وقتی فرد درآمد کافی ندارد، نگران است که آیا میتواند نیازهای نسل بعد را تأمین کند یا خیر.
وی افزود: از سوی دیگر، وقتی فرد شغل دارد، احتمال اینکه به سمت اعتیاد کشیده شود نیز کمتر میشود. اعتیاد، فقر و بیکاری میتوانند یکدیگر را تشدید کنند و اشتغال میتواند به پویایی، انگیزه و خلاقیت بیشتر فرد کمک کند.
برنامههای ملی باید در استانها بومیسازی شوند
نوروزی یکی از نیازهای مغفول استان را بومیسازی برنامهها و سیاستها دانست و گفت: من تجربه برنامهریزی کشوری دارم و در تدوین، مشارکت و آموزش حدود ۱۲ پروتکل کشوری حضور داشتهام. تجربه به من نشان داده است که در سیاستگذاریها گاهی نگاه ما به تهران و امکانات آنجاست و برنامهای که در تهران قابل اجراست، وقتی به استانهای محروم میآید، ممکن است به دلیل نبود زیرساخت قابلیت اجرا نداشته باشد.
وی افزود: برنامهها باید با ساختار اجتماعی و زیرساختهای هر استان متناسب باشند و حتی به ظرفیت و کمبود نیروی انسانی نیز توجه شود. زمانی که کارم را در استان شروع کردم، تقریباً تنها کارشناس ارشد مددکاری اجتماعی استان بودم و حتی امروز نیز تعداد نیروهای دارای تحصیلات تکمیلی مددکاری اجتماعی در استان محدود است.
مدیریت یک علم است
این دکترای مددکاری اجتماعی خطاب به مدیران و رؤسای ادارات اظهار کرد: اولین توصیه من این است که بپذیریم مدیریت خودش یک علم و رشته تخصصی است. هر کسی صرفاً به دلیل روابط سیاسی یا قومی نمیتواند مدیر موفقی باشد.
وی افزود: مدیریت به دانش، تجربه و مهارت نیاز دارد. مدیر باید منابع انسانی، شرح وظایف، برنامهریزی راهبردی و مدیریت منابع مالی و انسانی را بشناسد و بداند منابع را چگونه و بر اساس چه اولویتهایی تخصیص دهد.
نوروزی تأکید کرد: مدیران باید استان خود را دوست داشته باشند. دلسوزی برای جایی که در آن زندگی و کار میکنیم اهمیت زیادی دارد و اگر بخواهم آکادمیکتر بگویم، مدیر باید متعهد، متخصص، علاقهمند و مسلط به حوزهای باشد که در آن فعالیت میکند.
مسائل ساده نباید در ساختار اداری پیچیده شوند
وی با تأکید بر ضرورت کار تیمی، گفت: یک سازمان با یک نفر اداره نمیشود، بلکه مجموعهای از افراد با تخصصها و دیدگاههای مختلف آن را پیش میبرند. تجربه شخصی من نشان داده کاری که به صورت تیمی انجام میدهم، بسیار باکیفیتتر و جامعتر از کاری است که به تنهایی انجام میدهم.
وی افزود: مدیریت روزمره نیز مشکل دیگری است؛ مدیری که فقط مسائل همان روز را حل میکند و برای هفته، ماه یا سال آینده برنامه ندارد، نمیتواند سازمان را به سمت توسعه هدایت کند.
شفافیت عملکرد و استفاده از ظرفیت جوانان
این مددکار اجتماعی درباره راهکارهای پیشنهادی خود اظهار کرد: باید مدیران توانمند و درست انتخاب شوند و مردم نیز نسبت به تأثیر انتخابهایشان آگاه شوند. باید برای مردم روشن شود که انتخاب یک نماینده یا مدیر چه پیامدهایی برای عملکرد یک سیستم دارد.
وی افزود: همچنین باید نیروهای متعهد و دلسوز استان شناسایی شوند و حتی میتوان یک بانک اطلاعاتی از جوانان متخصص، متعهد و دلسوز استان ایجاد کرد.
نوروزی تأکید کرد: استانداری باید نگاه جامعی به استان داشته باشد. همانطور که همه کشور تهران نیست، همه لرستان هم خرمآباد نیست. برای استانی با این وسعت و جمعیت و این حجم از مسائل، باید نگاه گستردهای داشت.
وی مشارکت مردم را نیز ضروری دانست و گفت: نباید صرفاً به دنبال مستندسازی و تهیه فیلم و بیلان کاری باشیم. باید عملکرد سازمانها به شکل شفاف رصد شود، از رسانه درست استفاده کنیم و اطلاعات واقعی و صادقانه در اختیار مردم قرار دهیم.
برنامهریزی، تعهد و توانمندسازی؛ مسیر اصلاح وضعیت
نوروزی گفت: برای پیشرفت اجتماعی استان، فرمول خارقالعادهای وجود ندارد. فرمول، برنامهریزی، تعهد، مسئولیتپذیری و توانمندسازی نیروی انسانی است.
وی افزود: اگر قرار است مسیر اجتماعی استان اصلاح شود، باید برنامه داشته باشیم، نیروی توانمند را در جایگاه مناسب قرار دهیم، به مردم اطلاعات بدهیم، مشارکت آنها را جلب کنیم و از نیروهای متخصص و دلسوز استفاده کنیم.
این دکترای مددکاری اجتماعی تأکید کرد: مسئله اصلی این است که چرخه معیوبی که ایجاد شده، باید شکسته شود و این کار بدون برنامهریزی، شایستهسالاری، مشارکت مردم و توجه واقعی به نیروی انسانی امکانپذیر نیست.
انتهای پیام
