علیاصغر محمدخانی - دبیر جایزه ابوالحسن نجفی و فعال فرهنگی - در گفتوگو با ایسنا، درباره انتقادی که نسبت به توجه به چند ناشر خاص در این جایزه مطرح است، توضیح داد: هیچ جایزه و انتخابی کامل نیست، مگر ممکن است کاری بیاشکال باشد؟ بنای ما از اولین دوره جایزه نجفی اعلام فراخوان بود تا مترجم یا ناشر، کتاب خود را به دبیرخانه بفرستد. بنای ما این نیست تمام کتابهایی که در طول سال ترجمه شده، جمع کنیم؛ بلکه بر اساس کتابهای رسیده به دبیرخانه داوری میکنیم. داوریمان نیز چند مرحله دارد؛ ابتدا چند داور غربال اولیه دارند و پس از بررسی اولیه یکسری از کتابها از روند داوری کنار میروند. مثلاً ضعف زبان فارسی یا ضعف محتوا دارند و برخی هم به مرحله بعد راه پیدا میکنند که در این مرحله کتابها توسط چند داور خوانده و ارزیابی میشوند. البته نقد کتابها را هم میبینیم. جایزه ابوالحسن نجفی را بیشتر برای مترجمان جوان گذاشتهایم و نگاهمان به آثار مترجمان شناخته شده و پیشکسوت صرفا بررسی کارنامه آنهاست.
او سپس درباره ضوابط داوری نیز گفت: ضوابط ما سه بخش است؛ اول محتوا و اصل رمان است و اینکه ارزشهای نوین و قدرت طرح مسئله را داشته باشد. دوم ترجمه فارسی و فارسینویسی درست است. برخی از داوران به قدری صاحبنظر هستند که زمانی که چند صفحه را میخوانند، میبینند فارسی، فارسی خوبی نیست و اثر را کنار میگذارند. شما صاحبنظرتر از دکتر حسین معصومی همدانی، عبدالله کوثری، دکتر ضیاء موحد و امید طبیبزاده یا مرحوم اسوار میشناسید؟ با یک نگاه متوجه میشوند که فارسی مترجم خوب نیست. البته ممکن است گاه اختلاف سلیقه در انتخاب واژهها وجود داشته باشد.
محمدخانی تأکید کرد: اینکه کتابهای برخی از ناشران در جایزه نیست به این دلیل است که خودشان اثرشان را نمیفرستند و ما هم امکان این را نداریم که همه کتابها را تهیه کنیم.
او با اشاره به اینکه برخی از کتابها از زبانهای واسط ترجمه شده است، بیان کرد: برای برخی از زبانها داوری نداریم که کتاب را با اصل رمان مقایسه کند. مثلاً برای کتابی که از زبان چک به انگلیسی ترجمه شده است، مترجم چکی نداریم اما گاه پیش میآید که مشورتهایی میگیریم.
دبیر جایزه نجفی با توضیح روند داوری، اظهار کرد: زمانی که کتابها به مرحله دوم راه پیدا کنند، همه داورها این رمانها را میخوانند و بر اساس ضابطههای یادشده یعنی محتوای رمان، ترجمه خوب، شکل ظاهری، ویراستاری و طرح جلد، کتاب را انتخاب میکنند. اینکه ناشری دو، سه بار جایزه برده در وهله اول خود ناشر یا مترجم کتاب را برایمان ارسال کرده و دوم اینکه همه ضوابط را داشته است.
محمدخانی سپس درباره داوری کتابهایی که از زبان اصلی ترجمه شدهاند و ممکن است داوران با آن زبان آشنایی نداشته باشند، گفت: همه داوران جایزه زبان انگلیسی بلدند. دکتر معصومی همدانی زبان فرانسه هم میداند، دکتر طبیبزاده نیز آلمانی میداند، در حوزه زبان عربی (زندهیاد موسی اسوار همراه ما بود) و الان خانم نرگس قندیلزاده و در حوزه زبان روسی آقای آبتین گلکار همراه ما هستند. در واقع داوران را به گونهای انتخاب کردیم که مسلط به زبان اصلی باشند و داورانی خارج از هیئت داوری داریم که با آنها مشورت میکنیم. یعنی اگر کتاب از زبان ترکی باشد، آن را به چهارنفر از صاحبنظران ترکی استانبولی میدهیم که نگاه کنند و تطبیق دهند. در حوزه زبان ایتالیایی از استادان زبان ایتالیایی در دانشگاه بلونیا و دانشگاههای ایران مشورت میگیریم.
او ادامه داد: اگر بخواهم جمعبندی از این نقدها داشته باشم، باید بگویم که بسیاری از ناشران کتاب نمیفرستند، ممکن است اطلاع پیدا نکنند یا به هر دلیلی دوست نداشته باشند، شرکت کنند و این موضوع در اختیار خودشان است.
محمدخانی درباره ارزیابی این جایزه و وضعیت کلی ترجمه نیز گفت: در میان کل آثاری که در ایران منتشر میشود، سه حوزه پیشرفت بسیاری داشته و مخاطب زیادی هم دارد که یکی ادبیات جهان است، دیگری کتابهای زبانشناسی و کتاب تاریخ بهخصوص کتابهایی که به ایران و شاهنامه مربوط است و مخاطب بسیاری دارد. پس ادبیات جهان جزو پرمخاطبهاست و برای همین کتابهایی را که ترجمه میشود، به دقت پیگیری میکنیم. در سالهای اخیر مترجمان واسط کم شدهاند و مترجمان مستقیم از زبان اصلی ترجمه میکنند. مانند ادبیات ترکیه که از لحاظ کمی و کیفی مترجمان گسترده شدند؛ دیگری زبان عربی است و ما گروه مترجمان عربی را شکل دادیم. البته زبان روسی هم خیلی گسترده شده است.
او در پایان سخنان خود تأکید کرد: اعتبار جایزه ابوالحسن نجفی به خاطر دقت و حساسیت هیئتداوران است. ما نقدها را میشنویم و اگر نقد درستی باشد در دورههای بعدی این نقدها را در نظر میگیریم.
انتهای پیام
