ابراهیم گنجی مقدم، در حاشیه بازدید از باغات انگور شهرستان خلیلآباد به عنوان قطب تولید انگور خراسان رضوی با ۷ هزار هکتار زیر کشت، در گفت و گو با ایسنا با اشاره به پدیده اقلیمی النینو که در اقیانوس آرام اتفاق افتاده است، اظهار کرد: بر اساس پیشبینیهای سازمان هواشناسی، احتمال وقوع بارشهای بیش از حد نرمال را در پاییز و زمستان امسال برای کشور و به ویژه مناطق غرب و شمالشرق از جمله استان خراسان رضوی نوید میدهد که این موضوع در شرایط فعلی کمآبی و چالشهای متعدد آبی در استان، خبری امیدوار کننده است.
وی بر لزوم حرکت به سوی باغداری نوین تأکید کرد و افزود: برای تداوم تولید محصولات باغی در سطح استان و کشور، ناگزیر به تغییر رویکرد هستیم و استفاده از سایبانها یکی از راهکارهای مهم در باغبانی مدرن برای افزایش تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی به شمار میرود.
وی با اشاره به پیشبینی وقوع پدیده النینو در فصل پاییز، اظهار کرد: این پدیده اقلیمی مستلزم آن است که باغداران تغییراتی را در رویکرد مدیریت آب و تغذیه باغات خود اعمال کنند.
این پژوهشگر با بیان اینکه امسال باید مدیریت منابع آبی با دقت بیشتری انجام شود، توصیه کرد: اگر در سال گذشته آبیاری تا مهرماه انجام میشد، امسال بهتر است فواصل مدار آبیاری به تدریج افزایش یابد و آبیاری زودتر از موعد معمول متوقف شود.
گنجیمقدم همچنین در بحث تغذیه، بر کاهش مصرف کودهای ازته تأکید کرد و افزود: استفاده از ترکیباتی که باعث افزایش میزان تحمل درختان، به ویژه در برابر بیماریها میشود، در این شرایط بسیار مؤثر خواهد بود.
وی در خصوص کنترل بیماریها در درختان میوه هستهدار نیز توصیه کرد: باغداران عملیات هرس تابستانه را زودتر آغاز کنند و در مقابل، از حجم هرسهای زمستانه بکاهند که این تغییر رویه میتواند تأثیر بسزایی در کنترل بیماریها داشته باشد.
محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، در ادامه با تأکید بر لزوم مدیریت صحیح منابع و اتخاذ راهکارهای تابآوری در برابر تغییرات اقلیمی، به ضرورت استفاده از فناوریهای نوین در باغبانی اشاره کرد و افزود: توسعه سایبان در باغها یکی از راهکارهای مؤثر در مدیریت شرایط اقلیمی و حفاظت از محصولات است.
وی گفت: در باغهایی که فاقد سایبان هستند، شاهد آفتاب سوختگی شدید برگها هستیم؛ در حالی که تاکهای انگور تحت پوشش سایبان، دچار این آسیب نشدهاند که این موضوع یکی از مزیتهای اساسی این فناوری است.
گنجیمقدم تصریح کرد: البته هنوز ابهاماتی در خصوص درصد سایهدهی، رنگبندی سایبانها و نوع سازههای مناسب وجود دارد. لذا از مدیریتهای بخش اجرایی درخواست میشود که در توسعه این سیستمها مبتنی بر مطالعات علمی پیش بروند.
وی با بیان اینکه برای اولین کارها؛ سایبان را در خراسان رضوی در باغات انار اجرا کردیم که آن هم به دلیل آفتاب سوختگی و سفید شدن دانههای انار بود، بیان کرد: در برخی پروژهها، به دلیل عدم استفاده از سازههای مناسب، عدم مقاومت در برابر باد و طوفان و دشواریهای جمعآوری سایبان در فصول غیرضروری، شاهد عملکرد ناموفق بودیم.
پیشبینی عبور پوشش سایبانها از مرز ۱۰۰۰ هکتار
این محقق مرکز تحقیقات کشاورزی خراسان رضوی با اشاره به روند جهانی استفاده از این فناوری خاطرنشان کرد: آمار دقیقی از سطح زیر پوشش سایبانها در داخل کشور نداریم، اما پیشبینی میشود این سطح در سالهای آینده از مرز ۱۰۰۰ هکتار عبور کند. در سطح جهانی نیز تغییرات اقلیمی باعث شده است باغداران حتی اروپا به استفاده از شید روی آورند، به طوری که روند توسعه سایبانها در جهان سالانه بین ۸ تا ۱۵ درصد رشد دارد.
گنجیمقدم خاطرنشان کرد: برای تضمین پایداری تولید و امنیت غذایی، توصیه راهکارهای متناسب با تغییرات اقلیمی به باغداران الزامی است. در همین راستا، دو راهبرد اصلی در مرکز تحقیقات در دست اجراست؛ یکی ترویج احداث باغها در محیطهای کنترل شده و از جمله سایبان و دیگری انتقال بخشی از باغات به محیطهای گلخانهای که در استان خراسان رضوی، تولید انگور نوبرانه در گلخانهها به عنوان یکی از طرحهای پیشرو در حال پیگیری است.
عضو هیئت علمی و محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی، با تأکید بر ضرورت اجرای سایبان در کشور و به ویژه مناطق شرق که با محدودیت شدید منابع آبی مواجه هستند، اظهار کرد: اگرچه اجرای سایبانها در باغات اقدامی بسیار ضروری است، اما مدیریت نحوه استفاده از این سازهها اهمیت به سزایی دارد.
وی با اشاره به مسدود کردن طرفین سایبانها در باغات، نسبت به ایجاد میکرو اقلیم (ریزاقلیم) خاص هشدار داد و افزود: محصور کردن دو طرف سایبانها محدودیتهایی را ایجاد میکند. در حال حاضر که در فصل شهریورماه هستیم، گیاه باید برای رکود و خزان آماده شود، اما شرایط رطوبتی و دمایی خاص ایجاد شده در این محیطهای محصور، باعث میشود گیاه تصور کند که هنوز در فصل رشد قرار دارد؛ این مسئله ضمن افزایش خطر خسارت سرمای پاییزه، میتواند موجب افزایش رطوبت نسبی و در نتیجه شیوع بیماریهای قارچی از جمله سفیدک شود.
این محقق مرکز تحقیقات کشاورزی در ادامه به نتایج پژوهشهای انجام شده در چند استان کشور پیرامون نوع رنگ سایبان اشاره کرد و گفت: مطالعات همکاران ما در استانهای فارس، قزوین و البرز نشان میدهد که اگرچه سایبانهای موجود در بازار عمدتاً به رنگ سبز هستند، اما برای محصول انگور، استفاده از رنگهای سفید و مشکی با درصد سایهدهی حدود ۳۰ تا ۴۰ درصد، نتایج مطلوبتری به همراه داشته است.
وی ادامه داد: از آنجا که نوع رنگ در میزان نفوذ نور و بازتاب دما تأثیرگذار است، ما در پروژههای تحقیقاتی از رنگهای مختلف سفید، آبی، سبز و مشکی استفاده کردهایم که بر اساس گزارشها، رنگهای مشکی و سفید با تراکم ۴۰ درصد، مؤثرتر ارزیابی شدهاند؛ لذا انتظار میرود در پروژههای آتی احداث سایبان، به پارامترهای رنگ و درصد سایهدهی توجه ویژهای شود.
صرفهجویی چشمگیر در مصرف آب
گنجیمقدم با اشاره به اینکه در استانی مانند خراسان رضوی، آب حرف اول را در تولید میزند و محدودیت منابع آبی امنیت غذایی را تهدید میکند، به آمار صرفهجویی آب در سازههای مدرن پرداخت و اظهار کرد: مطالعات در انگور نشان میدهد که کشت در محیطهای گلخانهای نسبت به فضای باز، حدود ۴۰ درصد صرفهجویی در مصرف آب به همراه دارد؛ به طوری که مصرف آب از ۶۰۰۰ مترمکعب در فضای باز به ۲۵۰۰ تا ۲۸۰۰ مترمکعب در گلخانه کاهش مییابد که عددی قابل توجه است.
وی خاطرنشان کرد: در خصوص سایبانها (شید) نیز بررسیها نشان میدهد که با نصب این سازهها، میزان مصرف آب حدود ۳۰ درصد کاهش مییابد؛ چرا که ثبت دما در این باغها حاکی از تفاوت دمایی ۴ تا ۵ درجهای نسبت به فضای باز است و بدیهی است که هرچه درصد سایهدهی بیشتر باشد، کاهش دما نیز ملموستر خواهد بود.
محقق مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی همچنین به مزیت تأخیر در برداشت محصول در سایبانها اشاره کرد و گفت: طبق گزارشهای دریافتی، انگورهای تولید شده در زیر سایبان، بین یک تا دو هفته تأخیر در رسیدن و برداشت داشتند. این موضوع میتواند هم یک مزیت و هم یک محدودیت باشد. مزیت آن در این است که دامنه رسیدن محصول تغییر کرده و از عرضه همزمان و کاهش قیمت جلوگیری میشود؛ به ویژه در شهرستانهایی مانند خلیلآباد که رقم غالب آنها پیکامی است، این توزیع زمانی محصول در بازار بسیار حائز اهمیت است.
گنجیمقدم با بیان اینکه بهرهگیری از سازههای سایبان دیگر یک انتخاب نبوده، بلکه به یک ضرورت تبدیل شده است، تصریح کرد: در شرایط کنونی که دمای هوا در فصل رشد به ۴۲ تا ۴۳ درجه میرسد، شاهد بروز خسارات سنگین به برگ و میوه درختان هستیم که این موضوع ضمن تحتالشعاع قرار دادن مدیریت باغات، منجر به تحمیل خسارات مالی به باغداران میشود.
انتهای پیام
