به گزارش ایسنا، شاهنامه فردوسی تنها یک متن ادبی متعلق به گذشته نیست؛ ردپای آن را میتوان در بخشهای مختلف هنر ایرانی، از خوشنویسی و نگارگری تا نمایش و دیگر صورتهای هنری و پژوهشی دنبال کرد.
مجموعه مستند «بوی فردوس» با همین نگاه، به سراغ چگونگی حضور و بازتاب شاهنامه در هنر معاصر ایران رفته است. این مجموعه تلاش میکند به جای بازخوانی مستقیم داستانهای شاهنامه، نسبت میان ادبیات کهن و هنر معاصر را بررسی کند و ببیند هنرمندان امروز چگونه با جهان فردوسی مواجه شدهاند، از آن الهام گرفتهاند و چگونه این میراث ادبی را با زبان هنری خود بازآفرینی کردهاند.
صابر اللهدادیان، تهیهکننده و کارگردان «بوی فردوس»، درباره ایده شکلگیری این مجموعه به ایسنا گفت: در این مجموعه تلاش کردیم نوعی ترجمان هنری از شاهنامه داشته باشیم؛ یعنی ببینیم تأثیر و تأثر شاهنامه فردوسی بر هنرهای ایرانی دیگر، در عین معاصر بودن آنها، چگونه شکل گرفته است. برای ما مهم بود که ببینیم زبان فارسی و جلوههای شاهنامه چگونه میتوانند در هنرهایی مانند خوشنویسی، هنرهای نمایشی، مینیاتور و نقاشی قهوهخانهای و همچنین در حوزه پژوهش هنری، همچنان الهامبخش و راهگشا باشند.
او افزود: از ابتدا نمیخواستیم مجموعه به یک نگاه سلیقهای محدود شود. به همین دلیل، روایت پرتره هر هنرمند را در کنار دیدگاه و نظر استادان دیگر قرار دادیم تا مواجهه با این آثار و نسبت آنها با شاهنامه، در یک گفتوگوی چندصدایی شکل بگیرد.
این کارگردان در مورد خط روایی مستند توضیح داد: «بوی فردوس» در پنج قسمت، به سراغ پنج استاد و هنرمند معاصر رفته است و تلاش کرده همنشینی آنان با ادبیات کهن، بهویژه شاهنامه، را از خلال آثار، تجربهها و دیدگاههایشان روایت کند. سازندگان این مجموعه در عین حال کوشیدهاند روایت «بوی فردوس» به گفتوگویی صرفاً شفاهی یا یک میزگرد محدود نشود؛ به همین منظور، جغرافیای شهرها و مناطق مختلف نیز بخشی از ساختار روایی مجموعه شده است و دوربین در کنار گفتوگو با هنرمندان، به فضاها، معماری، اقلیم و زیست فرهنگی آنها نیز توجه دارد.
به گفته تهیهکننده این اثر، مشهد، توس، رشت، تالش، اصفهان و تهران از جمله جغرافیاهایی هستند که روایت مجموعه در آنها شکل گرفته است تا امکان کشف نسبت میان شاهنامه، هنر، معماری، فرهنگ و زیست ایرانی فراهم شود.
اللهدادیان با اشاره به نگاه میانرشتهای مجموعه اظهار کرد: اگر نقطه شروع ما مینیاتور و روایت تصویری شاهنامه بوده، نمیخواستیم از معماری حکیمانه ایرانی و اسلامی و رمز و رازهای معماری اصفهان غافل شویم. شاهنامه سرشار از نشانه، رمز و مفاهیم حکمی است و فردوسی نیز به عنوان حکیم، داستانهای خود را با لایههای مختلفی از معنا روایت کرده است. تلاش کردیم این کشف و شهود را در معماری، موسیقی، مردمشناسی و اقلیمهای مختلف نیز دنبال کنیم.
در ادامه نسرین امینیان -پژوهشگر و مجری طرح مجموعه «بوی فردوس»- نیز در پاسخ به ایسنا درباره مبنای پژوهشی شکلگیری این مستند گفت: در جلسات و مطالعاتی که برای شکلگیری این مجموعه داشتیم، به این نکته رسیدیم که اگر بخواهیم نسبت میان متون کهن و هنر معاصر را جستوجو کنیم، یکی از مهمترین و شاید نخستین سرچشمههای این بررسی، شاهنامه فردوسی و کاری است که حکیم طوس با زبان فارسی انجام داده است.
او ادامه داد: شاهنامه فقط یک متن حماسی و ادبی نیست؛ در ساختار خود ظرفیتهای روایی، تصویری، حکمی و نشانهشناختی متعددی دارد که در طول قرنها میتوانسته و همچنان میتواند الهامبخش هنرهای مختلف باشد.
مجری طرح «بوی فردوس» تاکید کرد: از این منظر، فاصله چندین سدهای میان فردوسی و هنرمند معاصر، مانع این ارتباط نیست؛ بلکه همین فاصله، امکان یک ترجمان تازه را ایجاد میکند. برای ما این پرسش مطرح بود که این میراث چگونه در هنر امروز بازتاب پیدا کرده، هنرمندان معاصر چگونه با شاهنامه مواجه شدهاند و چه چیزهایی از جهان فردوسی را با زبان و بیان هنری خود دوباره روایت کردهاند. به همین دلیل، در «بوی فردوس» تلاش کردیم این نسبت را نه به شکل یک بحث نظری صرف، بلکه از خلال آثار و تجربه زیسته هنرمندان معاصر دنبال کنیم.
امینیان افزود: در واقع، اگر قرار باشد درباره نسبت ادبیات کهن با هنر معاصر صحبت کنیم، سرآغاز این ترجمان برای ما، شکوه شاهنامه و اعجاز فردوسی در آفرینش و تثبیت زبان فارسی است. به همین دلیل، «بوی فردوس» از شاهنامه آغاز میکند تا ببینیم این سرچشمه فرهنگی چگونه در هنرهای امروز ایران همچنان جاری است و چه صورتهای تازهای پیدا کرده است.
گفتنی است، نخستین رونمایی مستند «بوی فردوس» روز دوشنبه (۲۳ شهریورماه) در مؤسسه فرهنگی هنری شکوه شاهنامه برگزار خواهد شد.
در این برنامه، قسمت کامل «سرو سایهفکن» از این مجموعه که به پرتره استاد حسین صالحی، خوشنویس شناختهشده مشهدی اختصاص دارد، به نمایش درمیآید.
این مراسم به همت جشنواره «شکوه شاهنامه» برگزار میشود؛ رویدادی که با محوریت هنر و شاهنامه در مشهد برگزار شده و در جریان آن، ضمن تقدیر از استاد حسین صالحی، دکتر محمدجعفر یاحقی و دکتر علیرضا قیامتی از شاهنامهپژوهان معاصر نیز درباره اهمیت زبان فارسی و نسبت شاهنامه با فرهنگ و هنر ایرانی سخنرانی خواهند کرد.
انتخاب مشهد برای نخستین رونمایی «بوی فردوس» نیز با رویکرد اصلی مجموعه ارتباط دارد؛ چرا که بخشی از روایت این مستند در جغرافیای خراسان و در نسبت با میراث فردوسی شکل گرفته است و قرار است نخستین مواجهه رسمی مخاطبان با این مجموعه نیز در یکی از رویدادهای تخصصی مرتبط با شاهنامه و هنر رقم بخورد.
«بوی فردوس» قرار است در ادامه، با برگزاری برنامههای رونمایی و نمایش بخشهایی از مجموعه در تهران نیز به مخاطبان فرهنگی و هنری عرضه شود.
انتهای پیام
