جهاد همیشه در میدانهای پرهیاهو اتفاق نمیافتد؛ گاهی جوانی پای تختهسیاه میایستد، گچ به دست میگیرد و آنچه آموخته است با دانشآموزی قسمت میکند که شاید فرصتهای آموزشی کمتری داشته باشد. تدریس جهادی، روایت همین جوانانی است که کلاس درس را به میدان خدمت تبدیل کردهاند؛ از انتقال یک مفهوم درسی و کشف یک استعداد تا زنده نگه داشتن امید به آینده، مسیری که در آن آموزش تنها آموختن نیست، بلکه تلاشی برای ساختن آینده است.
شاید برای یک دانشآموز، آمدن معلمی که کیلومترها راه را برای رسیدن به کلاس او طی کرده، تنها به معنای برگزاری چند ساعت کلاس نباشد؛ شاید همان حضور، گفتوگو و همان فرصتی که برای پرسیدن یک سؤال یا فهمیدن یک درس فراهم میشود، جرقهای برای ادامه دادن مسیری باشد که تا پیش از آن چندان روشن به نظر نمیرسید. اینجا آموزش، از مرز کتاب و امتحان عبور میکند و به تلاشی برای ساختن فرصتهایی برابرتر برای آینده تبدیل میشود.
در سوی دیگر این کلاس، دانشجو معلمی ایستاده است که شاید خودش هنوز در ابتدای مسیر معلم شدن باشد، اما حالا باید آموختههایش را در برابر چشمهای دانشآموزانی به کار بگیرد که هر کدام قصه و شرایط متفاوتی دارند. حضور در چنین کلاسهایی، برای او نیز تنها یک تجربه آموزشی نیست؛ مواجههای است با واقعیتهایی که گاه در کلاسهای دانشگاه دیده نمیشوند و فرصتی برای فهمیدن اینکه معلمی، پیش از آنکه یک شغل باشد، مسئولیتی در برابر آینده انسانهاست.
در همین نقطه است که تدریس جهادی معنا پیدا میکند؛ جایی که تخصص، از قاب مدرک و دانشگاه بیرون میآید و در خدمت دیگری قرار میگیرد. جوانانی که خود روزی برای یاد گرفتن پای همین تختهها نشستهاند، حالا بخشی از دانستههایشان را با خود به کلاسهایی میبرند که شاید بیش از هر چیز به یک فرصت، یک الگو و یک نفر که به آیندهشان باور داشته باشد، نیاز دارند.
در میان جوانانی که کلاس درس را به میدان خدمت تبدیل کردهاند، گروه تدریس جهادی وتر با همین نگاه شکل گرفته است؛ جمعی از دانشجویان دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی که دانش و تخصص خود را به مناطق محروم میبرند تا سهمی در کاهش فاصلههای آموزشی داشته باشند. برای این دانشجویان، این حضور تنها به تدریس چند درس خلاصه نمیشود؛ آنها میروند تا پای صحبت دانشآموزان بنشینند، دغدغههایشان را بشناسند، استعدادهایشان را ببینند و شاید با چند ساعت حضور در یک کلاس، انگیزهای تازه برای ادامه مسیر در دل یک دانشآموز ایجاد کنند. در مقابل، خودشان نیز در این مسیر چیزی فراتر از آموختههای دانشگاهی به دست میآورند؛ تجربهای واقعی از معلمی و درک این حقیقت که ساختن آینده یک دانشآموز، از همین کلاسهای ساده و همین فرصتهای کوچک آغاز میشود.
این روایت، قصه جوانانی است که جهاد را نه فقط در میدانهای دوردست، بلکه در سادهترین تصویر یک کلاس درس معنا کردهاند؛ جایی که گاهی یک تختهسیاه، چند نیمکت و یک معلم جوان، میتواند آغاز یک تغییر بزرگ باشد.
در ادامه، با اعضای گروه تدریس جهادی «وتر» درباره فعالیتهای این گروه، انگیزه دانشجویان برای حضور در این عرصه و تجربه آنها از تدریس جهادی گفتوگو کردهایم. که در ادامه متن آن را میخوانیم:
فرهنگ جهادی به انجام فعالیتهای کمکرسانی محدود نمیشود
محمدصالح ابراهیمی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به نقش گروههای جهادی در ترویج فرهنگ جهادی، اظهار کرد: فرهنگ جهادی را نباید صرفاً به حضور در اردوهای جهادی یا انجام برخی فعالیتهای کمکرسانی خاص و محدود معنا کرد؛ بلکه این فرهنگ زمانی شکل میگیرد که روحیه مسئولیتپذیری در یک جامعه یا فرد نهادینه شود.
عضو گروه تدریس جهادی وتر افزود: فردی که به فرهنگ جهادی باور دارد، منتظر فراهم شدن همه امکانات نمیماند، بلکه حتی در شرایطی که امکانات کامل در اختیارش نیست، احساس مسئولیت میکند و وارد میدان میشود. گاهی نیز همین روحیه باعث میشود افراد با امکانات محدود، چند برابر ظرفیت موجود کار و تلاش کنند.
وی با بیان اینکه فرهنگ جهادی با روحیه مسئولیتپذیری، تلاش، مردمداری و حرکت در مسیر حل مسائل گره خورده است، گفت: گروههای جهادی در بخش قابل توجهی از مسائل کشور نقشآفرینی میکنند و به حل مشکلات کمک میکنند، اما در کنار این اقدامات، ترویج و نهادینه شدن فرهنگ جهادی نیز میتواند به حل بسیاری از مسائل جامعه کمک کند؛ چراکه وقتی افراد احساس مسئولیت کنند و منتظر فراهم شدن شرایط ایدهآل نمانند، ظرفیتهای بیشتری برای حل مسائل در جامعه شکل میگیرد.
ابراهیمی در ادامه با اشاره به ظرفیت جوانان در فعالیتهای جهادی اظهار کرد: جوانان یکی از مهمترین سرمایههای حرکتهای جهادی هستند؛ چراکه از انگیزه، خلاقیت و جسارت بیشتری برای ورود به عرصههای مختلف برخوردارند و در کنار این ویژگیها، ظرفیت یادگیری و توانایی سازماندهی فعالیتها را نیز دارند.
وی با بیان اینکه یکی از ظرفیتهای مهم و کمتر مورد استفاده در فعالیتهای جهادی، تخصص افراد است، افزود: باید تلاش کنیم تخصص افراد را وارد موضوعات مختلف کنیم و از تواناییهای تخصصی جوانان در مسیر حل مسائل استفاده کنیم. گروه تدریس جهادی «وتر» نیز با همین نگاه شکل گرفته است؛ یعنی فعالیت جهادی را بر پایه تخصص دنبال میکند.
عضو گروه تدریس جهادی وتر ادامه داد: به دنبال این هستیم که فعالیتهای جهادی را تخصصیتر کنیم و هر فرد بتواند در حوزهای که در آن تخصص و توانایی دارد، فعالیت جهادی انجام دهد. این رویکرد میتواند اثربخشی فعالیتهای جهادی را افزایش دهد؛ چراکه وقتی افراد در حوزه تخصصی خود وارد میدان میشوند، هم کیفیت خدمترسانی به مردم افزایش پیدا میکند و هم خود فرد میتواند تجربه و توانمندی بیشتری کسب کند.
وی با اشاره به فعالیتهای آموزشی این گروه گفت: در حوزه تدریس جهادی، علاوه بر اینکه دانشآموزان و مخاطبان از خدمات آموزشی بهرهمند میشوند، خود جوانان نیز در این مسیر تجربه کسب میکنند و مهارتهایشان را توسعه میدهند. برگزاری کلاسها و جلسات مختلف، از جمله جلسات آسیبشناسی، نیز به اعضای گروه کمک میکند تا فعالیتهای خود را ارزیابی و نقاط ضعف و قوت آن را شناسایی کنند و در ادامه، اثرگذاری بیشتری داشته باشند.
ابراهیمی در خصوص زیرساختها و حمایتهایی مورد نیاز برای تبدیل فعالیتهای جهادی از اقدامات مقطعی به یک جریان مستمر و اثرگذار، اظهار کرد: برای این موضوع چند ضرورت وجود دارد که نخستین آن، مسئلهشناسی و تخصصمحوری است. پیش از هر اقدامی باید بهدرستی بدانیم مسئله چیست و سپس برای حل آن وارد میدان شویم؛ چراکه مسائل مختلف، راهکارهای متفاوتی نیز میطلبند.
وی افزود: ممکن است مسئله در یک منطقه، افت تحصیلی دانشآموزان باشد، در منطقهای دیگر نبود مدرسه، ضعف نظام مشاوره، کمبود معلم یا کمبود نیروی متخصص باشد. بنابراین نمیتوان برای همه مسائل، یک نسخه واحد در نظر گرفت و لازم است ابتدا مسئله بهصورت دقیق شناسایی و سپس متناسب با آن، ظرفیت و تخصص مورد نیاز برای حل مسئله وارد شود.
ابراهیمی، شبکهسازی را یکی دیگر از الزامات استمرار فعالیتهای جهادی دانست و گفت: یک گروه جهادی نباید به چند نفر از اعضای اصلی خود وابسته باشد، بهگونهای که با خروج یا کنار رفتن این افراد، فعالیت گروه نیز متوقف شود. باید یک شبکه شکل بگیرد و این شبکه بهتدریج توسعه پیدا کند و افراد بیشتری را درگیر فعالیت جهادی کند.
وی ادامه داد: برای نمونه، ما در حوزه تربیت معلم ظرفیت بسیار بزرگی داریم. اگر بتوانیم با دانشجویان دانشگاه فرهنگیان ارتباط برقرار کنیم و فرهنگ فعالیت جهادی را در میان آنها تقویت کنیم، ظرفیت بسیار گستردهای ایجاد خواهد شد. تعداد دانشجویان و معلمان کشور بسیار زیاد است و اگر بخش قابل توجهی از این جامعه به کار جهادی و مسئولیت اجتماعی باور داشته باشند، میتوان اتفاقات بزرگی را رقم زد.
عضو گروه تدریس جهادی وتر با تأکید بر اینکه توسعه شبکههای جهادی میتواند به افزایش اثرگذاری این فعالیتها کمک کند، تصریح کرد: نباید صرفاً به دنبال بزرگتر کردن یک گروه باشیم، بلکه باید شبکهای از افراد و گروهها شکل بگیرد که بهمرور گستردهتر شود و افراد بیشتری با تخصصهای مختلف در آن حضور داشته باشند. این شبکهسازی میتواند به استمرار فعالیتها و جلوگیری از وابستگی آنها به افراد خاص کمک کند.
گروههای جهادی؛ مکمل دستگاههای رسمی در حل مسائل
وی در ادامه به نقش دستگاههای مسئول در ایجاد استمرار فعالیتهای جهادی اشاره کرد و گفت: نکته دیگر این است که دستگاههای مسئول باید در زمینه ایجاد استمرار و پشتیبانی از این فعالیتها نقش داشته باشند. البته قرار نیست گروه جهادی جای دستگاههای رسمی را بگیرد؛ بلکه نقش گروه جهادی میتواند شناسایی مسئله، کمک به حل آن، ارائه ایدههای جدید و فعال کردن ظرفیتهای مردم همان منطقه باشد.
ابراهیمی افزود: یک گروه جهادی میتواند مسئله را شناسایی کند، ظرفیتهای موجود را به میدان بیاورد و با ارائه الگوها و مدلهای جدید، زمینه حل بهتر مسائل را فراهم کند. در نهایت اگر بتواند یک مدل موفق و قابل تکرار ایجاد کند که دستگاههای مسئول و مردم نیز بتوانند از آن استفاده کنند، اثرگذاری فعالیت جهادی بسیار بیشتر خواهد شد.
عضو گروه تدریس جهادی وتر درباره شکلگیری گروه تدریس جهادی وتر اظهار کرد: این گروه در سال ۱۳۹۵ به همت جمعی از دانشجویان دغدغهمند دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی و با محوریت دبیر وقت جامعه اسلامی دانشجویان این دانشگاه شکل گرفت.
وی افزود: ایده اصلی شکلگیری وتر این بود که از یک سو به مأموریت دانشگاه و تخصص دانشجویان توجه شود و از سوی دیگر، این تخصص بهصورت مستقیم در خدمت مناطق محروم قرار گیرد. بر همین اساس، تلاش شد فعالیت جهادی دانشجویان در حوزهای دنبال شود که با تخصص و مأموریت آنها ارتباط دارد و در مورد دانشجویان تربیت معلم، این حوزه طبیعتاً آموزش و تدریس است.
ابراهیمی با اشاره به یکی دیگر از اهداف شکلگیری این گروه گفت: هدف دیگر وتر، تربیت خود دانشجو معلم است؛ یعنی دانشجو معلم باید از دوران دانشگاه با مفهوم معلمی، مسئولیت اجتماعی، روحیه جهادی و مسائل واقعی دانشآموزان در مناطق مختلف آشنا شود و صرفاً آموزشهای دانشگاهی را دریافت نکند.
وی ادامه داد: دانشجو معلم زمانی میتواند در آینده معلم موفقتری باشد که در دوران تحصیل، با مسائل واقعی دانشآموزان و نظام آموزشی از نزدیک مواجه شود و در کنار دانش تخصصی، روحیه مسئولیتپذیری و دغدغهمندی اجتماعی را نیز در خود تقویت کند. این موضوع از مهمترین اهدافی است که در شکلگیری و ادامه فعالیت گروه وتر مورد توجه بوده است.
حرکتهای جهادی؛ ظرفیتی برای حل مشکلات آموزشی و رشد دانشجو معلم
محمدجواد حسینی در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به ظرفیت گروههای جهادی اظهار کرد: حرکتهای جهادی ظرفیت بالقوه و بالفعل قابل توجهی برای رشد و پیشرفت کشور هستند و میتوان از این ظرفیت در حوزههای مختلف برای شناسایی و حل مسائل جامعه استفاده کرد.
این جهادگر افزود: گروه تدریس جهادی وتر نیز در همین راستا تلاش کرده است از ظرفیت دانشجو معلمها و توانایی آنها در حوزه تدریس برای کمک به حل مشکلات و معضلات آموزشی، بهویژه در مناطق محروم، استفاده کند.
وی ادامه داد: فعالیت این گروه علاوه بر اینکه به رفع بخشی از مشکلات آموزشی دانشآموزان در مناطق محروم کمک میکند، زمینه رشد شخصیتی و تقویت ابعاد مختلف توانمندیهای دانشجو معلمها را نیز فراهم میکند. دانشجو معلم با حضور در این فعالیتها، تجربه تدریس در شرایط واقعی را به دست میآورد و با مسائل و نیازهای آموزشی دانشآموزان از نزدیک آشنا میشود.
حسینی اضافه کرد: میتوان گفت فعالیت گروههای جهادی آموزشی یک مسیر دوطرفه است؛ از یک سو دانشآموزان و مناطق محروم از ظرفیت علمی و آموزشی دانشجو معلمها بهرهمند میشوند و از سوی دیگر، خود دانشجو معلم نیز در مسیر کسب تجربه، رشد شخصیتی و آمادگی بیشتر برای ایفای نقش معلمی قرار میگیرد.
این جهادگر با اشاره به ظرفیت دانشجویان در فعالیتهای جهادی اظهار کرد: دانشجویان، بهویژه دانشجو معلمها، با توجه به موقعیت اجتماعی و سنی خود، دغدغهمندی قابل توجهی نسبت به مسائل کشور و بهخصوص مسائل حوزه آموزش دارند و همین دغدغه میتواند انگیزه آنها را برای نقشآفرینی در حل مسائل افزایش دهد.
وی افزود: این دغدغهمندی باعث میشود دانشجویان در صورت فراهم بودن زمینه حضور و فعالیت، بتوانند نقشآفرینی مؤثری داشته باشند و با انگیزه بیشتری نسبت به بسیاری از اقشار جامعه وارد عرصههای مختلف خدمت و فعالیتهای جهادی شوند.
حسینی با تأکید بر نقش مسئولان در تداوم فعالیتهای جهادی اظهار کرد: در گام نخست، مسئولان باید حرف گروههای جهادی و دانشجویان را بشنوند و دغدغهها و مسائل مطرحشده از سوی آنها را جدی بگیرند. البته پیش از این مرحله، لازم است مدیران و مسئولان با اصل تفکر جهادی همراه و همدل باشند.
وی افزود: تفکر جهادی، ریشه در اندیشههای امام خمینی(ره) و دوران شکلگیری انقلاب اسلامی دارد و یکی از مبانی مهم این انقلاب به شمار میرود؛ بنابراین مدیری که با این تفکر و مبانی قرابت و همراهی نداشته باشد، طبیعتاً نمیتواند حمایت مؤثری از فعالیتهای جهادی داشته باشد.
این جهادگر ادامه داد: حمایت از گروههای جهادی تنها به تأمین امکانات و منابع محدود نمیشود، بلکه پیش از هر چیز به باور و همراهی مسئولان با این جریان و به رسمیت شناختن ظرفیت دانشجویان و جوانان نیاز دارد.
حسینی با تشریح فعالیتهای گروه تدریس جهادی وتر در حوزه محرومیتزدایی فرهنگی و آموزشی اظهار کرد: گروه وتر با هدف محرومیتزدایی فرهنگی و آموزشی در استان قم و سایر نقاط کشور فعالیت میکند و در کنار ارائه خدمات آموزشی به دانشآموزان، هدف مهم دیگری را نیز دنبال میکند که تربیت دانشجو معلم و فراهم کردن زمینه کسب تجربه معلمی برای آنها است.
وی افزود: اعضای گروه وتر در طول سال و در قالب برنامههای مختلف، خدمات آموزشی و فرهنگی ارائه میدهند و فعالیت این گروه صرفاً به آموزش درسی محدود نمیشود. یکی از اقدامات ما، ارائه خدمات آموزشی و فرهنگی به دانشآموزان مناطق محروم است.
این جهادگر ادامه داد: در این برنامهها، ابتدا با تعیین سطح دانشآموزان در مدارس، مشکلات و نیازهای آموزشی آنها شناسایی میشود و سپس اعضای گروه بهصورت رایگان و عامالمنفعه برای رفع این مشکلات تلاش میکنند.
وی با اشاره به توجه گروه تدریس جهادی وتر به مسائل تربیتی دانشآموزان گفت: در کنار مسائل آموزشی، تلاش میکنیم مشکلات تربیتی دانشآموزان نیز مورد توجه قرار گیرد و برای این منظور با والدین و متولیان امور در مناطق هدف ارتباط برقرار میکنیم تا بتوانیم با شناخت دقیقتر شرایط، در رفع مسائل آموزشی و تربیتی دانشآموزان نقش مؤثری داشته باشیم.
تدریس جهادی؛ پلی برای دسترسی دانشآموزان مناطق محروم به فرصتهای آموزشی
حسینی در خصوص تاثیر فعالیتهای آموزشی جهادی بر کاهش محرومیت آموزشی و ایجاد فرصتهای برابر برای دانشآموزان اظهار کرد: میتوان دانشآموزانی را مثال زد که در مناطق محروم زندگی میکنند و ممکن است به معلمان باتجربه و متخصص دسترسی کمتری داشته باشند و به دلیل فاصله از مراکز استانها، از برخی فرصتهای آموزشی نیز محروم باشند.
وی افزود: حضور دانشجو معلمهایی که از تهران و مراکز استانها به این مناطق میروند، میتواند فرصت مناسبی برای این دانشآموزان ایجاد کند تا از نزدیک با افرادی که تجربه و دانش آموزشی دارند ارتباط برقرار کنند، مسائل و دغدغههای خود را مطرح کنند و از مشورت آنها بهره ببرند.
این جهادگر ادامه داد: این ارتباط میتواند به دانشآموزان کمک کند مسیرهای تحصیلی و آموزشی مختلفی را که پیش از این با آنها آشنا نبودهاند، بهتر بشناسند و در نتیجه، تغییر مثبتی در روند تحصیلی و حتی مسیر زندگی آنها ایجاد شود. بنابراین تدریس جهادی تنها به رفع یک مشکل درسی محدود نمیشود، بلکه میتواند زمینه آشنایی دانشآموزان مناطق محروم با فرصتها و مسیرهای جدید آموزشی را فراهم کند.
حسینی با اشاره به ضرورت حمایت از گروههای جهادی در حوزه آموزش اظهار کرد: برای توسعه و گسترش فعالیتهای جهادی، بهویژه در حوزه آموزش، مشارکت همهجانبه وزارت آموزش و پرورش و وزارت علوم، تحقیقات و فناوری ضروری است و این دو مجموعه باید بهصورت جدی پای کار بیایند و از ظرفیت گروههای جهادی حمایت کنند.
وی افزود: لازم است ساختار و بستر مناسبی در دانشگاهها و آموزش و پرورش ایجاد شود تا گروههای تدریس جهادی بتوانند با سهولت بیشتری فعالیت کنند و دانشجویان و دانشجو معلمها نیز برای حضور در این عرصه با موانع اداری و ساختاری مواجه نباشند.
این جهادگر در پایان گفت: فراهم کردن چنین بستری میتواند زمینه مشارکت گستردهتر دانشجویان و جوانان را در فعالیتهای جهادی فراهم کند و ظرفیت بیشتری از جامعه دانشگاهی را برای کمک به حل مسائل آموزشی کشور به میدان بیاورد.
انتهای پیام
