به گزارش ایسنا، در این مراسم که با استقبال چشمگیر اهالی فلسفه مواجه شد، مصطفی ملکیان، بهمن پازوکی و مالک حسینی به عنوان سخنرانان اصلی، به تبیین ابعاد شخصیت علمی و جایگاه فکری پرویز ضیاءشهابی و نیز بررسی محتوایی و ساختاری کتاب جدید وی پرداختند.

 ضیاءشهابی تعهدی خاص به زبان فارسی دارد

مصطفی ملکیان- فیلسوف و پژوهشگر- سخنان خود را با خاطره‌ای از دوران جنگ آغاز کرد و بر تعهد خاص ضیاءشهابی به زبان فارسی تأکید کرد و گفت: که این تعهد باعث شده است ایشان در کار ترجمه و نوشتن فوق‌العاده سخت‌گیر باشند.

ملکیان سپس به شرح اجمالی کارنامه علمی ضیاءشهابی پرداخت و تصریح کرد: وی پس از سال ۱۳۸۰ که به تفکر فلسفی روی آوردند، کتابی با عنوان "منطق سوری" نوشتند که کتابی بسیار عجیب بود. همچنین در سال ۱۳۸۲ مقاله‌ای درباره فلسفه هنر، در سال ۱۳۸۷ آثاری درباره پدیدارشناسی و در سال ۱۳۹۲ به مسائل اساسی پدیدارشناسی پرداختند. مقالات متعددی نیز از ایشان منتشر شده است، از جمله ترجمه‌ای از یک مقاله مهم و همچنین مناظره‌ای نوشتاری با عنوان "بررسی امکان‌وقوعی ترجمه" که در واقع نقدی است بر ترجمه آقای سیاوش جمالی و به لحاظ زبانی بسیار دقیق و ارزشمند است.

وی همچنین به ذکر این نکته پرداخت که ضیاءشهابی خود گفته است که «فکر من فقط می‌خواستم خیلی مختصر چند تا از کارهایی که انجام دادم را بگویم»، اما ملکیان تأکید کرد که شرح کامل دستاوردهای ایشان مجالی فراتر از این مختصر را می‌طلبد.

این کتاب سندی برای تعامل فلسفه با دین و تاریخ تفکر است

بهمن پازوکی- استاد فلسفه- با اشاره به پیشینه تاریخی کتاب اصلی که ترجمه ضیاءشهابی بر اساس آن صورت گرفته است، اظهار کرد: متن اصلی این کتاب، ترجمه بخش‌هایی از دائرةالمعارف بزرگ "فرهنگ تاریخی مفاهیم فلسفی" است که نخستین جلد آن در سال ۱۸۸ (یا به روایتی ۱۸۸۳) منتشر شد و جلد دوازدهم آن در سال ۲۰۰۴ به چاپ رسید. این پروژه عظیم که چندین دهه به طول انجامید، شامل نزدیک به ۴۰۰۰ مدخل و بیش از ۱۵۰۰ نویسنده متخصص است که هر کدام به تناسب تخصص خود در تدوین آن همکاری داشتند.

پازوکی با اشاره به ترجمه‌های پیشین از گزیده‌های این کتاب در ایران افزود: سال ۱۳۸۷، گزیده‌ای از این کتاب با عنوان "فرهنگ‌نامه تاریخی مفاهیم" توسط دکتر موسوی و با همکاری مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران منتشر شد. پس از آن، در سال‌های ۱۳۹۱ و ۱۳۹۴، جلد دوم و سوم گزیده‌های دیگری از این کتاب عظیم با حمایت دو مؤسسه مهم دولتی به فارسی ترجمه و چاپ شد. همچنین سه مقاله مفصل دیگر از این مجموعه در قالب کتاب‌های مجزا انتشار یافته است.

وی با تأکید بر ویژگی منحصربه‌فرد این فرهنگ تاریخی گفت: نکته مهم این است که مدخل‌های این کتاب صرفاً فلسفی نیستند، بلکه بسیاری از آنها به مفاهیم و اصطلاحاتی اختصاص دارند که میان فلسفه و حوزه‌های غیرفلسفی مشترک هستند. اما ترجمه کامل و یکدستِ بخش‌هایی از این اثر توسط استاد ضیاءشهابی، تا پیش از انتشار این کتاب، به فارسی صورت نگرفته بود.

پازوکی با اشاره به عنوان کتاب که «تحول تاریخی مفهوم فلسفه» نام دارد، تصریح کرد: که این عنوان به‌درستی محتوای اثر را بازتاب می‌دهد.

وی با قدردانی از دقت نظر استاد ضیاءشهابی در ترجمه، به برخی کاستی‌های شکلی کتاب مانند ذکر نشدن نام تمامی نویسندگان مقالات بر روی جلد یا صفحه عنوان اشاره کرد و گفت: «هرچند در فهرست انتهای کتاب اسامی نویسندگان آمده است، اما بهتر است در چاپ‌های بعدی این نکات اصلاح شود. همچنین در صفحه ابتدایی کتاب، سال تولد ایشان به اشتباه درج شده که باید بازبینی شود.

پازوکی در ادامه، اهمیت انتشار این کتاب را در سه سطح ارزیابی کرد: نخست، غنی‌سازی زبان فارسی با متون اصیل فلسفی؛ دوم، کمک به شناخت تکثر رویکردهای فلسفی و پرهیز از استبداد فلسفی؛ و سوم، ارائه سندی محکم برای تعامل فلسفه با دین و تاریخ تفکر.

وی گفت: این کتاب برای کسانی که به تاریخ فلسفه علاقه‌مندند، مانند یک تاریخ فلسفه جامع عمل می‌کند و تصویری نو از سیر تحول مفاهیم فلسفی به دست می‌دهد.

پازوکی در بخش دیگری از سخنان خود به نقد ترجمه ضیاءشهابی پرداخت و اظهار کرد: من از خواندن این ترجمه لذت بردم، اما خواننده‌ای که با متن آلمانی آشنایی ندارد، ممکن است به دلیل دشواری ذاتی مباحث، نتواند به‌راحتی پیش برود. این دشواری نباید به حساب ترجمه گذاشته شود، زیرا ترجمه ایشان دقیق و امانت‌دارانه است و از واژگان فارسی و عربیِ رایج در فلسفه به‌خوبی استفاده شده است.

 ناتوانی بینایی دلیل ناقص ماندن ترجمه بود

در ادامه مراسم، پرویز ضیاءشهابی با ابراز خرسندی از حضور اساتید و دوستداران فلسفه، سخنان خود را با تشکر از برگزارکنندگان آغاز کرد و گفت: آرزومندی بود که از پیش در نهانخانه دلم نشسته بود که به دیدار بزرگان برسم و خوشبختانه جمعی از آنان امروز حضور دارند. از استاد دکتر معصومی که ارادت من به ایشان پس از خواندن ترجمه کتاب هایزنبرگ شکل گرفت، و نیز استاد خرمشاهی سپاسگزارم.

وی با اشاره به روند انتشار کتاب جدید خود گفت: سال پیش در اواخر اردیبهشت، استاد هادی عالم‌زاده از من دعوت کردند تا این بخش ترجمه‌شده را برای چاپ آماده کنم، و من به ناچار پذیرفتم. اما باید توضیح دهم که چرا این ترجمه کامل نشده است. در یادداشت کوتاهی که دیکته کردم و دخترم نوشت، اشاره کردم که اختلال پیش‌آمده در بینایی من، به ویژه در بخش‌هایی که نیاز به بازبینی جملات و کلمات یونانی داشت، مرا از ادامه کار بازداشت. بازبینی دقیق این مطالب مستلزم مراجعه مداوم به متن اصلی بود که دیگر از عهده من خارج شده بود.

ضیاءشهابی سپس به مباحث نظری در باب ترجمه پرداخت و گفت: ترجمه در اصل به معنای برگرداندن از زبانی به زبان دیگر است، اما این برگردان هرگز مانند یک خورشید نمی‌تواند تمام نور خود را منتقل کند. برای نمونه، در انجیل یوحنا آمده است: "در ابتدا کلمه بود" که در یونانی به معنایی فراتر از کلمه به کار رفته است. ارسطو در کتاب متافیزیک، در دفتر پنجم (دفتر دلتا)، درباره لفظ "موجود" بحث می‌کند که در یونانی به صورت "تو اون" و در لاتینی به صورت "ens" آمده است. ترجمه این واژه به فارسی با چالش‌هایی روبه‌است، زیرا گاهی برای رساندن معنای وجود، ناچاریم از "باشنده" یا "هستنده" استفاده کنیم که خود جای تأمل دارد.

وی در ادامه به نمونه‌هایی از کاربرد واژه «هستی» و «نیستی» در ادبیات فارسی اشاره کرد و گفت: مولانا در جایی فرموده است: "کاشکی هستی پرده‌ها برداشتی" و در غزل دیگری که استاد شهرام ناظری خوانده است، از "جهان هست و نیست" سخن به میان آمده است. این نشان می‌دهد که در زبان فارسی نیز می‌توان برای مفاهیم انتزاعی فلسفی معادل‌هایی یافت، هرچند که همواره با دشواری‌هایی همراه است.

ضیاءشهابی در پایان با تشکر مجدد از بانیان مراسم، مؤسسه حکمت و فلسفه و نیز اساتید و دوستداران فلسفه که در این مجلس حضور یافتند، گفت: من نمی‌دانستم که این مجلس به بزرگداشت من اختصاص دارد، زیرا پیش از این یکی از دوستان اصرار داشت چنین مراسمی برگزار کند و من با زحمت بسیار او را منصرف کردم. اما حالا که چنین شده، از همه سپاسگزارم و امیدوارم که این کتاب بتواند پنجره‌ای نو به روی تاریخ مفاهیم فلسفی در زبان فارسی بگشاید.

به گزارش ایسنا، کتاب "تحول تاریخی مفهوم فلسفه" که جدیدترین ترجمه پرویز ضیاءشهابی به شمار می‌رود، با حمایت مؤسسه پژوهشی حکمت و فلسفه ایران منتشر شده است و در پایان این مراسم با حضور اساتید حاضر، به‌طور رسمی رونمایی شد.

انتهای ‌پیام