مجتبی ترکارانی در گفتوگو با ایسنا، درباره دلایل گرایش بیشتر خانوادههای ایرانی به نمایش خانگی نسبت به سینما، اظهار کرد: برای این موضوع میتوان دلایل مختلفی را مطرح کرد که یکی از مهمترین آنها رشد فناوری است.
وی افزود: در گذشته سینما تنها یکی از اصلیترین راههای دسترسی مردم به فیلم بود و افراد برای تماشای آثار سینمایی به سالنهای سینما مراجعه میکردند، اما امروز فناوریهای جدید، شبکههای اجتماعی و گوشیهای هوشمند این امکان را فراهم کردهاند که افراد از طریق ابزارهای مختلف به فیلم و انواع پیامهای تصویری دسترسی داشته باشند.
این پژوهشگر جامعهشناسی ادامه داد: وقتی فناوری رشد میکند و در کنار آن تنوع محصولات و خدمات نیز افزایش مییابد، طبیعی است که افراد صرفاً به دنبال استفاده از یک تکنولوژی یا رسانه خاص نباشند و انتخابهای متنوعتری پیش روی آنها قرار گیرد.
ترکارانی با اشاره به کاهش جایگاه برخی رسانههای سنتی، بیان کرد: همانطور که شاهد هستیم جایگاه رادیو و برخی رسانههای دیگر نیز نسبت به گذشته تضعیف شده است. البته میزان این تغییر در کشورهای مختلف متفاوت است و در برخی کشورها سینما بخش قابل توجهی از مخاطبان خود را از دست داده، هرچند ممکن است شدت این اتفاق به اندازه کشور ما نباشد.
کاهش جذابیت برخی تولیدات سینمایی
دکترای جامعهشناسی دانشگاه تهران، یکی دیگر از عوامل کاهش استقبال از سینما را به تنوع محصولات و محتواهای موجود در عرصه فیلم و تصویر مرتبط دانست و گفت: این واقعیت را باید پذیرفت که برخی فیلمهایی که در کشور ما تولید میشوند، بهویژه آثاری که از چارچوبهای اصلی و محدودیتهای موجود عبور نمیکنند، نمیتوانند جذابیت لازم را برای جذب مخاطب داشته باشند.
وی ادامه داد: تنوع موضوعات، سوژهها و قالبهایی که برای فیلمها در نظر گرفته میشود، در بسیاری از موارد جذابیت لازم را ندارد و مخاطب احساس میکند آن فیلم چندان به دغدغهها و خواستههای او نزدیک نیست؛ بنابراین کمتر به دنبال تماشای چنین آثاری میرود.
ترکارانی با بیان اینکه مسئله را باید از منظر اجتماعی نیز مورد توجه قرار داد، اظهار کرد: جامعه ما از یک وضعیت جمعگرا در گذشته، به سمت نوعی فردگرایی حرکت کرده است.
وی ادامه داد: فردگرایی به این معناست که افراد تلاش میکنند لذتها و تجربههای خود را بیشتر به صورت فردی یا در جمعهای دوستانه تجربه کنند و کمتر به خانواده و دیگر جمعهای اجتماعی وابسته باشند.
این پژوهشگر جامعهشناسی افزود: این تغییر اجتماعی نیز میتواند عاملی باشد که سینما به عنوان یک رسانه جمعی، بخشی از جذابیت سابق خود را از دست بدهد. افراد امروز میتوانند در تنهایی خود و با استفاده از تولیدات متنوعی که به واسطه اینترنت دسترسی به آنها آسانتر شده، فیلم تماشا کنند.
ترکارانی اضافه کرد: حتی دسترسی به فیلمهای خارج از کشور نیز با وجود اینترنت نسبت به گذشته بسیار آسانتر شده و مجموعه این عوامل باعث شده افراد کمتر برای تماشای فیلمهای مختلف به سینما مراجعه کنند.
وی رشد فردگرایی و تغییر ذائقه افراد را از دیگر عوامل کاهش گرایش به سینما دانست و گفت: از منظر اقتصادی نیز نمایش خانگی برای بسیاری از افراد انتخاب بهصرفهتری است، چراکه با تهیه یک بسته اینترنتی میتوان یک فیلم را به صورت جمعی تماشا کرد و هزینههای مربوط به بلیت سینما، رفتوآمد، تنقلات و سایر هزینههای جانبی را نداشت.
نمایش خانگی و نزدیک شدن به واقعیت جامعه
ترکارانی با اشاره به ویژگیهای تولیدات شبکه نمایش خانگی، بیان کرد: نوع تنوع فیلمها، سوژهها و شخصیتهایی که در شبکه نمایش خانگی انتخاب میشوند، همچنین نوع پوشش و رفتار بازیگران و جذابیتی که در این شخصیتها و سوژهها وجود دارد، از عواملی است که مخاطب را بیشتر جذب کرده است؛ بهخصوص با توجه به سختگیریهایی که صداوسیما و سینما در زمینه فیلمنامه، رفتار بازیگران، سوژهها و موضوعات انتخابی اعمال میکنند.
وی اظهار کرد: در نمایش خانگی این سختگیریها تا حدودی کمتر شده و فیلمهایی که تولید میشوند، تقریباً از حالت رسمی فاصله گرفته و به سمت آنچه در واقعیت جامعه و سبک زندگی مردم میگذرد، حرکت کردهاند.
این دکترای جامعهشناسی افزود: یکی از شکافهای عمدهای که در سالهای اخیر در جامعه ما وجود داشته، شکاف میان ساختار رسمی و غیررسمی است. در ساختار رسمی موضوعاتی مطرح میشود که در زندگی عادی مردم کمتر مورد توجه قرار دارد، در حالی که آنچه در زندگی واقعی مردم جریان دارد، به دلایل مختلف قابلیت طرح شدن در سینما یا حتی ویدئوهای خانگی را نداشته است.
وی ادامه داد: در سالهای اخیر پلتفرمها و شبکههای نمایش خانگی توانستهاند فضایی ایجاد کنند که در آن سوژههای انتخابشده و حتی فرم و رفتار بازیگران به واقعیت جامعه نزدیکتر شود و مخاطب احساس کند دغدغهها و مسائل خودش را در این آثار میبیند.
نمایش خانگی؛ جذابتر اما با نقاط ضعف
ترکارانی در عین حال با اشاره به برخی نقاط ضعف شبکه نمایش خانگی، یادآور شد: هرچند این فیلمها به دلیل سبک و نوع پرداخت، بیشتر سراغ طبقه متوسط رو به بالا میروند و جذابیتهای زندگی این گروه را برای دیگران مطرح میکنند.
وی اضافه کرد: یکی از نقاط ضعف شبکههای نمایش خانگی این است که بیشتر به سراغ سوژههای نسل Z و جوانان امروز میروند و از این طریق جامعه را به سمت رفتارهای مصرفی و نوعی سبک زندگی مسئولیتناپذیرانه سوق میدهند؛ سبکی که برخی افراد دوست دارند به همان شکل زندگی کنند.
این پژوهشگر جامعهشناسی ادامه داد: این آثار تصویری از جامعهای ارائه میکنند که چندان تمایل ندارد خود را در قید هنجارهای رسمی نگه دارد. این موضوع نیز میتواند یکی از نقاط ضعف شبکه نمایش خانگی باشد، اما از سوی دیگر، همین فاصله گرفتن از هنجارهای رسمی باعث شده این آثار برای بخشی از جامعه جذابتر باشند.
بازگشت سینما به جایگاه گذشته دشوار است
ترکارانی با بیان اینکه سینما متعلق به تکنولوژیای است که امروز رقبای متعددی پیدا کرده است، گفت: شاید نتوان سینما را مانند گذشته دوباره به جایگاه سابق خود بازگرداند و آن را احیا کرد، چراکه مخاطبان محصولات متنوعی را دیدهاند و ذائقه آنها تغییر کرده است.
وی افزود: در چنین شرایطی شاید بازگشت به زمانی که سینما جایگاه بسیار بالایی در جامعه داشت، تا حدودی غیرممکن باشد، اما میتوان درباره حفظ سینما به عنوان یک رسانه همچنان بحث کرد.
این دکترای جامعهشناسی اظهار کرد: امکان حفظ سینما به عنوان یک رسانه وجود دارد و میتوان آن را در کنار سایر رسانهها و پلتفرمهای خانگی نگه داشت.
وی ادامه داد: به عقیده من یکی از اقداماتی که میتوان انجام داد این است که ابتدا کمک کنیم فیلمهایی که در سینما تولید میشوند، به زندگی مردم نزدیکتر باشند. همچنین باید تلاش شود خلاقیت کارگردانان و تهیهکنندگان بیشتر مجال بروز پیدا کند تا بتوانند سوژههایی را انتخاب کنند که جذابیت لازم را برای جذب مخاطب داشته باشند.
سینما باید دوباره به یک رخداد فرهنگی تبدیل شود
ترکارانی یکی دیگر از راهکارهای تقویت جایگاه سینما را ایجاد پیوند میان سینما و جامعه دانست و گفت: باید بتوانیم بین سینما و جامعه پیوند ایجاد کنیم و سینما را به رخدادهای دیگر متصل کنیم تا افراد در کنار فیلم دیدن، فرصت تجربه فضاها و اتفاقات دیگری را نیز داشته باشند.
وی افزود: میتوان مناسبتهای مختلف را به سینماها برد تا مردم هم فیلم ببینند، هم جشن بگیرند و هم اتفاقات و رخدادهای فرهنگی دیگری رقم بخورد که بتواند جامعه را جذب کند.
این پژوهشگر جامعهشناسی اظهار کرد: پیوند دادن سینما با رخدادهای فرهنگی میتواند اتفاقی باشد که جامعه را دوباره به سمت سینما سوق دهد و سینما را به یک عنصر فرهنگساز در جامعه تبدیل کند.
ترکارانی همچنین بر ضرورت ارتباط سینما با شبکههای اجتماعی تأکید کرد و گفت: سینما باید با سایر رسانههای اجتماعی نیز پیوند برقرار کند و در شبکههای اجتماعی بتواند تبلیغات خود را داشته باشد تا افراد را برای سینما رفتن، در کنار هم بودن، تجربه حال خوب و کسب تجربههای جدید جذب کند.
وی بیان کرد: در این صورت، هدف تنها فیلم دیدن نخواهد بود، بلکه میتوان تجربه با هم بودن و کنار دوستان و خانواده بودن را نیز تقویت کرد؛ بهویژه در میان سالمندانی که به سمت تنهایی کشیده شدهاند.
این دکترای جامعهشناسی خاطرنشان کرد: در حقیقت باید به بهانه فیلم دیدن، افراد را دور هم جمع کنیم تا فیلم دیدن وسیلهای برای خارج شدن افراد از تنهایی باشد و بتوانیم تا حد زیادی فردگرایی را که امروزه به شدت در حال افزایش است، کاهش دهیم.
انتهای پیام
