به گزارش ایسنا، سینماتک موزه هنرهای معاصر تهران در ادامه برنامههای خود با محور هنرمندان و عکاسان خارجی، مستند «در جستوجوی ویوین مایر» را به نمایش گذاشت. پس از نمایش فیلم، فرانک آرتا، مسئول سینماتک و دبیر جلسه و سودابه شایگان، استاد دانشگاه و دکترای عکاسی درباره جهان تصویری ویویان مایر، نسبت زندگی شخصی او با آثارش و جایگاه این عکاس در تاریخ عکاسی سخن گفتند.
«در جستوجوی ویوین مایر» روایت کشف آرشیو گسترده عکاسی است که بخش عمده آثارش در زمان حیات او ناشناخته ماند. به اعتقاد شایگان، جذابیت فیلم تنها در کشف هویت مایر نیست. هرچه روایت پیش میرود، پرسشهای بیشتری درباره این شخصیت شکل میگیرد و جستوجو برای شناخت او همچنان ناتمام میماند. در عین حال، ورود به جزئیات زندگی خصوصی عکاسی که بخش زیادی از زندگی خود را دور از توجه عمومی گذرانده، پرسشی اخلاقی را نیز پیش میکشد؛ برای شناخت یک هنرمند تا کجا میتوان وارد حریم شخصی او شد؟
همین مسئله، مرز میان زندگینامه هنرمند و خوانش آثارش را به یکی از موضوعات اصلی بحث تبدیل کرد. شایگان معتقد است تفسیر عکسهای مایر صرفاً بر اساس کودکی، روابط خانوادگی یا ویژگیهای روانشناختی او، ممکن است ارزش مستقل آثار را تحتالشعاع قرار دهد. انبوه عکسها، روزنامهها، بلیتها، رسیدها و اشیایی که مایر نگهداری میکرد نیز وجه دیگری از شخصیت او را آشکار میکند؛ نوعی میل به جمعآوری و ثبت آنچه از زندگی روزمره باقی میماند. با این همه، این ویژگیها تنها یکی از مسیرهای شناخت مایر است و نمیتواند جای بررسی خود عکسها را بگیرد.
در آثار او، خیابان و آدمهایش حضوری تعیینکننده دارند.
فرانک آرتا با اشاره به پرترهها و تصاویر خیابانی مایر، بر توانایی او در نزدیک شدن به انسانها و ثبت لحظات بیواسطه تأکید کرد وگفت: چهرهها، حرکتها و موقعیتهایی که بدون آرایش و تصنع در قاب قرار گرفتهاند. همین کیفیت، عکسهای مایر را از یک ثبت ساده روزمره فراتر میبرد و ضرورت بررسی زبان بصری او را مطرح میکند.
برای شناخت این زبان بصری، شایگان پیشنهاد کرد آثار مایر در کنار جریانهای عکاسی دهه ۱۹۶۰ دیده شوند؛ دورهای که نگاه به عکاسی مستند در حال تغییر بود و منظر شخصی عکاس اهمیت بیشتری پیدا میکرد. او با اشاره به نمایشگاههایی چون «به سوی منظره اجتماعی» و «اسناد جدید» یادآور شد که عکسهای مایر از نظر توجه به خیابان، زندگی اجتماعی و لحظه، با بخشی از تجربههای عکاسی آن دوره همزمانی و نزدیکی دارند.
خودنگارههای مایر در آینهها، شیشهها و سایهها نیز نمونه دیگری از این همجواری است. شایگان این تصاویر را با تجربههای «لی فریدلندر» مقایسه کرد؛ عکاسی که حضور خود در انعکاسها و سایهها به بخشی شناختهشده از زبان بصریاش تبدیل شد. تفاوت در اینجاست که آثار فریدلندر در زمان خود نمایش داده و درباره آنها نوشته شد، اما مایر چنین جایگاهی در دوران فعالیتش پیدا نکرد. در نتیجه، ویژگیهایی مشابه در آثار او بعدها بیشتر از دریچه زندگی شخصی یا جنسیتش تفسیر شد.
این مقایسه، بحث را به نقش کیوریتورها، منتقدان و تاریخنگاران در دیدهشدن یک هنرمند رساند. نمایش آثار و شکلگیری نقد پیرامون آنها تنها به معرفی یک عکاس محدود نمیشود، بلکه در چگونگی خوانده شدن آثار در سالهای بعد نیز نقش دارد. موضوع جنسیت و خوانشهای فمینیستی آثار مایر نیز در همین زمینه مطرح شد، هرچند شایگان ناشناخته ماندن او را صرفاً نتیجه زن بودنش ندانست!
گفتوگوی این نشست بیش از آنکه در پی یافتن پاسخی قطعی برای شخصیت رازآلود ویوین مایر باشد، توجه را به خود عکسها بازگرداند. شناخت جایگاه او تنها از مسیر زندگینامهاش نمیگذرد؛ آثار مایر زمانی تصویر روشنتری از این عکاس ارائه میکنند که در کنار جریانهای عکاسی زمانهاش و با توجه به زبان بصری مستقل او دیده شوند.
انتهای پیام
