علی حقیزاده در گفتوگو با ایسنا با اشاره به نقش آبخیزداری در کاهش سیلاب اظهار کرد: شواهد نشان میدهد طرحهای آبخیزداری در مناطقی که اجرا شدهاند، توانستهاند دبی اوج سیلاب را کاهش داده و نفوذ آب به زمین را افزایش دهند که این موضوع به کاهش چشمگیر خسارات سیل منجر شده است.
وی افزود: با این حال، تأثیر کلی این طرحها در مقیاس ملی به گسترش قابل توجه سطح اجرای آنها وابسته است و برای دستیابی به نتایج پایدار باید اجرای این طرحها در مناطق بحرانی توسعه پیدا کند.
آبخیزداری؛ رویکردی پیشگیرانه برای مقابله با خشکسالی
این دکترای آبخیزداری دانشگاه لرستان درباره راهکار مقابله با خشکسالی گفت: آبخیزداری به جای رویکرد واکنشی به خشکسالی، یک رویکرد پیشگیرانه و تطبیقی ارائه میدهد. عملیات آبخیزداری زمان تمرکز و سرعت رواناب را کاهش داده و با افزایش زمان نفوذ، آب بیشتری را به سفرههای زیرزمینی هدایت میکند.
حقیزاده ادامه داد: آبخیزداری تلاش میکند آب باران را در محل بارش مدیریت و ذخیره کند. اقداماتی مانند بندهای پخش سیلاب، رطوبت خاک را افزایش داده و به احیای پوشش گیاهی کمک میکنند.
وی درباره راهکارهای کاهش فرسایش خاک نیز بیان کرد: احیای پوشش گیاهی با کاشت گونههای بومی، اجرای عملیات مکانیکی مانند احداث بندهای خاکی، گابیونی و سنگی ـ ملاتی برای کنترل سرعت آب، ترویج کشاورزی حفاظتی و کمخاکورزی و کشت گیاهان پوششی در زمینهای شیبدار از جمله راهکارهای مؤثر برای کاهش فرسایش خاک هستند.
بالادستهای لرستان در اولویت اجرای طرحهای آبخیزداری
این عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان درباره اولویتبندی مناطق برای اجرای طرحهای آبخیزداری گفت: مناطق بالادست و کوهستانی که سرچشمه رودخانههای اصلی استان هستند، بیشترین اولویت را دارند.
حقیزاده افزود: بهطور خاص، زیرحوضههای منتهی به خرمآباد، پلدختر و دورود، دشتهای کشاورزی کوهدشت، رومشکان و سیلاخور و همچنین مناطق دارای شیب تند و پوشش گیاهی ضعیف باید در اولویت فوری قرار گیرند.
وی با تأکید بر نقش حیاتی جنگلهای زاگرس اظهار کرد: جنگلهای زاگرس بهعنوان یک «سفره آب زیرزمینی طبیعی» و سدهای زنده عمل میکنند. تاجپوشش درختان شدت بارش را کاهش داده و از برخورد مستقیم قطرات باران با خاک جلوگیری میکند.
این پروفسور آبخیزداری دانشگاه لرستان ادامه داد: لایههای کف جنگل مانند اسفنج، آب را جذب کرده و بهآرامی در خاک نفوذ میدهند. ریشههای عمیق درختان نیز به نفوذ عمیقتر آب کمک میکنند. از بین رفتن این جنگلها، این سیستم طبیعی را از کار میاندازد و میتواند آن را به عاملی برای تولید و تشدید سیلاب تبدیل کند.
بدون مشارکت مردم، آبخیزداری پایدار نیست
حقیزاده با اشاره به اهمیت مشارکت جوامع محلی گفت: مشارکت مردم محلی عامل اصلی و تعیینکننده در موفقیت یا شکست پروژههای آبخیزداری است. آبخیزداری بدون مشارکت بهرهبرداران، صرفاً یک پروژه عمرانی و موقتی خواهد بود.
وی افزود: مردم محلی با دانش بومی خود میتوانند در انتخاب نوع عملیات، اجرای صحیح و مهمتر از همه، نگهداری و حفاظت از پروژهها نقشآفرینی کنند. هر طرحی که بدون توانمندسازی و مشارکت جدی مردم طراحی شود، محکوم به شکست یا ناکارآمدی است.
تصاویر ماهوارهای و پهپادها به کمک آبخیزداری آمدهاند
این دکترای آبخیزداری دانشگاه لرستان با اشاره به نقش فناوریهای نوین در مدیریت آبخیزها اظهار کرد: تصاویر ماهوارهای و پهپادها انقلابی در پایش و مدیریت آبخیزها ایجاد کردهاند و امکان شناسایی دقیق مناطق تخریبیافته، پایش تغییرات پوشش گیاهی، رطوبت خاک و دمای سطح زمین را فراهم میکنند.
وی اضافه کرد: همچنین پهنهبندی خطر سیلاب، زمینلغزش و فرسایش با دقت بالا امکانپذیر شده است. این ابزارها نیاز به عملیات میدانی پرهزینه را کاهش داده و امکان بهروزرسانی مداوم اطلاعات را فراهم میکنند.
حقیزاده تصریح کرد: مهمترین مطالبه، تغییر رویکرد از مدیریت واکنشی و بخشی به مدیریت یکپارچه و پیشگیرانه است. این امر نیازمند افزایش جدی و مستمر اعتبارات، هماهنگی کامل میان دستگاههایی مانند منابع طبیعی، جهاد کشاورزی، آب منطقهای و محیط زیست، اجرای سریع و قاطع قوانین منع تغییر کاربری و حمایت جدی از جوامع محلی از طریق فراهم کردن معیشت پایدار است.
سرمایهگذاری در آبخیزداری، ضرورت اقتصادی و زیستمحیطی است
وی درباره اقدامات اولویتدار برای آینده گفت: احیای فوری جنگلها و مراتع با مشارکت مردم، کنترل روانابهای سطحی با اجرای عملیات آبخیزداری در مناطق بحرانی، مدیریت برداشت از آبهای زیرزمینی و جلوگیری از حفر چاههای غیرمجاز، برنامهریزی برای سازگاری با تغییرات اقلیمی و تغییر الگوی کشت باید در اولویت قرار گیرند.
حقیزاده افزود: تحقیقات نشان داده نسبت سود به هزینه فعالیتهای آبخیزداری ۷.۲ برابر و بیشتر است. این سود شامل کاهش مستقیم خسارات سیلاب و خشکسالی، افزایش تولیدات کشاورزی و دامی، تغذیه آبخوانها، کاهش هزینههای لایروبی سدها، حفاظت از زیرساختها و حفظ تنوع زیستی میشود.
این عضو هیأت علمی دانشگاه لرستان تأکید کرد: مقایسه هزینههای جبرانناپذیر سیلاب و خشکسالی با هزینههای پیشگیرانه آبخیزداری نشان میدهد این رویکرد نهتنها مقرونبهصرفه، بلکه تنها رویکرد معقول و علمی برای برخورد با این بحرانهاست. سرمایهگذاری در آبخیزداری یک ضرورت اقتصادی و زیستمحیطی غیرقابل انکار است.
انتهای پیام
