محسن اسفندیاری در گفت و گو با ایسنا اظهار کرد: سرخرطومی حنایی خرما یکی از خطرناکترین آفات قرنطینهای نخل در جهان و ایران است و در فهرست آفات قرنطینه داخلی کشور قرار دارد. این آفت در صورت استقرار در یک منطقه میتواند بهسرعت گسترش پیدا کند و خسارت گستردهای به نخلستانها وارد کرده و حتی موجب خشک شدن درختان شود.
وی افزود: سرخرطومی حنایی در شرایط مناسب میتواند تا ۱۸ نسل در سال ایجاد کند و همین ویژگی، ظرفیت گسترش و خسارتزایی آن را افزایش میدهد؛ از این رو پایش و کنترل این آفت در برنامههای ویژه حفظ نباتات قرار دارد.
اسفندیاری با اشاره به نخستین مورد شناسایی این آفت در خراسان جنوبی گفت: سرخرطومی حنایی خرما در مهرماه سال ۱۴۰۴ در روستای اصفهک شهرستان طبس شناسایی شد و پس از آن، اقدامات کنترلی و پایش در محل آلودگی و مناطق دیگر استان دنبال شد.
پیشگیری و پایش؛ سپر نخلستانهای خراسان جنوبی
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی با تأکید بر اینکه پیشگیری هزینه و خسارت کنترل آفت را کاهش میدهد، گفت: پاجوش و نهال خرما باید از مراکز معتبر و دارای گواهی بهداشت تهیه شود و از جابهجایی نخل، پاجوش و بقایای گیاهی از مناطق آلوده یا مشکوک نیز باید خودداری کرد.
وی ادامه داد: بازدید منظم از نخلستانها، هرس اصولی، ضدعفونی ابزارهای هرس و نصب تلههای فرمونی با نظر کارشناسان از اقداماتی است که باید مورد توجه نخلداران قرار گیرد و هرگونه علامت مشکوک نیز باید در کوتاهترین زمان به کارشناسان حفظ نباتات گزارش شود.
اسفندیاری افزود: درختانی که آلودگی شدید دارند باید مطابق دستورالعملهای فنی حذف و امحا شوند تا از تبدیل آنها به کانون انتشار آفت جلوگیری شود.
وی درباره برنامههای اجرایی مقابله با سرخرطومی حنایی اظهار کرد: پایش، ردیابی، قرنطینه و واکنش سریع از محورهای اصلی برنامه کنترل این آفت است و بازرسیهای دورهای توسط کارشناسان حفظ نباتات و شبکه مراقبت انجام میشود.
اسفندیاری ادامه داد: استفاده از تلههای فرمونی، نظارت قرنطینهای بر جابهجایی پاجوش و نهال خرما، تیمار یا امحای نخلهای آلوده، کنترل محدوده کانون آلودگی، آموزش و اطلاعرسانی به بهرهبرداران و استفاده از روشهای نوین ردیابی، از دیگر اقدامات در این زمینه است.
وی گفت: در پایش و ردیابی از ابزارهای نوین از جمله برنامههای مبتنی بر GPS نیز استفاده میشود تا اطلاعات مربوط به کانونهای آلودگی و وضعیت پایش با دقت بیشتری ثبت و پیگیری شود.
اسفندیاری نقش نخلداران را در موفقیت برنامههای کنترلی مهم دانست و افزود: بهرهبرداران باید نخلستانهای خود را بهطور مستمر بررسی کنند، از خرید و انتقال نهال و پاجوش فاقد گواهی سلامت خودداری کنند، موارد مشکوک را سریع گزارش دهند و در نصب تلهها و اجرای عملیات کنترلی با کارشناسان همکاری داشته باشند.
وی درباره نقش دهیاران و مسئولان محلی نیز گفت: افزایش آگاهی روستاییان، تشویق بهرهبرداران به گزارش موارد مشکوک، هماهنگی برای بازدیدها و دورههای آموزشی و اطلاعرسانی سریع درباره موارد مشکوک میتواند به شناسایی و کنترل بهموقع آفت کمک کند.
سرخرطومی حنایی؛ آفتی که درون نخل پنهان میشود
اسفندیاری با بیان اینکه تشخیص سرخرطومی حنایی در مراحل اولیه دشوار است، اظهار کرد: بخش عمده چرخه زندگی این آفت در داخل تنه نخل سپری میشود و لاروها با تغذیه از بافتهای داخلی، آسیب اصلی را ایجاد میکنند؛ بنابراین ممکن است در مراحل ابتدایی، علائم مشخصی در سطح بیرونی درخت دیده نشود.
وی ادامه داد: ترشحات قهوهای یا مایعات خارجشده از سوراخهای تنه، وجود سوراخ، الیاف جویدهشده، خاکاره و بقایای تغذیه آفت، بوی تخمیر یا پوسیدگی و زرد، خم یا خشک شدن برگهای جوان مرکزی، از نشانههای احتمالی آلودگی هستند.
اسفندیاری گفت: شل شدن تاج و در مراحل شدیدتر شکستن یا سقوط تاج نیز میتواند نشانه پیشرفت آلودگی باشد و در برخی موارد صدای تغذیه لاروها از داخل تنه شنیده میشود. با باز شدن بخش آلوده نیز امکان مشاهده لارو، شفیره یا حشره کامل وجود دارد.
وی تأکید کرد: زمانی که علائم شدید درخت آشکار میشود، ممکن است بخش قابل توجهی از بافت داخلی نخل از بین رفته باشد؛ بنابراین شناسایی زودهنگام اهمیت زیادی دارد.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی افزود: شناسایی زودهنگام، شانس نجات درخت را افزایش میدهد، از انتشار آفت به نخلستانهای اطراف توسط حشرات بالغ جلوگیری میکند، هزینه کنترل را کاهش میدهد و با قطع چرخه زندگی آفت، امکان مهار و ریشهکنی آن را بیشتر میکند و در نهایت به حفظ تولید و سرمایه نخلداران کمک خواهد کرد.
وی درباره پیامدهای اقتصادی این آفت نیز گفت: مرگ درخت، کاهش میزان و کیفیت محصول، افزایش هزینههای پایش و کنترل، هزینه جایگزینی درختان و سالهایی که برای رسیدن نخل جدید به مرحله تولید نیاز است، گسترش آلودگی به نخلستانهای مجاور و محدودیتهای قرنطینهای از جمله پیامدهای اقتصادی سرخرطومی حنایی است.
اسفندیاری ادامه داد: این پیامدها میتواند علاوه بر تولید و درآمد نخلداران، اقتصاد منطقه را نیز تحت تأثیر قرار دهد؛ بنابراین استفاده از پاجوشهای دارای گواهی سلامت از نخلستانهای عاری از آفت و مورد تأیید سازمان حفظ نباتات، رعایت اصول قرنطینه، پایش مستمر، گزارش سریع موارد مشکوک و هرس اصولی ضروری است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی درباره وضعیت سایر آفات استان نیز گفت: در سال جاری آفات مکنده مانند شتهها و تریپسها، سن غلات و ملخهای بومی در برخی محصولات زراعی مشاهده شدهاند که با کنترل بهموقع، از خسارتهای عمده جلوگیری شده است.
وی افزود: در باغها، آفات چوبخوار با توجه به شرایط اقلیمی و خشکسالی از جمله آفات خسارتزا هستند و در گلخانهها نیز تریپس و سفیدبالک از آفات چالشبرانگیز به شمار میروند که مدیریت دقیق و استفاده از روشهای کنترل بیولوژیک را ضروری میکند.
اسفندیاری درباره مدیریت تلفیقی سرخرطومی حنایی خرما اظهار کرد: پایش زودهنگام، بهداشت باغ، حذف و امحای درختان با آلودگی شدید، جمعآوری بقایای گیاهی و جلوگیری از جابهجایی آنها، مدیریت زراعی، هرس مناسب و بهموقع، جلوگیری از ایجاد زخم در درخت، آبیاری و تغذیه مناسب و استفاده از تلههای فرمونی همراه با جلبکنندههای غذایی باید در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرد.
وی تأکید کرد: استفاده از سموم شیمیایی باید تنها در موارد ضروری و با سموم توصیهشده، در زمان و میزان مناسب انجام شود و صرفاً با سمپاشی نمیتوان سرخرطومی حنایی را ریشهکن کرد.
اسفندیاری تغییرات اقلیمی را از عوامل مؤثر بر وضعیت آفات دانست و گفت: افزایش دما و تکرار خشکسالی میتواند تعادل اکولوژیک را برهم بزند، چرخه زندگی حشرات را کوتاهتر و تعداد نسل آنها را بیشتر کند و از سوی دیگر با تضعیف گیاه، زمینه گسترش سریعتر آفات را فراهم آورد.
وی درباره شناسایی زودهنگام آفات در سایر محصولات نیز اظهار کرد: پایش مستمر مزرعه، بررسی سطح زیرین برگها، استفاده از تلههای فرمونی و کارتهای چسبنده زرد و آبی از روشهای شناسایی زودهنگام آفات هستند.
اسفندیاری افزود: شناسایی آفت در مراحل ابتدایی این امکان را فراهم میکند که پیش از رسیدن جمعیت آفت به آستانه خسارت اقتصادی، از روشهای کنترل بیولوژیک یا سمپاشی نقطهای با هزینه و ریسک کمتر استفاده شود.
وی درباره پیامدهای کنترل دیرهنگام آفات گفت: تأخیر در مبارزه میتواند موجب کاهش عملکرد و کیفیت محصول، کاهش قابلیت عرضه به بازار، از بین رفتن کامل محصول در موارد شدید و افزایش نیاز به مصرف سموم قویتر شود و در نتیجه هزینههای تولید را افزایش دهد و سودآوری تولید و امنیت غذایی را تحت تأثیر قرار دهد.
اسفندیاری درباره برنامههای پایش آفات در استان اظهار کرد: ایستگاههای پیشآگاهی، کلینیکهای گیاهپزشکی، پیامکهای ترویجی، اطلاعیههای فنی، برگزاری کارگاهها و سامانههای پایش آنلاین برای رصد آفات و اعلام هشدارهای بهموقع درباره زمان مبارزه مورد استفاده قرار میگیرند.
وی با تأکید بر ضرورت کاهش مصرف سموم افزود: در مدیریت تلفیقی آفات باید روشهای زراعی، فیزیکی و بیولوژیک در اولویت قرار گیرند و استفاده از ارقام مقاوم، تناوب زراعی، مدیریت آبیاری و تغذیه و حفظ دشمنان طبیعی آفات مورد توجه باشد.
اسفندیاری تصریح کرد: مصرف سموم شیمیایی باید بهعنوان آخرین گزینه و با انتخاب سموم اختصاصی و کمخطرتر، در زمان مناسب و با رعایت اصول حفاظت از حشرات مفید و اکوسیستم انجام شود.
وی درباره خطاهای رایج در سمپاشی گفت: سمپاشی تقویمی و پیشگیرانه بدون بررسی وجود آفت و تراکم آن، تنظیم نبودن دستگاه سمپاش، مصرف دوز نامناسب، انجام سمپاشی در شرایط نامناسب مانند آفتاب شدید یا وزش باد و پوشش ناقص سطح گیاه از اشتباهات رایج است.
اسفندیاری ادامه داد: انتخاب سم باید با مشورت کارشناسان گیاهپزشکی و براساس نوع آفت و مرحله رشدی محصول انجام شود و رعایت دوره کارنس، توجه به تاریخ مصرف سموم و خودداری از اختلاط سموم بدون نظر کارشناسی ضروری است.
وی درباره آفات نوظهور و قرنطینهای نیز گفت: خراسان جنوبی تحت برنامههای پایش و قرنطینه نباتی قرار دارد و برخی آفات در مناطق مشخص بهصورت مستمر رصد میشوند.
اسفندیاری افزود: تیمهای قرنطینه در مبادی ورودی و مزارع حضور دارند و جلوگیری از جابهجایی نهالهای آلوده، آموزش بهرهبرداران و اجرای دقیق برنامههای قرنطینهای از مهمترین راهکارهای پیشگیری از ورود و استقرار آفات قرنطینهای به مناطق جدید است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی تأکید کرد: همراهی بهرهبرداران، گزارش سریع موارد مشکوک و رعایت ضوابط قرنطینهای در کنار پایش تخصصی و واکنش سریع، نقش مهمی در حفاظت از نخلستانها و سایر عرصههای کشاورزی استان دارد.
انتهای پیام
