برای یک ورزشکار، تمام شدن تمرین پایان کار نیست؛ بخش مهم ماجرا به زمانی برمیگردد که بدن باید خستگی ناشی از تمرین را پشت سر بگذارد و برای فعالیت بعدی آماده شود. تمرینات شدید و فشرده میتوانند فشار بیشتری بر بدن وارد کنند و در این شرایط، تغذیه مناسب و فرصت کافی برای ریکاوری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
ورزشکاران، بهویژه دوندگان که تمرینات فشرده و پرفشار را تجربه میکنند، همواره به دنبال راههایی برای بهبود ریکاوری و کاهش آثار ناشی از فشار تمرین هستند. همین موضوع باعث شده مکملهای غذایی و بهویژه فرآوردههای گیاهی در میان ورزشکاران مورد توجه قرار گیرند.
خارخاسک نیز یکی از گیاهان دارویی است که فرآوردههای آن به شکل مکمل غذایی مورد استفاده قرار میگیرد و به دلیل وجود ترکیبات گیاهی مختلف، از جمله ترکیبات آنتیاکسیدانی، مورد توجه قرار گرفته است.
با این حال، انتخاب یک مکمل نباید صرفاً بر اساس تبلیغات یا طبیعی بودن آن انجام شود و میزان مصرف، مدت استفاده، ایمنی و شواهد علمی درباره اثربخشی آن از جمله نکاتی است که باید مورد توجه قرار گیرد.
هر ورزشکاری برای مقابله با خستگی به مکمل نیاز ندارد
دکتر پروین دهقان، متخصص تغذیه و رژیمدرمانی دانشگاه علوم پزشکی تبریز در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: ورزشکاران در دورههای تمرین شدید، بهویژه دوندگانی که فعالیتهای فشرده دارند، به دریافت مناسب انرژی و مواد مغذی نیاز بیشتری پیدا میکنند. تأمین نشدن این نیازها میتواند روند بازگشت بدن به شرایط طبیعی پس از تمرین را تحت تأثیر قرار دهد و بر توانایی فرد برای ادامه تمرین نیز اثر بگذارد.
وی افزود: تغذیه مناسب باید متناسب با نوع ورزش، شدت و مدت تمرین و شرایط بدنی ورزشکار تنظیم شود و نمیتوان برای همه افراد یک الگوی غذایی یا مکملی یکسان در نظر گرفت. مکملها نیز در صورت نیاز باید در کنار یک برنامه غذایی مناسب و با توجه به شرایط فرد مورد استفاده قرار گیرند و نباید جایگزین تغذیه صحیح شوند.
وی خاطرنشان کرد: ورزشکاران برای مقابله با خستگی یا پیامدهای تمرین شدید الزاماً به مصرف مکمل نیاز ندارند و پیش از استفاده از هر فرآوردهای باید مشخص شود که آیا فرد واقعاً به آن نیاز دارد یا خیر. درباره مکملهای گیاهی مانند خارخاسک نیز باید مقدار و مدت مصرف، ایمنی، احتمال عوارض و شواهد علمی موجود بررسی شود و صرفاً گیاهی بودن یک محصول، دلیل کافی برای مصرف آن نیست.
کاهش شاخصهای آزمایشگاهی لزوماً به معنای افزایش عملکرد ورزشی نیست
مصطفی خانی، دانشیار فیزیولوژی ورزشی دانشگاه تبریز نیز در گفتوگو با ایسنا مطرح کرد: تمرینات شدید و فشرده میتوانند فشار قابل توجهی بر بدن وارد کنند و در جریان فعالیت ورزشی، میزان تولید برخی ترکیبات اکسیدکننده افزایش پیدا میکند. در صورتی که تعادل میان این ترکیبات و ظرفیت دفاع آنتیاکسیدانی بدن برهم بخورد، شرایطی به نام استرس اکسیداتیو ایجاد میشود که در کنار تغییرات التهابی میتواند در خستگی و روند ریکاوری ورزشکار مورد توجه قرار گیرد.
وی عنوان کرد: التهاب و استرس اکسیداتیو بخشی از پاسخ طبیعی بدن به فعالیت ورزشی هستند، اما شدت و شرایط تمرین میتواند میزان این پاسخها را تغییر دهد. به همین دلیل، در ورزشکارانی که تمرینات شدید انجام میدهند، بررسی عواملی که ممکن است به حفظ تعادل این فرآیندها و بهبود شرایط ریکاوری کمک کنند، اهمیت پیدا کرده است.
وی تشریح کرد: برخی ترکیبات گیاهی از جمله خارخاسک به دلیل داشتن ترکیباتی مانند فلاونوئیدها و پلیفنولها از نظر اثر احتمالی بر استرس اکسیداتیو و التهاب مورد توجه قرار گرفتهاند. با این حال، کاهش یک یا چند شاخص آزمایشگاهی به تنهایی به معنای افزایش عملکرد ورزشی نیست و برای قضاوت درباره اثر واقعی یک مکمل باید مجموعهای از شاخصهای بدنی، عملکردی و نتایج مطالعات علمی مورد بررسی قرار گیرد.
یافته یک مطالعه؛ مصرف خارخاسک با بهبود برخی شاخصهای التهابی و آنتیاکسیدانی دوندگان همراه شد
در همین راستا، دکتر دهقان و دکتر خانی در دانشگاه علوم پزشکی تبریز تأثیر مصرف مکمل خارخاسک را بر برخی شاخصهای مرتبط با تغذیه، استرس اکسیداتیو، التهاب، عوامل ضدالتهابی و عملکرد ورزشی دوندگان بررسی کردند. این مطالعه با حضور ۳۴ دونده انجام شد و در آن، اثر مصرف خارخاسک با مالتودکسترین به عنوان دارونما مقایسه شد.
در این کارآزمایی، گروه دریافتکننده خارخاسک روزانه هزار میلیگرم از این مکمل و گروه دارونما نیز هزار میلیگرم مالتودکسترین را به صورت کپسول همراه با صبحانه و ناهار دریافت کردند و شرکتکنندگان به مدت دو هفته تمرینات تناوبی شدید کوتاهمدت انجام دادند.
پس از این دوره، ظرفیت تام آنتیاکسیدانی در گروه مصرفکننده خارخاسک به طور معنیداری افزایش یافت و سطح مالون دیآلدئید، پروتئین واکنشی C با حساسیت بالا، اینترلوکین ۶، کراتین کیناز و لاکتات دهیدروژناز نیز به طور معنیداری کاهش پیدا کرد.
با این حال، تغییرات مشاهدهشده در شاخصهایی مانند درد عضلانی، شاخصهای تنسنجی، ترکیب بدن، سوپراکسید دیسموتاز و اینترلوکین ۱۰ از نظر آماری معنیدار نبود.
به گزارش ایسنا، این تحقیق که جزئیات کامل آن در مقاله با شناسه https://doi.org/10.1186/s13063-022-06630-0 منتشر شده است، به نظر میرسد مصرف مکمل خارخاسک به مدت دو هفته در دوندگان با بهبود برخی شاخصهای التهابی و آنتیاکسیدانی همراه بوده است؛ با این حال، این نتایج به معنای توصیه عمومی به مصرف این مکمل برای همه ورزشکاران نیست و ارزیابی اثربخشی و ایمنی آن در شرایط مختلف به بررسیهای بیشتر نیاز دارد.
انتهای پیام
