ابراهیم اقبالی، روز دوشنبه ۳۰ شهریور در آیین بزرگداشت شهریار و روز شعر و ادب که توسط کانون سیمرغ سازمان دانشجویان جهاددانشگاهی و مدیریت امور اجتماعی دانشگاه تبریز در سینمای جهاد دانشگاهی در این دانشگاه برگزار شد، با بیان اینکه شهریار شاعری چندوجهی و برخوردار از جایگاهی ویژه در ادبیات معاصر ایران است، گفت: شهریار در برابر اهل قدرت بسیار محکم و قاطع بود، اما با نوجوانان و جوانان رفتاری سرشار از مهربانی داشت و دستگیری از نسل جوان را وظیفه خود میدانست.
وی با بیان خاطرهای از نخستین دیدار خود با این شاعر اظهار کرد: نخستین بار در سال ۱۳۶۱ و زمانی که ۱۹ ساله بودم، به دیدار استاد شهریار رفتم. پدرم که خود شاعر بود، برای حضور در یک شب شعر روستایی دعوت شده بود و من نیز همراه او بودم.
وی ادامه داد: یکی از برنامههای جنبی این سفر، دیدار با استاد شهریار بود. شب پیش از این دیدار، پدرم از من خواست شعری برای استاد آماده کنم تا در حضور ایشان بخوانم. در میان حدود ۲۶ شاعر حاضر در این برنامه، تنها من برای دیدار با شهریار شعر نوشته بودم و حتی مرحوم کریمی مراغهای نیز در جمع ما حضور داشت.
اقبالی با اشاره به فضای خانه شهریار در آن سالها گفت: خانه استاد در خیابان مقصودیه و در پشت عمارت ساعت و شهرداری پیشین تبریز قرار داشت و فضای آن برای من بسیار خاطرهانگیز بود. خانهای ساده که هنوز میتوان عطر و حالوهوای شهریار را در آن احساس کرد.
وی افزود: زمانی که برای دیدار وارد خانه شدیم، پس از سلام و احوالپرسی، در اتاق نشستیم. هنگام معرفی من، پدرم به شهریار گفت که این محصل، ابراهیم نام دارد و برای شما شعری سروده است. وقتی مجری برنامه اعلام کرد که یک محصل قصد دارد برای استاد شعر بخواند، شهریار با شنیدن نام من گفت «ابراهیم هست» و همین موضوع برای حاضران جالب بود.
این استاد ادبیات دانشگاه تبریز بیان کرد: شهریار آن روز با بزرگواری بسیار مرا تشویق کرد و گفت که هر زمان که خواستی میتوانی بیایی و در خانه او به روی من باز است. این برخورد برای یک نوجوان بسیار تأثیرگذار بود.
اقبالی با اشاره به ویژگیهای شخصیتی شهریار گفت: شهریار در برابر اهل قدرت بسیار قاطع بود و حتی بسیاری از افراد سرشناس را نمیپذیرفت، اما در برابر نوجوانان و جوانان رفتاری متفاوت داشت و با مهربانی از آنان استقبال میکرد. او دستگیری از نسل جوان را وظیفه خود میدانست.
وی ادامه داد: شهریار شاعری نبود که در برابر قدرت مغرور شود. برخورد او با اهل قدرت نشان میداد که استقلال شخصیت و فکری بالایی دارد، در عین حال نسبت به جوانان و استعدادهای تازهنفس بسیار مشوق و حمایتگر بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز با اشاره به تنوع آثار شهریار اظهار کرد: اگر از منظر سبکشناسی به دیوان شهریار نگاه کنیم، با مجموعهای بسیار متنوع مواجه میشویم. شهریار تقریباً در همه قالبهای شناختهشده شعر فارسی اثر دارد، اما بیشتر او را با غزلهایش میشناسیم.
اقبالی افزود: شهریار در کنار غزل، مثنویها و قطعات قدرتمندی نیز دارد و در قالبهای مختلف توانایی خود را نشان داده است، بنابراین برای شناخت جایگاه او در ادبیات معاصر نباید تنها به غزلهایش محدود شد.
وی موسیقی شعر را یکی از ویژگیهای برجسته غزلهای شهریار دانست و گفت: یکی از مهمترین وجوه تمایز غزل شهریار، موسیقی شعر اوست. تسلط شهریار بر موسیقی ایرانی و دستگاهها و ردیفهای موسیقی در ساختار شعر او نیز انعکاس پیدا کرده و به غزلهایش ویژگی موسیقایی خاصی بخشیده است.
اقبالی ادامه داد: در کنار موسیقی، عاطفه نیز جایگاه بسیار مهمی در شعر شهریار دارد. عاطفه در شعر او تنها یک احساس ساده نیست، بلکه با شدت و قدرت زیادی منتقل میشود و همین ویژگی باعث شده است شعر شهریار برای مخاطب تأثیرگذار باشد.
وی با اشاره به شعرهای ترکی شهریار نیز گفت: شعرهای ترکی شهریار نیز بخش مهمی از میراث ادبی او را تشکیل میدهد و بسیاری از آثار او در این حوزه جایگاه ویژهای در ادبیات معاصر آذربایجان پیدا کردهاند.
این استاد ادبیات دانشگاه تبریز با تأکید بر وجهه اجتماعی و سیاسی شعر شهریار گفت: یکی از جنبههایی که کمتر درباره شهریار به آن پرداخته شده، سیاسی بودن شعر اوست. شهریار شاعری سیاسی بود، اما سیاستزده نبود.
اقبالی توضیح داد: شهریار برای هر موضوع پیشپاافتاده سیاسی شعر نمیگفت، اما در بزنگاههایی که موضوعی مهم و اجتماعی مطرح بود، موضع خود را به صراحت بیان میکرد. در دورهای که بسیاری جرأت اعتراض نداشتند، او با زبان شعر نسبت به برخی مسائل فرهنگی و اجتماعی اعتراض میکرد.
وی افزود: این ویژگی نشان میدهد که شهریار نسبت به جامعه و تحولات پیرامون خود بیتفاوت نبود و شعر او تنها به موضوعات عاشقانه و عاطفی محدود نمیشد.
اقبالی با اشاره به بخشهایی از دیوان شهریار که کمتر مورد توجه قرار گرفته است، گفت: مجموعهای در دیوان شهریار با عنوان «مکتب» وجود دارد که از نظر من میتوان آن را در ارتباط با مکتب رمانتیسم بررسی کرد. اگر گفته شود شهریار در ایران به نوعی به تئوریزه شدن نگاه رمانتیک در شعر کمک کرده است، سخنی قابل تأمل خواهد بود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تبریز تأکید کرد: برای شناخت شهریار باید مجموعه آثار او را در نظر گرفت و تنها به چند غزل مشهور او بسنده نکرد، زیرا در دیوان شهریار لایههای مختلفی از اندیشه، عاطفه، اجتماع، سیاست و تجربههای انسانی دیده میشود.
اقبالی با اشاره به آخرین خاطره خود از شهریار اظهار کرد: آخرین خاطره من از استاد شهریار به روز خاکسپاری او در مقبرهالشعرا بازمیگردد؛ روزی که مردم برای بدرقه پیکر این شاعر بزرگ گرد آمده بودند.
وی افزود: فاصله میان نخستین دیدار من با شهریار و آخرین دیدارم در مقبرهالشعرا، برای من بخشی از یک دوره مهم زندگی بود؛ دورهای که شهریار را نه فقط به عنوان یک شاعر بزرگ، بلکه به عنوان انسانی با شخصیت، عاطفه و ارتباط ویژه با نسل جوان شناختم.
اقبالی گفت: شهریار را باید شاعری چندساحتی دانست که در قالبهای مختلف شعر فارسی و ترکی، با مضامین گوناگون، آثار ماندگاری به جا گذاشته است و برای شناخت جایگاه واقعی او، مطالعه همهجانبه دیوان و زندگی فکری و اجتماعیاش ضروری است.
محمدحسن اصغری، مدیر پژوهشی دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز نیز در ادامه این برنامه با اشاره به جایگاه شهریار از منظر فلسفی و پدیدارشناسانه اظهار کرد: اگر شعرهای شهریار را از منظر پدیدارشناسی تحلیل کنیم، بخش مهمی از آثار او توصیف تجربه زیسته یک آذربایجانی است، تجربهای که بخشی از آن امروز دیگر به همان شکل گذشته وجود ندارد. بهویژه در «حیدربابایه سلام»، شهریار زیست و فرهنگ آذربایجانی گذشته را به تصویر کشیده و به نوعی آن را به نسلهای امروز منتقل کرده است.
وی افزود: جذابیت شعر شهریار برای مخاطب امروز، تنها به تصویر کردن یک زندگی گذشته محدود نمیشود، بلکه او توانسته است حس نوستالژی و تعلق به هویت و فرهنگ گذشته را به شکلی بیان کند که مخاطب نیز بتواند با آن ارتباط برقرار کند. بسیاری از عناصر زندگی که شهریار در آثارش توصیف کرده، امروز دیگر وجود ندارند و به خاطرات قومی تبدیل شدهاند؛ شهریار این خاطرات را با زبان شعر برای ما حفظ کرده و به نسلهای بعد منتقل کرده است.
مدیر پژوهشی دانشکده ادبیات دانشگاه تبریز با بیان اینکه پاسداشت شهریار را میتوان پاسداشت فرهنگ و هویت دانست، گفت: شهریار تنها شاعر نیست و در آثار او جنبههای سیاسی، اجتماعی، اخلاقی، دینی و زیباییشناختی نیز دیده میشود. پیام مهم شهریار برای نسل جوان، تداوم و حفظ فرهنگ، زبان و ادبیات است و جوانان باید با رجوع دوباره به آثار او، با ریشههای فرهنگی و تجربه زیسته نسلهای پیشین ارتباط برقرار کنند.
دانشگاه نباید به محل انباشت دانش تبدیل شود
دبیر کانون سیمرغ سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی آذربایجانشرقی نیز با تأکید بر ضرورت پیوند دانش با عمل و اندیشه گفت: دانشگاه نباید تنها محل انباشت دانش باشد، بلکه باید عرصهای برای اندیشیدن، تجربه کردن و تبدیل دانش به عمل باشد.
زینب بخشی با اشاره به جایگاه ادبیات در زندگی انسان اظهار کرد: ادبیات همواره برای انسانها پناهگاهی برای بیان احساسات، تجربهها و دغدغههای درونی بوده است و شاعران در بسیاری از مقاطع زندگی خود، از شعر برای بیان آنچه در زبان روزمره نمیتوانند بگویند، استفاده کردهاند.
وی با اشاره به زندگی و آثار استاد شهریار افزود: شهریار نیز بخشی از تجربههای عاطفی و شخصی زندگی خود را در شعر بازتاب داده است و تجربه یک عشق نافرجام از جمله اتفاقاتی بود که در مسیر شاعری او تأثیر گذاشت.
دبیر کانون سیمرغ سازمان دانشجویان جهاد دانشگاهی آذربایجانشرقی ادامه داد: بررسی زندگی شهریار نشان میدهد که شعر برای او تنها یک فعالیت ادبی نبود، بلکه راهی برای بیان احساسات، تجربههای انسانی و مواجهه با فراز و نشیبهای زندگی بود.
وی تأکید کرد: توجه به چنین تجربههایی میتواند به ما نشان دهد که ادبیات چگونه میتواند میان تجربه شخصی انسان و بیان هنری آن پیوند ایجاد کند.
انتهای پیام
