چرمشهر تبریز که روزگاری بیش از ۴۰۰ کارگاه فعال داشت، حالا با برخی کم کاریها فقط ۷۰ واحد کارگاه فعال دارد که همین تعداد هم با ۲۰ درصد ظرفیت فعالیت میکنند و این میراث ریشهدار در انتظار جان دوباره است.
طبق گفته مسعود بنابیان، رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان چرم آذربایجان شرقی، سهم تبریز در تولید چرم کشور حدود ۷۰ درصد است. صنعت چرم میتواند یکی از صنایع اشتغالزا باشد؛ از این رو مرتفع کردن موانع و عارضه های تولید و اشتغال تأثیرگذار بوده و در صورت مدیریت صحیح نتیجه خوبی به همراه خواهد داشت. با در نظر گرفتن حجم مشخص و تقاضای داخلی، در حال حاضر مهمترین مناطق تولید چرم شهرهای تبریز تهران و مشهد هستند.
حسین منافی، رییس اتحادیه کفاشان، پستهاسازان، سراجان و صنوف وابسته تبریز نیز در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه کفشهای تولیدی تبریز، اغلب جزو کفشهای فاخر چرمی و هنر- صنعت محسوب میشوند، گفت: بیش از ۹۰ درصد کفشهای تمام چرم دستدوز (دارای زیره چرم) در تبریز تولید میشود، هر چند زیره این کفشها در کشورهایی مانند ترکیه با دستگاه نیز تولید میشوند ولی دوام و ظرافت کفش دستدوز را ندارند.
وی چرمشهر تبریز را ظرفیت بزرگی در راستای ارتقای صنعت کفش تبریز دانست.
صنعت چرم تبریز؛ از «مهد چرم ایران» تا چالشهای واردات، انرژی و کاهش نقدینگی
ابوالفضل عافیت، تولیدکننده مواد اولیه چرم حدود ۳۰ سال است که کسب و کار خود را در این حوزه دارد، در گفتوگو با ایسنا درباره فرآیند تبدیل پوست خام به چرم گفت: اگر بخواهیم چرم را به صورت کلی تعریف کنیم، مجموعهای از فرآیندهاست که یک ماده فسادپذیر را به مادهای مقاوم و پایدار تبدیل میکند.
وی ادامه داد: پوست خامی که در کشتارگاه از بدن حیوان جدا میشود، خیلی سریع خراب میشود و عملیات چرمسازی مجموعهای از فرآیندهاست که این پوست خام را به مادهای با قابلیت نگهداری تبدیل میکند.
وی با بیان اینکه فرآیند تولید چرم بسته به نوع مصرف آن متفاوت است، افزود: بیشتر چرمهای تولیدشده در ایران از پوست گوسفند، گاو و بز هستند. پوست خام پس از جدا شدن از بدن حیوان معمولاً نمکسود میشود و کارخانههای چرمسازی در نخستین مرحله تلاش میکنند آب و رطوبت مورد نیاز را دوباره به پوست برگردانند که این فرآیند از مرحله خیسکردن آغاز میشود.
این تولیدکننده مواد چرم با اشاره به استفاده از برخی قسمتهای پوست در فرآیند تولید، گفت: با توجه به نوع پوستهای بزی، گاوی و گوسفندی، بخشی از پشم و مو قابل استفاده و تولید است و بخشی نیز قابلیت استفاده ندارد. همچنین بخشی از مواد خام کشور به صورت نیمهخام صادر میشود.
وی ادامه داد: با توجه به اینکه قابلیت پیوند مواد شیمیایی با الیاف پوست اهمیت زیادی دارد، پودر کروم یکی از مواد مورد استفاده در مرحله اصلی دباغی است. پس از آن نیز مراحل رنگرزی، روغنکاری و استفاده از مواد پرکننده انجام میشود.
آفیت درباره مراحل پایانی تولید چرم نیز اظهار کرد: در آخرین مراحل، عملیات مکانیکی انجام میشود که به صورت پرس میتواند افکتهای مختلفی روی چرم ایجاد کند و طرحهای گوناگونی روی سطح آن به وجود آورد.
وی با بیان اینکه فرآیند تولید چرم زمانبر است، گفت: فرآیند تولید چرم حداقل ۲۳ تا ۲۵ روز طول میکشد و برای تولید آن حدود ۸۰ نوع ماده شیمیایی درگیر فرآیند هستند.
کیفیت نباید فدای کمیت شود
این تولیدکننده چرم با اشاره به یکی از مشکلات این صنعت در کشور، گفت: متأسفانه در صنعت چرم ایران، بهخصوص در تبریز، در برخی موارد کیفیت فدای کمیت شده است. برخی چرمسازانی که به تازگی وارد این حوزه شدهاند، با وجود اینکه فعالیتشان قابل احترام است، توجه کافی به کیفیت ندارند.
آفیت درباره تفاوت تولید چرم در تبریز و مشهد نیز اظهار کرد: نمیتوان چرم تولیدشده در تبریز و مشهد را به طور مستقیم با یکدیگر مقایسه کرد، چراکه نوع فعالیت و بازار هدف آنها متفاوت است.
وی افزود: بیش از ۹۰ درصد تولیدات تبریز در حوزه چرم مورد استفاده در کفش است، در حالی که بخش عمده فعالیت مجموعههای تولیدی مشهد به سمت پوشاک میرود و بیش از ۷۰ درصد محصولات آنها در این حوزه است.
این فعال صنعت چرم با اشاره به تفاوت چرم طبیعی و مصنوعی، گفت: چرم طبیعی از پوست حیوان تولید میشود و منافذ طبیعی دارد، بنابراین امکان تنفس و تبادل هوا را فراهم میکند، اما چرم مصنوعی از جنس پلاستیک است و منافذ آن بسته است.
وی تأکید کرد: تولیدکنندگان چرم مصنوعی نیز برای جامعه مورد نیاز و محترم هستند، اما ضرورتی ندارد این دو صنف را با یکدیگر مقایسه کنیم، چراکه هرکدام جایگاه و کاربرد متفاوتی دارند.
آفیت با وجود مشکلات موجود، ورود جوانان علاقهمند به صنعت چرم را توصیه کرد و گفت: من قطعاً این کار را به جوانان پیشنهاد میکنم. این صنف بسیار عجیب و متفاوت است و اگر جوانان علاقه داشته باشند، میتواند یک حرفه فوقالعاده باشد. کار در این صنعت تنها یک فعالیت تولیدی نیست و بخش زیادی از آن به تجربه و شناخت مواد مربوط میشود.
کاهش فروش و نقدینگی در بازار چرم
علی فرید جعفری، دیگر تولیدکننده چرم در تبریز که پدرش از سال ۱۳۶۱ در این صنعت فعالیت داشته و اکنون خود به صورت تخصصی پس از دانشگاه و گذراندن خدمت سربازی، از سال ۱۳۹۰ وارد این حرفه شده است، در گفتوگو با ایسنا با بیان اینکه در مجموعه او ۲۵ نفر به صورت مستقیم و پنج نفر به صورت پارهوقت فعالیت میکنند، گفت: چرم تبریز همچنان مهد چرم ایران است و بخش عمدهای از تولید چرم کشور در تبریز انجام میشود ولی با وجود این ظرفیت، سهم چرم تبریز در بازارهای جهانی بسیار پایین است.
این تولیدکننده چرم با اشاره به وضعیت بازار، گفت: فروش چرم نسبت به گذشته کاهش پیدا کرده است. نقدینگی از بازار کم شده و سیاستهای انقباضی بازار و دولت نیز موجب جمع شدن نقدینگی شده است.جذابیت برخی بازارهای دیگر نیز باعث شده مردم و سرمایهگذاران از تولید چرم فاصله بگیرند و بیشتر به سمت کالاهای آماده بروند. در نتیجه جذابیت تولید کاهش پیدا کرده است.
جعفری مهمترین مشکلات فعلی این صنعت را واردات و انرژی عنوان کرد و گفت: فرآیند تولید چرم به این شکل نیست که مواد را داخل دستگاه قرار دهیم و برویم. چرم در تمام مراحل با مواد شیمیایی در ارتباط است و تولید آن نیازمند نظارت و حضور مستمر است.
وی درباره تفاوت تولیدات تبریز و مشهد نیز اظهار کرد: چرم تبریز بیشتر در حوزه چرم سنگین فعالیت میکند، یعنی چرم گاوی و گاومیش، در حالی که تولیدات مشهد بیشتر در حوزه چرم سبک مانند چرم بزی و گوسفندی است و تمایل بیشتری به سمت پوشاک دارد.
جعفری افزود: بنابراین چرم مشهد را باید بیشتر به عنوان یک برند و مجموعهای متفاوت دید و نمیتوان آن را مستقیماً با ساختار صنعت چرم تبریز مقایسه کرد. تعداد کارخانهها و میزان تولید در تبریز بیشتر است.
چرم مصنوعی، پلاستیک و فوم است
این تولیدکننده چرم با بیان اینکه در مجموعه آنها چرم مصنوعی تولید نمیشود، گفت: ما اصلاً چرم مصنوعی نداریم. چیزی که به عنوان چرم مصنوعی شناخته میشود، در واقع نوعی پلاستیک و فوم است و چرم طبیعی محسوب نمیشود.
صنعت چرم در مسیر ضعیف شدن
جعفری با ابراز نگرانی از آینده صنعت چرم، اظهار کرد: صنعت چرم به مرور ضعیفتر میشود و بخشی از فعالیتهای مرتبط با پوست نیز به سمت صنایع غذایی رفته است. ژلاتین از پوست گرفته میشود، اما ژلاتین را نباید با چرم یکی دانست. به نظر میرسد در آینده، بخشی از ظرفیت این صنعت بیشتر به سمت حوزه مواد غذایی سوق پیدا کند.
این تولیدکننده چرم، نوسان قیمت ارز و مشکلات وارداتی را از عوامل افزایش هزینههای تولید دانست و گفت: نوسانات نرخ ارز و مشکلات واردات موجب افزایش قیمت تمامشده چرم شده است. علاوه بر این، تصمیمات خلقالساعه مسئولان نیز میتواند هزینهها را چند برابر کند. در برخی تصمیمات، به نظر میرسد بررسیهای کارشناسی کافی درباره شرایط این صنف وجود ندارد و تصمیمگیرندگان شناخت دقیقی از جزئیات صنعت چرم ندارند.
چرم هنر است؛ در این صنف دو دوتا همیشه چهار نمیشود
جعفری سرمایه مورد نیاز برای ورود به این صنعت را قابل توجه دانست و گفت: سرمایه مورد نیاز برای این کار زیاد است و اگر فرد علاقهای به این حرفه نداشته باشد، انجام آن برایش زجرآور خواهد بود. برای فعالیت در این صنعت باید علاقه داشت.
وی با تأکید بر جنبه هنری صنعت چرم، اظهار کرد: چرم هنر است. در ریاضی همیشه دو دوتا چهار میشود، اما در صنف چرم هیچوقت آن عدد دقیق به وجود نمیآید. برای تولید چرم باید آن را لمس کرد و شناخت. عواملی مانند رطوبت هوا، محل زندگی حیوان، سردی و گرمی هوا و شرایط مختلف روی کیفیت پوست و در نهایت چرم تأثیر میگذارند.
جعفری تأمین مواد اولیه، انرژی و ارز را از مهمترین مشکلات این صنعت عنوان کرد و گفت: سرمایه و انرژی زیادی برای تولید صرف میکنیم، اما در شرایط فعلی بازدهی آن متناسب با هزینهها نیست و جوابگوی سرمایهگذاری انجامشده نیست.
کفشدوزی سنتی تبریز در آستانه فراموشی؛ جوانان دیگر رغبتی برای ادامه این حرفه ندارند
یک کفشدوز حرفهای در تبریز با اشاره به سابقه نزدیک به ۲۰ سال فعالیت خود و خانوادهاش در این حرفه، گفت: کاهش قدرت خرید مردم، افزایش هزینهها و مشکلات ساختاری این صنف موجب شده است بازار کفشدوزی با رکود مواجه شود و نسل جوان نیز دیگر رغبتی برای ورود به این حرفه نداشته باشد.
محمد حسین خیاط جمعی در گفتوگو با ایسنا با اشاره به سابقه فعالیت خود در حرفه کفشدوزی، اظهار کرد: حدود ۲۰ سال است که به همراه برادرم در این حرفه فعالیت میکنیم. از طرف پدری، اعضای خانواده ما در این کار مشغول بودند و فرد بزرگ خانواده نیز کفشدوز بود، بنابراین ما هم از کودکی با این حرفه آشنا شدیم و با علاقه وارد آن شدیم.
وی با تأکید بر استفاده از چرم طبیعی در تولید کفشهای دستدوز، ادامه داد: ما به طور کامل از چرم طبیعی برای دوخت کفش استفاده میکنیم. چرم مصنوعی در واقع چرم نیست و نوعی پلاستیک محسوب میشود، در حالی که چرم طبیعی از پوست حیوان تهیه میشود و از نظر کیفیت و شرایط استفاده برای پا مناسبتر است.
این کفشدوز تبریزی افزود: چرم مصنوعی به دلیل اینکه امکان جذب رطوبت و عرق پا را مانند چرم طبیعی ندارد، موجب باقی ماندن رطوبت در داخل کفش میشود، اما چرم طبیعی شرایط بهتری برای پا ایجاد میکند و باعث میشود پا در وضعیت طبیعی خود قرار داشته باشد.
خیاط جمعی درباره تفاوت چرم طبیعی و مصنوعی در فرآیند دوخت نیز گفت: از نظر فرآیند دوخت تفاوت چندانی میان این دو نوع چرم وجود ندارد، اما ما به دلیل کیفیت بالاتر محصول، استفاده از چرم طبیعی را ترجیح میدهیم.
وی با اشاره به روشهای سنتی و جدید در دوخت کفش، بیان کرد: همچنان روش «دستدوز» به عنوان یکی از شیوههای سنتی و قدیمی مورد استفاده قرار میگیرد، اما با توجه به حرکت این صنعت به سمت تولید سنتی و محصولات دستساز، دستگاههای جدیدی نیز برای دوخت کفش وارد بازار شدهاند که برخی از تولیدکنندگان از آنها استفاده میکنند.
کاهش استقبال جوانان از کفشدوزی
این فعال صنفی با ابراز نگرانی از کاهش علاقه جوانان به این حرفه، گفت: به دلیل ضعیف شدن بازار کار، دیگر مانند گذشته علاقهای برای ورود به این حرفه وجود ندارد و این علاقه روزبهروز کمتر شده است.
وی ادامه داد: نسل ما که فعالیتش تمام شود، احتمالاً این کار نیز به پایان میرسد، چراکه فرزندان ما و بسیاری از جوانان هیچ رغبتی برای انجام این کار ندارند و کسی نمیتواند فرزند خود را مجبور به ادامه این حرفه کند.
خیاط جمعی با بیان اینکه خودش نیز حاضر نیست این شغل را دوباره انتخاب کند، اظهار کرد: اگر دوباره متولد شوم و قرار باشد شغلی انتخاب کنم، هیچوقت این شغل را انتخاب نمیکنم.
این صنف از ریشه نیازمند تحول است
وی یکی از مشکلات اساسی این حرفه را ساختار اقتصادی حاکم بر صنف دانست و گفت: این شغل از ریشه دچار مشکل است و به یک تحول عظیم نیاز دارد. فرض کنید خودروی شما خراب شده و آن را نزد مکانیک میبرید؛ هنگام حساب کردن، مکانیک قیمت خدمات خود را اعلام میکند، اما در این صنف چنین شرایطی وجود ندارد. وقتی چرم برای تولید به ما داده میشود، قیمت محصول را طرف مقابل مشخص میکند و تولیدکننده نقش چندانی در تعیین قیمت ندارد و همین موضوع یکی از مشکلات اساسی این صنف است.
گرانی، قدرت خرید مردم را کاهش داده است
خیاط جمعی با اشاره به شرایط اقتصادی حاکم بر جامعه، افزود: در شرایطی که گرانی، تورم و مشکلات اقتصادی افزایش پیدا کرده و قدرت خرید مردم کاهش یافته است، دیگر مانند گذشته مردم توان و رغبت خرید محصولات تولیدشده از چرم طبیعی را ندارند.
وی با بیان اینکه ورود به این حرفه نیازمند سرمایه قابل توجهی است، گفت: در چنین شرایطی نمیتوان توصیه خاصی برای فردی که قصد دارد این شغل را شروع کند داشت، چراکه برای آغاز فعالیت در این حوزه به سرمایه زیادی نیاز است.
این فعال صنفی ادامه داد: برخی کالاها به مرور زمان به سمت اکسسوری شدن پیش میروند و چرم نیز امروز تا حدی چنین شرایطی پیدا کرده است، یعنی مانند گذشته استفاده از محصولات چرمی برای همه مردم امکانپذیر نیست و این محصولات بیشتر به کالایی خاص تبدیل شدهاند.
وی با اشاره به کاهش میزان فروش محصولات چرمی، خاطرنشان کرد: فروش نسبت به گذشته کاهش قابل توجهی داشته است. برای مثال، فردی که در گذشته ممکن بود سالانه یک یا دو جفت کفش خریداری کند، اکنون شاید هر دو سال یک جفت کفش بخرد و همین کاهش تقاضا مستقیماً بر وضعیت فعالان این حرفه تأثیر گذاشته است.
خیاط جمعی تأکید کرد: اگر برای مشکلات این صنف چارهای اندیشیده نشود، با ادامه روند فعلی، نهتنها بازار این حرفه ضعیفتر خواهد شد، بلکه نسل جدیدی نیز برای ادامه آن وجود نخواهد داشت.
صنعت چرم در تنگنای گرانی مواد اولیه و افت تقاضا
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان چرم تبریز با اشاره به تأثیر شرایط اقتصادی، تحریمها و کاهش قدرت خرید مردم بر صنعت چرم، گفت: این صنعت در حال حاضر با رکود تورمی مواجه است و افزایش هزینه مواد اولیه از یک سو و کاهش شدید تقاضا از سوی دیگر، فعالیت واحدهای تولیدی را با مشکلات جدی مواجه کرده است.
مسعود بنابیان با اشاره به شرایط حاکم بر صنعت چرم، اظهار کرد: در شرایط فعلی، صنعت چرم با دو مشکل اساسی مواجه است؛ از یک طرف قیمت مواد اولیه و بهویژه مواد شیمیایی مورد استفاده در فرآیند تولید افزایش یافته و از سوی دیگر، قدرت خرید مردم کاهش پیدا کرده و سفارشها نیز روزبهروز کمتر شده است.
وی افزود: بخش قابل توجهی از مواد شیمیایی مورد نیاز صنعت چرم وارداتی است و در شرایط فعلی، این مواد یا کمیاب شدهاند یا با افزایش قیمت قابل توجه در اختیار تولیدکنندگان قرار میگیرند. در نتیجه، هزینه تولید افزایش یافته، در حالی که بازار کشش افزایش قیمت محصول نهایی را ندارد.
وی با اشاره به وضعیت شاخص مدیران خرید (شامخ) در بخش چرم، ادامه داد: صنعت چرم در حال حاضر یکی از رشتههایی است که نرخ شامخ بالایی دارد؛ به این معنا که قیمت مواد اولیه افزایش پیدا کرده، اما همزمان میزان سفارشها و تقاضا در بازار کاهش یافته است.
بنابیان تصریح کرد: بسیاری از کارخانهها در حال حاضر تعطیل هستند یا با ظرفیت بسیار پایین فعالیت میکنند و برخی واحدها با حدود ۲۰ تا ۳۰ درصد ظرفیت خود مشغول به کار هستند.
وی با بیان اینکه کاهش تقاضا به یکی از اصلیترین مشکلات صنعت تبدیل شده است، گفت: حتی اگر مواد اولیه مورد نیاز واحدهای تولیدی نیز تأمین شود، در شرایط فعلی سفارش چندانی وجود ندارد؛ چراکه کاهش قدرت خرید مردم باعث شده تقاضا برای محصولات چرمی کاهش پیدا کند.
وی با اشاره به فرآیند تبدیل چرم به محصول نهایی، اظهار کرد: چرم در نهایت باید به محصولی مانند کفش تبدیل شود و زمانی که محصول نهایی به دست مصرفکننده میرسد، هزینههای مختلفی به قیمت آن اضافه شده است. افزایش هزینه تولید، مواد اولیه، دستمزد، حملونقل و بهویژه اجاره واحدهای صنفی و فروشگاهها، تأثیر قابل توجهی بر قیمت تمامشده دارد.
رئیس اتحادیه تولیدکنندگان و صادرکنندگان چرم تبریز افزود: در شرایطی که قدرت خرید مردم کاهش یافته، افزایش قیمت تمامشده موجب شده مصرفکننده توان خرید محصولات چرمی را نداشته باشد و همین مسئله رکود موجود در بازار را تشدید کرده است.
وی همچنین با اشاره به وضعیت صادرات صنعت چرم، گفت: چشمانداز صادرات در شرایط فعلی چندان مشخص نیست. از یک سو برخی شرکتهای معتبر خارجی به دلیل شرایط موجود تمایل یا اطمینان کافی برای همکاری با شرکتهای ایرانی ندارند و از سوی دیگر، تغییرات مکرر قوانین مربوط به رفع تعهد ارزی، برنامهریزی برای فعالیت صادراتی را دشوار کرده است.
وی تأکید کرد: تولیدکننده برای برنامهریزی بلندمدت به ثبات در قوانین و مقررات نیاز دارد، اما وقتی مقررات مربوط به صادرات و رفع تعهد ارزی مرتب تغییر میکند، نمیتوان با اطمینان برای آینده برنامهریزی کرد.
بنابیان گفت: در حال حاضر مهمترین مشکل صنعت چرم، همزمانی افزایش هزینههای تولید و کاهش شدید تقاضاست. بنابراین حتی در صورت تأمین مواد اولیه، تا زمانی که قدرت خرید مردم و سفارشهای بازار افزایش پیدا نکند، نمیتوان انتظار داشت واحدهای تولیدی با ظرفیت کامل فعالیت کنند.
انتهای پیام
