سال تحصیلی که آغاز میشود، برنامه روزانه کودکان شکل دیگری به خود میگیرد؛ زنگ مدرسه، تکالیف، آزمونها و نگرانی والدین برای پیشرفت تحصیلی، بخش بیشتری از زمان دانشآموز را به خود اختصاص میدهد. در این میان، کلاسهای هنری، ورزشی و مهارتی نخستین فعالیتهایی هستند که گاهی از برنامه هفتگی کودک حذف میشوند؛ گویی علاقه و خلاقیت باید تا رسیدن دوباره تابستان منتظر بماند.
برای برخی خانوادهها، ادامه کلاس نقاشی یا موسیقی در طول سال تحصیلی به معنای کاهش زمان مطالعه است، اما تجربه برخی مربیان و روایت دانشآموزان، تصویر متفاوتی ارائه میدهد؛ کودکانی که گاهی از ادامه فعالیت هنری خود انرژی میگیرند و آن را عاملی برای افزایش انگیزه میدانند و در مقابل، دانشآموزانی که به دلیل فشار درس و تصمیم خانواده، علاقه هنری خود را کنار گذاشتهاند.
کاهش ۹۰ درصدی مراجعهکنندگان به کلاسهای هنری
یک مربی هنری که ۱۰ سال سابقه آموزش نقاشی دارد، در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به کاهش حضور کودکان در کلاسهای نقاشی همزمان با آغاز سال تحصیلی، اظهار کرد: حدود ۹۰ درصد مراجعان به مجموعهها برای شرکت در کلاس نقاشی کاهش پیدا میکنند که علت آن، نبود زمان کافی برای رفتوآمد و ترجیح خانوادهها برای اختصاص زمان بیشتر به دروس مدرسه است.
پروانه عیوضزاده چرندابی درباره تأثیر ادامه آموزش نقاشی بر کودکان، افزود: نقاشی در افزایش خلاقیت بسیار تأثیرگذار است. کودک در جریان زندگی و همراه با نقاشی، البته در صورتی که آموزش نقاشی کودک به شکل اصولی و بر مبنای خلاقیت باشد، یک زیست جدید و موازی با زندگی خود را تجربه میکند؛ فضایی که در آن آزاد است خلاقیتهای خود را بروز دهد، از بایدها و نبایدهای زندگی فاصله بگیرد، با ترسها، آرزوها و حتی غیرممکنها مواجه شود و بر تجربههای خود بیفزاید.
وی ادامه داد: کودک اگر به شکل اصولی در کلاس نقاشی و خلاقیت هدایت شود، میتواند بر ترسهای خود غلبه کرده، اعتمادبهنفسش را افزایش دهد و خلاقیتهای وجودی خود را بیدار و پرورش دهد. کودکی که در کلاس مورد توجه تسهیلگر قرار میگیرد و از خلق اثر هنری خود لذت میبرد، با اعتمادبهنفس بیشتری کلاس را ترک میکند و این موضوع مطمئناً در سایر فعالیتهای اجتماعی و درسی او نیز تأثیر خواهد داشت.
وی افزود: کودک با لذتی که از انجام کار خود میبرد، هرگاه در کلاس با بیتمرکزی مواجه شود، تسهیلگر آگاه میتواند با پرسشهای خود و ایجاد هیجان، او را متوجه ادامه کار کند. ایجاد لذت از نقاشی با مطرح کردن موضوعات هیجانانگیز، استفاده از تکنیکهای جدید و ایجاد فضای شاد در کلاس نقاشی و خلاقیت میتواند برای افزایش تمرکز کودکان مؤثر باشد.
عیوضزاده درباره تأثیر وقفه چندماهه در آموزش نقاشی نیز اظهار کرد: کودکی که با لذت شروع به کار کرده و نتایج مثبتی به مدد نقاشی و تسهیلگر در رفتار و شخصیت او به وجود آمده است، با فاصله گرفتن از فضای هنری، این تأثیرات در او کمرنگتر میشود؛ مگر اینکه دوره آموزشی مدتدار بوده و تأثیر مثبت آن بر روان کودک تثبیت شده باشد.
وی افزود: با این حال، نمیتوان نیاز مبرم ذهن و روح کودک به مواجهه مداوم و مستمر با کار هنری را نادیده گرفت. همیشه میگویم همانطور که بدن نیاز جسمانی به تحرک و ورزش دارد، روح نیز نیازمند هنر است تا تغذیه شود و انرژی لازم برای تخلیه انرژیهای منفی روانی را دریافت کند.
وی در پاسخ به این دیدگاه که کلاس نقاشی ممکن است زمان مطالعه دانشآموز را بگیرد، اظهار کرد: روند کلاس نقاشی و خلاقیت ما به شکلی است که کودک طی یک ساعت و نیم با موضوع درگیر میشود و کار خود را به پایان میرساند و نیازی به انجام کار در منزل ندارد. از سوی تسهیلگر نیز تکلیفی برای خانه داده نمیشود، مگر اینکه خود کودک در طول هفته بخواهد نقاشی کند.
عیوضزاده ادامه داد: بنابراین اگر مجموع زمان حضور کودک و رفتوآمد او به آموزشگاه را حدود دو تا دو ساعت و نیم در هفته در نظر بگیریم، این زمان در مقابل زمانهایی که گاهی کودک یا خانواده در طول هفته به شکلهای مختلف از دست میدهند، ناچیز است.
وی با تأکید بر نقش خانوادهها در حفظ علاقه کودک به هنر، بیان کرد: نخستین قدم والدین، شناخت کلاسهای استاندارد آموزش نقاشی است. کلاسی از نظر آموزش و مکان استاندارد است که در آن آموزش کپی کردن مطلقاً ممنوع باشد و کودک از لحاظ فکری به تفکر و خلاقیت دعوت شود.
وی در پایان سخنانش تأکید کرد: باور دارم هنر، اگر با روش درست و مبتنی بر خلاقیت آموزش داده شود، میتواند یکی از مؤثرترین ابزارهای پرورش ذهن، شخصیت و آینده کودکان باشد. امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است که خانوادهها، مدارس و تسهیلگران، نقش هنر را نه به عنوان فعالیتی جانبی، بلکه به عنوان یک نیاز روانی و شناختی کودک جدی بگیرند تا نسل آینده بتواند با ذهنی خلاق و توانمند وارد جهان شود.
به جای حذف کلاسهای مورد علاقه کودک، میزان آن را تنظیم کنیم
یک روانشناس تأکید کرد که با آغاز سال تحصیلی، به جای حذف کامل کلاسهای مورد علاقه دانشآموز، باید میزان و زمان این فعالیتها متناسب با شرایط تحصیلی، خواب، توان جسمی و علاقه کودک تنظیم شود.
دکتر شبنم مشحونی در گفتوگو با ایسنا با تأکید بر اینکه حذف کلاسهای هنری، ورزشی و مهارتی با آغاز سال تحصیلی لزوماً تصمیم درستی نیست، گفت: کودک علاوه بر درس، به بازی، استراحت، فعالیت بدنی و خلاقیت نیاز دارد و اصل مهم، ایجاد تعادل میان این بخشهاست.
وی با اشاره به پیامدهای قطع ناگهانی یک فعالیت مورد علاقه کودک، افزود: اگر کودک به یک فعالیت هنری یا ورزشی علاقهمند باشد، قطع ناگهانی آن میتواند باعث کاهش نشاط، انگیزه و رضایت او شود و این پیام را منتقل کند که علایق او در برابر درس اهمیت کمتری دارند.
وی ادامه داد: فعالیتهای هنری و ورزشی الزاماً باعث افت تحصیلی نمیشوند و حتی میتوانند به کاهش فشار روانی، تنظیم هیجان و افزایش نشاط کودک کمک کنند؛ البته به شرطی که خواب و زمان مطالعه او را مختل نکنند. همچنین هنر و ورزش میتوانند به رشد خلاقیت، مهارتهای اجتماعی، اعتمادبهنفس و سلامت جسم و روان کودک کمک کنند.
این روانشناس درباره چگونگی تشخیص مفید بودن یک کلاس فوقبرنامه برای کودک، بیان کرد: اگر کودک دائماً خسته، بیحوصله یا مضطرب است، خوابش مختل شده یا عملکرد تحصیلیاش افت کرده، باید کلاس فوقبرنامه او مورد بازنگری قرار گیرد.
وی با اشاره به رویکرد برخی والدین که به فرزندشان میگویند «فعلاً درس بخوان، تابستان دوباره این کلاس را ادامه میدهی»، گفت: اگر دائماً به کودک گفته شود «فعلاً درس بخوان»، ممکن است تصور کند نمره و عملکرد تحصیلی از علایق و نیازهای شخصی او مهمتر است؛ بنابراین بهتر است کودک نیز در برنامهریزی نقش داشته باشد.
وی درباره میزان مناسب فعالیتهای فوقبرنامه در طول سال تحصیلی، اظهار کرد: تعداد کلاسها باید متناسب با سن، شرایط تحصیلی، خواب، توان جسمی و علاقه کودک تعیین شود و معمولاً بهتر است به جای چند کلاس، یک یا دو فعالیت مورد علاقه انتخاب شود.
این روانشناس درباره ایجاد تعادل میان درس و فعالیت مورد علاقه کودک، گفت: در برنامه کودک باید زمانی برای درس، خواب، بازی، استراحت و فعالیت مورد علاقه وجود داشته باشد و کیفیت مطالعه مهمتر از افزایش بیپایان ساعت مطالعه است.
وی در توصیهای به والدینی که با آغاز سال تحصیلی قصد حذف کلاسهای فرزندشان را دارند، تصریح کرد: والدین پیش از حذف یک کلاس باید از خود بپرسند «آیا واقعاً این فعالیت به درس کودک آسیب میزند یا فقط تصور میکنیم زمان بیشتری برای مطالعه لازم است؟»
وی در پایان تصریح کرد: اگر فعالیتی مورد علاقه کودک است و به سلامت و تحصیل او آسیب نمیزند، بهتر است به جای حذف کامل، میزان آن تنظیم شود. هدف تربیت فقط پرورش دانشآموزی با نمره بالا نیست، بلکه باید به رشد همهجانبه کودک توجه کنیم؛ درس مهم است، اما بازی، علاقه، خلاقیت، استراحت و سلامت روان نیز بخش ضروری رشد کودک هستند.
سخنی با دانشآموزان
اما در سوی دیگر این ماجرا، تجربه دانشآموزان نشان میدهد تصمیم خانوادهها درباره ادامه یا توقف کلاسهای هنری، برای همه یکسان نیست.
یکی از دانشآموزان کلاس پنجم دبستان درباره کلاس فوقبرنامه خود گفت: من کلاس زبان میروم چون خانوادهام میخواهند، اما خودم دوست ندارم. دلم میخواهد ساز یاد بگیرم، اما میگویند زبان لازم است و کلاسی دیگر به درس و مدرسه آسیب میزند. با این حال، زبان هم وقت من را میگیرد، اما برای خانوادهام مشکلی ندارد.
یک دانشآموز پایه دهم که در تابستان در کلاس نقاشی شرکت کرده بود، گفت: من تابستان کلاس نقاشی میرفتم، اما دیگر نمیروم چون مدرسه باز شده است. خودم خیلی دوست دارم، اما چون درسها سخت شدهاند، دیگر نمیشود رفت. دوست داشتم در مدرسه رشته هنری بخوانم، ولی خانوادهام مخالفت کردند و گفتند در کنار درس هنر را ادامه بده؛ آن هم به خاطر سنگینی درسها نمیشود.
در مقابل، دانشآموز دیگری که در تمام طول سال در کلاس موسیقی شرکت میکند، تجربه متفاوتی دارد و میگوید: من کلاس موسیقی میروم؛ چه مدرسه باشد و چه نباشد، در تمام سال ادامه میدهم. البته وقتی امتحان دارم یا درسها سنگین میشود، ممکن است یک یا دو جلسه غیبت کنم. موسیقی خیلی به من کمک میکند، به من انرژی و انگیزه میدهد و باعث میشود بیشتر درس بخوانم.
به گزارش ایسنا، آنچه در این میان اهمیت دارد، پیدا کردن نقطه تعادل است؛ تعادلی که در آن درس و مدرسه جای خود را داشته باشند، اما علاقه، خلاقیت و نیازهای هنری کودک نیز به بهانه آغاز سال تحصیلی به طور کامل حذف نشود. شاید مسئله این نباشد که کودک در طول سال تحصیلی چند ساعت کمتر یا بیشتر درس میخواند، بلکه این باشد که آیا در برنامه فشرده مدرسه، همچنان جایی برای چیزی که دوستش دارد، برای آفرینش، تجربه و انتخاب شخصی او باقی مانده است یا نه.
انتهای پیام
