نمایش، در قالبی طنز و با بهره‌گیری از موسیقی، تلاش می‌کند مخاطب را با یکی از شیوه‌های قدیمی و شناخته‌شده نمایش ایرانی همراه کند، شیوه‌ای که سال‌ها بخشی از فرهنگ نمایشی مردم بوده اما اگر اجرای آن متوقف شود و هنرمندان سراغش نروند، ممکن است به تدریج از یاد برود.
دغدغه‌های امروز جامعه را در قالب کمدی و سیاه‌بازی روایت می‌کنیم
امین طیبی، نویسنده، کارگردان و بازیگر تئاتر در گفت‌وگو با ایسنا درباره ایده اصلی نمایش «سیاه بخت»، اظهار کرد: برای شکل‌گیری این نمایش، الگوبرداری خاصی از جایی نداشتیم. همه چیز از یک ایده اولیه و متعلق به خودمان شروع شد و در ابتدا نمایش را به شکل بسیار ابتدایی‌تر و با حجم کمتری در نظر گرفته بودیم، اما به مرور زمان به آن پر و بال دادیم و ابعاد مختلف آن را گسترش دادیم تا در نهایت به اثری رسیدیم که امروز روی صحنه رفته است.
وی با بیان اینکه تبدیل یک ایده اولیه به یک اثر نمایشی و رساندن آن به مرحله اجرا، مسیری همراه با چالش است، ادامه داد: در این مسیر با مسائل مختلفی مواجه شدیم که بخشی از آن به روند تولید و بخشی نیز به مراحل دریافت مجوز مربوط می‌شد. از آنجا که این اثر نخستین کار ما محسوب می‌شود، روند دریافت مجوز برایمان تا حدودی دشوار و زمان‌بر بود.
این نویسنده اضافه کرد: در طول دوره تمرین نیز سختی‌های خاص خودمان را داشتیم، اما اگر بخواهم از میان چالش‌های مختلف به مهم‌ترین مورد اشاره کنم، می‌توانم بگویم که دریافت مجوز برای نخستین تجربه اجرایی، یکی از بخش‌هایی بود که بیشتر با دشواری همراه شد.
روایت دغدغه‌های جامعه در قالب کمدی
طیبی درباره پیام و محتوای نمایش « سیاه بخت»، بیان کرد: تلاش کرده‌ایم در این اثر حرف دل جامعه و مردم امروز را بیان کنیم. موضوعاتی که در نمایش مطرح می‌شود، ارتباط مستقیمی با زیست امروز مردم و جامعه دارد و ما تلاش کرده‌ایم بخشی از مسائل و دغدغه‌های روزمره را در قالب زبان نمایش بازگو کنیم.
وی خاطرنشان کرد: درواقع در این نمایش درد دل مردم را به شکل کمدی و در قالب نمایش ایرانی و سیاه‌بازی روایت می‌کنیم. برای ما مهم بود که بتوانیم مسائل و مشکلاتی را که مردم با آن مواجه هستند، به زبانی نمایشی و قابل ارتباط با مخاطب بیان کنیم.
این کارگردان تئاتر با تأکید بر ظرفیت قالب‌های کمدی و نمایش ایرانی برای طرح مسائل اجتماعی، ادامه داد: هدف ما صرفاً ایجاد خنده و سرگرمی برای مخاطب نیست، بلکه می‌خواهیم از فضای کمدی استفاده کنیم، تا بتوانیم درباره موضوعاتی صحبت کنیم که بخشی از زندگی و دغدغه‌های جامعه امروز را تشکیل می‌دهد.
طیبی اضافه کرد: امیدواریم این نمایش بتواند بستری فراهم کند که مشکلات و دغدغه‌هایی که در اثر مطرح می‌شوند، بیشتر دیده و درباره آن‌ها صحبت شود و در نهایت زمینه‌ای برای برطرف شدن و ریشه‌کن شدن این مشکلات فراهم شود.
وی درباره روند انتخاب بازیگران، بیان کرد: از آنجا که خودم دانشجوی کارشناسی کارگردانی هستم، بخش قابل توجهی از بازیگران گروه نیز از میان دانشجویان رشته‌های بازیگری و کارگردانی انتخاب شده‌اند. تعدادی از بازیگران گروه از دانشجویان همین رشته‌ها هستند و بخشی دیگر نیز از طریق فراخوان انتخاب شدند. تلاش کردیم گروهی را شکل دهیم که علاوه بر علاقه‌مندی به تئاتر، ظرفیت لازم برای اجرای این اثر را نیز داشته باشند.
طیبی با اشاره به نقش گروه‌های جوان در جریان تئاتر مشهد، ادامه داد: حضور دانشجویان و هنرمندان جوان در تولید آثار نمایشی می‌تواند به شکل‌گیری تجربه‌های تازه کمک کند. برای خود ما نیز این اثر فرصتی بود که در کنار تجربه کردن فرآیند تولید یک نمایش، در فضای حرفه‌ای تئاتر حضور پیدا کنیم.
وی درباره تأثیر واکنش تماشاگران بر اجرای نمایش، گفت: واکنش مخاطب قطعاً بر اجرای ما تأثیر دارد، چراکه در این نمایش تلاش کرده‌ایم ارتباط مستقیمی با تماشاگر برقرار کنیم. ما در نمایش ایرانی، دیوار چهارم را می‌شکنیم و ارتباطمان با مخاطب مستقیم است. بنابراین طبیعی است که واکنش تماشاگر برای گروه اهمیت داشته باشد و بخشی از کیفیت و فضای اجرای نمایش نیز در ارتباط با مخاطب شکل بگیرد.
این نویسنده با اشاره به ویژگی‌های نمایش ایرانی و سیاه‌بازی، بیان کرد: یکی از ظرفیت‌های این شیوه نمایشی، امکان برقراری ارتباط نزدیک‌تر با مخاطب است. وقتی فاصله میان بازیگر و تماشاگر کمتر می‌شود و بازیگر مستقیماً با مخاطب ارتباط برقرار می‌کند، واکنش‌های تماشاگر نیز به بخشی از فضای اجرا تبدیل می‌شود.
طیبی درباره وضعیت تئاتر مشهد، خاطرنشان کرد: در حال حاضر وضعیت تئاتر مشهد خوب است و آثار زیادی روی صحنه هستند. گروه‌های مختلف تئاتری در مشهد تلاش زیادی می‌کنند و هرکدام از این گروه‌ها برای تولید و اجرای اثر خود زحمت کشیده‌اند. به نظرم در شرایط فعلی کارهای متعددی روی صحنه هستند که ارزش دیدن دارند.
وی ادامه داد: مخاطبان تئاتر می‌توانند برای تماشای آثار مختلف به سالن‌های نمایشی مراجعه کنند، چراکه در حال حاضر کارهای خوبی روی صحنه است و گروه‌های مختلف با تلاش و انگیزه مشغول فعالیت هستند. حضور تماشاگر در سالن‌های نمایش برای گروه‌های تئاتری اهمیت زیادی دارد. زمانی که مخاطب از یک اثر استقبال می‌کند، در واقع به ادامه فعالیت گروه و تولید آثار بعدی نیز کمک می‌کند.
طیبی با تأکید بر اینکه نمایش او نیز حاصل یک تجربه گروهی و تدریجی بوده است، تصریح کرد: این اثر از یک ایده ساده شروع شد و به مرور گسترش پیدا کرد که به شکل امروزی برسد. امیدواریم مخاطبان با نمایش ارتباط برقرار کنند و بتوانیم حرف‌هایی را که درباره زندگی و دغدغه‌های امروز مردم داریم، در قالبی متفاوت و با زبان کمدی و نمایش ایرانی با آن‌ها در میان بگذاریم.
اگر سیاه‌بازی اجرا نشود، این سبک نمایشی به فراموشی سپرده می‌شود
ابراهیم آذریان، بازیگر تئاتر «سیاه بخت» درباره حضور خود در این نمایش، اظهار کرد: یکی از دلایلی که باعث شد تصمیم بگیرم در این نمایش حضور داشته باشم، علاقه به نمایش ایرانی و ضرورت حفظ این شیوه نمایشی است. به اعتقاد من، هر بازیگری علاقه دارد در چنین آثاری حضور داشته باشد، چراکه نمایش ایرانی و به‌خصوص سیاه‌بازی، از شیوه‌هایی است که ریشه در فرهنگ نمایشی ما دارد و نباید اجازه داد به مرور از فضای تئاتر حذف شود.
وی ادامه داد: سیاه‌بازی ازجمله سبک‌هایی است که اگر اجرای آن متوقف شود و هنرمندان سراغش نروند، احتمال دارد به تدریج از حافظه مخاطبان و حتی فضای هنری جامعه فاصله بگیرد. به همین دلیل، اجرای دوباره این آثار می‌تواند نقش مهمی در زنده نگه داشتن این سبک داشته باشد.
این بازیگر تئاتر با اشاره به چالش‌های نزدیک شدن به نقش خود در این نمایش، بیان کرد: نزدیک شدن به این نقش کار ساده‌ای نبود. شخصیتی که من ایفا می‌کنم، یک شخصیت پیر است و برای رسیدن به چنین نقشی باید مدت زیادی تمرین کرد، که ویژگی‌های شخصیت برای بازیگر جا بیفتد و بتواند آن را به شکل قابل قبول روی صحنه ارائه کند. در چنین نقش‌هایی باید جزئیات مختلف را در نظر گرفت و بازیگر باید مراقب باشد، که ویژگی‌های شخصیت را در طول اجرا از دست ندهد. به‌خصوص در نقش‌های مرتبط با سیاه‌بازی، ریتم، بیان، صدا و حرکات اهمیت زیادی دارند و نمی‌توان بدون تمرین و شناخت کافی از این عناصر، نقش را به درستی اجرا کرد.
وی با بیان اینکه تلاش کرده ویژگی‌های صوتی و اجرایی مورد نیاز سیاه‌بازی را در نقش خود مورد توجه قرار دهد، خاطرنشان کرد: یکی از تمرکزهای اصلی من در این نقش، رسیدن به صدایی متناسب با فضای سیاه‌بازی بود. صدا در این شیوه نمایشی اهمیت زیادی دارد و بازیگر باید بتواند از ظرفیت‌های صوتی خود برای ساخت شخصیت استفاده کند.
این بازیگر تئاتر درباره محدودیت زمانی و دغدغه‌های کاری که در روند تمرین‌ها وجود داشته است، ادامه داد: یکی از مشکلاتی که در این مسیر داشتیم، محدودیت زمانی بود. به دلیل دغدغه‌های کاری، زمان کافی برای تمرین آن‌طور که باید و شاید وجود نداشت، اما تلاش کردم در همین شرایط، تمرکز خود را روی نقش حفظ کنم و ویژگی‌های مورد نیاز شخصیت را به دست بیاورم.
آذریان درباره پیامی که این نمایش می‌تواند به مخاطبان منتقل کند، اضافه کرد: یکی از مهم‌ترین پیام‌هایی که می‌توان از اجرای چنین آثاری دریافت کرد، این است که نمایش ایرانی و سیاه‌بازی را از یاد نبریم. این سبک بخشی از تاریخ و فرهنگ نمایشی ماست و لازم است هنرمندان تئاتر و حتی فعالان حوزه سینما آن را بشناسند و نسبت به حفظ آن حساس باشند.
وی با اشاره به ظرفیت سیاه‌بازی برای پرداختن به مسائل اجتماعی، بیان کرد: سیاه‌بازی تنها یک شیوه برای خنداندن مخاطب نیست. این نوع نمایش می‌تواند درباره مشکلات جامعه نیز حرف بزند. شخصیت سیاه در بسیاری از این آثار می‌تواند نماینده نگاه مردم به مسائل و اتفاقات جامعه باشد و موضوعاتی را که در زندگی روزمره وجود دارد، روی صحنه مطرح کند.
این بازیگر تئاتر با تأکید بر ضرورت توجه نسل جدید هنرمندان به نمایش‌های ایرانی، خاطرنشان کرد: اگر هنرمندان نسل جدید با این شیوه‌ها آشنا نشوند و اجراهای تازه‌ای از آن‌ها شکل نگیرد، طبیعی است که این آثار به مرور از صحنه فاصله بگیرند. برای زنده ماندن یک سبک نمایشی، تنها صحبت کردن درباره آن کافی نیست و باید آن را اجرا کرد، تجربه کرد و به نسل‌های بعد منتقل کرد.
آذریان درباره وضعیت تئاتر مشهد، تصریح کرد: به نظر من وضعیت تئاتر مشهد در حال حاضر نسبت به گذشته تا حدودی بهتر شده است. امروز مخاطبان بیشتری برای تماشای تئاتر به سالن‌ها می‌آیند و مردم علاقه‌مند شده‌اند که آثار نمایشی را ببینند.
آنچه روی صحنه شکل می‌گیرد، اجرایی ساده اما متکی بر توانایی بازیگران، موسیقی و ریتم است، نمایشی که تلاش می‌کند بدون اتکا به دکورهای پرحجم، مخاطب را با فضای خود همراه کند. طنز، موسیقی و بازی بازیگران در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند تا روایتی از جنس نمایش ایرانی را برای تماشاگر امروز بازآفرینی کنند.
این اجرا یادآور این نکته است که برای ارتباط با مخاطب، همیشه به صحنه‌ای پرزرق‌وبرق نیاز نیست، گاهی چند بازیگر، موسیقی، کلام و یک روایت طنز می‌توانند فضای یک نمایش را بسازند و تماشاگر را تا پایان با خود همراه کنند. نمایشی که در کنار جنبه سرگرم‌کننده خود، تلاشی برای زنده نگه داشتن یکی از گونه‌های نمایش ایرانی است، گونه‌ای که ادامه حضورش روی صحنه، بیش از هر چیز به تکرار اجرا، تجربه نسل‌های تازه و استقبال مخاطبان وابسته است.
انتهای پیام
