آیت‌الله علیرضا اعرافی در خطبه‌های نماز جمعه ١٠ مهر که در مصلی قدس برگزار شد با تأکید بر ارکان چهارگانه ایستادگی و مقاومت، اظهار کرد: مفاهیم اخلاقی نباید صرفاً در دایره فردی و شخصی مورد توجه قرار گیرند، بلکه باید در سطح کلان اجتماعی و سیاسی نیز به کار گرفته شوند تا زمینه تشکیل یک صف پولادین و مستحکم در برابر چالش‌ها و تهدیدها فراهم شود.
امام جمعه قم در ادامه عزت و سربلندی، صبوری و شکیبایی، بصیرت و بینش و توکل بر خداوند را به‌عنوان ارکان چهارگانه ایستادگی و مقاومت معرفی کرد.
وی گفت: عزت و سربلندی عاملی است که موجب می‌شود جامعه در برابر چالش‌ها ایستادگی کند و در برابر دشمنان مقاومت نشان دهد.
اعرافی صبوری و شکیبایی به معنای تحمل سختی‌ها و مشکلات در سطح کلان اجتماعی تبیین کرد و بصیرت و بینش را برخورداری از آگاهی عمیق در دو حوزه علم و معرفت دینی، شناخت واقعیات، حقایق اجتماعی و سیاسی دانست.
مدیر حوزه‌های علمیه کشور ادامه، توکل بر خداوند را به‌عنوان رکن چهارم و بنیادین این منظومه معرفی کرد و آن را تکیه‌گاه نهایی در مسیر مقاومت برشمرد.
توکل از منظر اعتقادی و فقهی
امام جمعه قم در تبیین مفهوم توکل، میان دو مفهوم «وکالت» و «توکل» تمایز قائل شد و توضیح داد: که وکالت، در مفهوم حقوقی و فقهی خود، به معنای تفویض کار یا سپردن مأموریت به دیگری است و به‌عنوان رویه‌ای انسانی و قانونی شناخته می‌شود. در مقابل، توکل مفهومی اعتقادی و بنیادین دارد و به معنای اعتماد مطلق به ذات مقدس و قدرت لایزال الهی است.
وی تصریح کرد: توکل فراتر از یک قرارداد حقوقی است و باید آن را مقامی اعتقادی دانست که ریشه در «توحید افعالی» دارد. بر این اساس، اعتقاد به توحید افعالی به معنای باور به این است که سررشته تمام امور جهان به دست خداوند است و همه امور در نهایت به اراده و قدرت الهی بازمی‌گردند.
اعرافی با اشاره به برخی برداشت‌های نادرست درباره توکل، دو دیدگاه را مورد نقد قرار داد و بر ضرورت ارائه تعریفی صحیح از این مفهوم تأکید کرد.
امام جمعه قم نخست، این دیدگاه را که توکل امری مقطعی و موقت است، نادرست دانست و در نقد دیدگاه برخی از متصوفه اظهار کرد: توکل یک حالت گذرا نیست، بلکه مقامی ثابت برای سالک به شمار می‌رود. همچنین توکل به معنای ترک عمل، کنار گذاشتن تلاش یا خودداری از اقدام نیست.
به گفته وی، تعریف صحیح توکل بر پیوند میان عمل و اعتماد استوار است؛ به این معنا که انسان باید تمام اسباب و مقدمات لازم را فراهم کند، برنامه‌ریزی داشته باشد و برای تحقق اهداف خود تلاش کند، اما در عین حال، قلب خود را به خداوند بسپارد و نتیجه را از او بداند. بر این اساس، توکل نه‌تنها با تلاش و برنامه‌ریزی منافاتی ندارد، بلکه مستلزم بهره‌گیری از اسباب و امکانات موجود در کنار اعتماد قلبی به خداوند است.
توکل در سطح اجتماعی و سیاسی
امام جمعه قم بخش مهمی از بحث توکل را به انتقال این مفهوم از حوزه فردی و شخصی به عرصه اجتماعی و سیاسی اختصاص داد و بر نقش توکل در مبارزات اجتماعی و سیاسی تأکید کرد.
وی با اشاره به الگوی انبیا، به سوره ابراهیم و سخنان پیامبرانی همچون حضرت هود، حضرت شعیب، حضرت نوح و حضرت یعقوب اشاره کرد و افزود: پیامبران الهی در دوران مبارزات اجتماعی و سیاسی خود، توکل را ابزاری برای گشودن جبهه حق و ایستادگی در برابر مخالفان معرفی کرده‌اند.
اعرافی در ادامه، توکل را در مواجهه با شیطان‌ها و دشمنان کینه‌توز، عنصری راهبردی در مسیر مقاومت دانست و بر کارکرد آن در تقویت روحیه ایستادگی در برابر تهدیدها و فشارها تأکید کرد.
اعرافی تصریح کرد: توکل در این سطح، صرفاً یک باور فردی و درونی نیست، بلکه می‌تواند در شکل‌گیری اراده جمعی و تقویت مقاومت اجتماعی و سیاسی نیز نقش‌آفرین باشد.
امام جمعه قم برای تبیین این موضوع، به نمونه‌های تاریخی از جمله مجاهدان بدر و خیبر و اصحاب عاشورا اشاره کرد و ایستادگی آنان را در چارچوب ایمان و توکل مورد توجه قرار داد.
وی همچنین با اشاره به شرایط معاصر، بر اهمیت توکل در مواجهه با قدرت‌های اقتصادی، سیاسی و امنیتی جهان تأکید کرد و آن را از مؤلفه‌های مؤثر در استمرار مقاومت دانست.
اعرافی با اشاره به حضور مردم در خیابان بیان کرد: این حضور مستمر تجلی عملی توکل و ایمان در عرصه اجتماعی است. لذا توکل می‌تواند در کنار دیگر مؤلفه‌های اعتقادی و اخلاقی، زمینه‌ساز استمرار حضور اجتماعی و تقویت روحیه مقاومت در برابر فشارها و تهدیدها باشد.
امام جمعه قم اظهار کرد: مسیر سعادت و تمدن‌سازی جدید برای ملت ایران در گرو پیوند چهار مفهوم صبر، عزت، بصیرت و توکل است.
وی این چهار مؤلفه را منظومه‌ای فکری و اعتقادی دانست که از قرآن و سنت استخراج شده و از سوی رهبران انقلاب، به‌ویژه امام شهید، تبیین شده است.
اعرافی این منظومه فکری را زیربنایی برای استواری و تداوم مقاومت در برابر قدرت‌های جهانی معرفی کرد و بر نقش هم‌زمان صبر، عزت، بصیرت و توکل در تقویت ایستادگی اجتماعی و سیاسی و حرکت در مسیر سعادت و تمدن‌سازی تأکید کرد.
امام جمعه قم در ادامه سخنان خود، ارتحال مرجع عالی‌قدر، حضرت آیت‌الله العظمی شبیری زنجانی را تسلیت گفت و ایشان را شخصیتی در تراز بسیار بالا در فقاهت و علوم اسلامی توصیف کرد که خدماتی ماندگار از خود بر جای گذاشته است.
وی همچنین با اشاره به فرارسیدن هفته دفاع مقدس، یاد و خاطره شهدا، به‌ویژه شهدای هشت سال دفاع مقدس را گرامی داشت و از مقام امام راحل و شهدای انقلاب اسلامی تجلیل کرد.
اعرافی در ادامه، با اشاره به هفته نیروی انتظامی، از حضور نیروهای مسلح، بسیج و فرماندهی فراجای استان در نماز جمعه قدردانی کرد و به مواجهه این نیروها با کینه‌های دشمن و خسارات وارده در جنگ اخیر اشاره داشت.
امام جمعه قم با تأکید بر انتظارات از نیروی انتظامی، اظهار کرد: که این نیرو باید با رویکردی جهادی، انقلابی، علمی، فناورانه، مردمی و مشارکت‌محور در مسیر حل آسیب‌های اجتماعی گام بردارد.
وی همچنین بر ضرورت تشکیل جبهه‌ای منسجم میان مسئولان، دادگستری، بسیج و مردم برای رسیدگی به مسائل فرهنگی و اجتماعی و موضوع عفاف و حجاب تأکید کرد و مقابله با رواج فساد را از جمله ضرورت‌های این همکاری دانست.
اعرافی در بخش دیگری از سخنان خود، با اشاره به هفته نخبگان، از نخبگان به‌عنوان پیشانی ملت و پیشران برنامه‌های بنیادین یاد کرد و گفت: حفظ استعدادهای برتر و هدایت آن‌ها در مسیر پیشرفت کشور ضرورت دارد.
امام جمعه قم همچنین حمایت دستگاه‌های مسئول از جوانان مستعد در عرصه‌های مختلف، از جمله فناوری‌های نظامی، را ضروری دانست و بر اهمیت فراهم کردن زمینه‌های لازم برای بهره‌گیری از توانایی‌های آنان در مسیر پیشرفت کشور تأکید کرد.
تحلیل مسائل جنگ و دستاوردهای آن
وی بر اهمیت «جنگ روایت‌ها» به‌عنوان مکمل جنگ میدانی تأکید کرد و با اشاره به فعال شدن هزاران تبلیغات در دنیا در جریان جنگ‌های ۱۲ روزه و ۴۰ روزه، ضرورت برخورداری از بصیرت و استقامت در برابر این جریان‌های تبلیغاتی را مورد توجه قرار داد.
اعرافی با اشاره به تحولات جنگ، اظهار کرد: چهره باطنی و خبیث آمریکا و اسرائیل غاصب آشکار شده و توهمات پیرامون پایبندی غرب به حقوق بشر و دموکراسی با جنایات هولناک و کشتار ۷۰ هزار نفر در خانه‌هایشان و همچنین ترور شخصیت‌های مذهبی و مراجع ازجمله قائد امت فرو ریخته است.
امام جمعه قم همچنین با تأکید بر بی‌اعتباری آمریکا در عهد و پیمان‌ها، به سابقه این کشور در ایجاد ۱۰۰ جنگ در طول یک قرن اخیر اشاره کرد و این موارد را در چارچوب بحث خود درباره عملکرد آمریکا و ادعاهای این کشور در زمینه حقوق بشر و دموکراسی مورد توجه قرار داد.
اعرافی در ادامه سخنان خود، به عملکرد برخی کشورهای منطقه پرداخت و از رسوایی چهره‌های منافقانه و هم‌پیمانی دولت‌های صغیر و وابسته منطقه، نظیر امارات، با آمریکا و اسرائیل منحوس در طول جنگ و در تاریخ دفاع مقدس سخن گفت.
وی همچنین نسبت به اقدام رئیس امارات در دیدار و مذاکره با نتانیاهو، این اقدام را در شرایطی مورد انتقاد قرار داد که به گفته وی، نتانیاهو مسئول کشتار ۷۰ هزار مسلمان و عرب سنی بوده و ده‌ها هزار زن و کودک بی‌گناه نیز در جریان این تحولات کشته شده‌اند.
شکستن طلسم ترس از مواجهه مستقیم با آمریکا
امام جمعه قم با اشاره به تغییر معادلات جهانی، از شکسته شدن ترس تاریخی کشورها از رویارویی مستقیم با آمریکا سخن گفت و این تحول را به معنای ورود به عرصه مواجهه مستقیم با این ابرقدرت دانست.
اعرافی همچنین با تأکید بر رشادت و همت مسئولان و رهبری در هدف قرار دادن مستقیم رژیم صهیونیستی، اظهار کرد که ملت ایران توانایی مقاومت در برابر آمریکا را به نمایش گذاشته است. این تحولات نشانه‌ای از تغییر معادلات پیشین و افزایش ظرفیت مقابله با قدرت‌های بزرگ در چارچوب مقاومت است.
وی در ادامه بر پایان رویکرد صبر راهبردی ایران تأکید کرد و با اشاره به تغییر رویکرد در قبال پایگاه‌های دشمن در منطقه هشدار داد که هرگونه اقدام مستقیم علیه ایران با پاسخ دفاعی و تهاجمی قاطع نیروهای مسلح مواجه خواهد شد و این راهبرد هرگز تغییر نخواهد کرد.
ظهور قدرت نوین مقاومت و ایران
اعرافی با اشاره به ظهور قدرت نوین مقاومت و ایران، بر برجسته شدن نقش تنگه هرمز و باب‌المندب در معادلات نوین جهانی تأکید کرد و این دو گذرگاه راهبردی را از جمله مؤلفه‌های مهم در تحولات و مناسبات جدید جهانی دانست.
امام جمعه قم در پایان، از طلوع خورشید قدرت ایران، اسلام و جبهه مقاومت سخن گفت و در عین حال هشدار داد که در صورت تداوم تهاجم دشمنان، برگ‌های جدیدی از قدرت به نمایش گذاشته خواهد شد.
انتهای پیام
