محمدحسین پرهمت، در نشست تخصصی «بررسی مؤلفه‌های هنر دفاع مقدس» که شنبه ۱۱ مهر به همت جهاد دانشگاهی قم در بستر فضای مجازی برگزار شد، گفت: عکس‌های دفاع مقدس با ثبت لحظاتی از ایمان، ایستادگی، همدلی و زندگی رزمندگان، مفاهیم و ارزش‌های حاکم بر جبهه‌ها را به مخاطب منتقل کرده‌اند.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی، با بیان اینکه عنوان هنر دفاع مقدس گستره وسیعی دارد، اظهار کرد: ابتدا باید تبارشناسی معرفتی داشته باشیم و ببینیم عکاسی دفاع مقدس چه تفاوتی با عکاسی جنگ دارد و آیا صرفاً نوعی عکاسی جنگ محسوب می‌شود یا از نظر محتوا و فرم با عکاسی جنگ در سایر کشورها، از جمله جنگ ویتنام و جنگ‌های جهانی اول و دوم، تفاوت دارد.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی با اشاره به دیدگاه‌های «سوزان سانتاگ» درباره عکاسی و رنج دیگران، گفت: در سنت مستندنگاری غربی، دوربین ابزاری برای آگاهی‌بخشی است، اما این آگاهی‌بخشی در بسیاری از موارد با تلخ‌کامی همراه است و جنگ در این نگاه مساوی با تراژدی، ویرانی و سقوط تمدن تلقی می‌شود.
وی افزود: از منظر سانتاگ، عکس جنگ غربی در مرز باریکی میان شوک اخلاقی و خطر عادی‌سازی خشونت حرکت می‌کند و مخاطب رنج دیگران را از قاب عکس تماشا می‌کند، بنابراین ممکن است رنج دیگران به نوعی کالا تبدیل شود و مرگ صرفاً به‌عنوان تباهی و فروپاشی دیده شود.
پرهمت تصریح کرد: در عکس‌هایی که در جبهه‌های دفاع مقدس ثبت شده‌اند، دستگاه زیبایی‌شناسی در یک گفتمان الهیاتی، با مفاهیمی مانند شهادت، تقدس و فرهنگ عاشورایی بازتعریف می‌شود.
وی بیان کرد: پیکر بی‌جان در نگاه عکاسان دفاع مقدس، نشانه پوچی و پایان بیهوده نیست، بلکه تجسم عینی فداکاری، عروج، کرامت و رسیدن به حقیقت است؛ همان نگاهی که در فرهنگ عاشورایی و قیام حضرت امام حسین(ع) وجود دارد و بر اساس آن، شهادت پایان راه نیست، بلکه مسیری برای رسیدن به حقیقت است.
این استاد دانشگاه ادامه داد: برخلاف لحن برخی تصاویر جنگ در غرب که مخاطب را به سمت ناامیدی، استیصال و خشونت می‌کشاند، در عکس‌های دفاع مقدس با لحنی ستایشگر و حماسی مواجه هستیم؛ تصاویری آرام که در برخی موارد به نقاشی‌های مذهبی شباهت دارند و در آنها مرگ یا شهادت با مفاهیمی مانند حیات و رستگاری پیوند می‌خورد.
پرهمت، انسان‌محوری را یکی دیگر از مؤلفه‌های هنر دفاع مقدس دانست و گفت: در این نگاه، آنچه اهمیت دارد نمایش معنویت انسان است؛ در حالی که در برخی رویکردهای جنگی، تجهیزات، ابزارآلات، سلاح‌ها یا قدرت نظامی برجسته می‌شوند.
وی افزود: در هنر دفاع مقدس، انسان در شرایطی که قرن بیستم با جریان پوچ‌گرایی مواجه است، در مسیر معنویت حرکت می‌کند و همین حرکت انسان به سمت معنویت، یکی از ویژگی‌های مهم این هنر است.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی همچنین با اشاره به تفاوت جایگاه عکاس در جنگ‌های مدرن غربی با دفاع مقدس، اظهار کرد: در مدل جنگ‌های مدرن غربی، مفهوم «عکاس الحاقی» تثبیت شده است؛ عکاس برای تأمین امنیت خود تحت نظارت ساختار نظامی و در چارچوب قرارداد مشخص فعالیت می‌کند و بیشتر یک خبرنگار و ناظر بیرونی است که با فاصله عاطفی به جنگ نگاه می‌کند.
پرهمت ادامه داد: در جبهه‌های دفاع مقدس، عکاس یک رزمنده است؛ فردی که با انتخاب خود وارد عرصه جنگ شده و به جبهه رفته و به جای سلاح، دوربین به دست گرفته و در برخی مواقع همزمان سلاح نیز داشته است.
وی بیان کرد: عکاس دفاع مقدس پلاک و چفیه دارد، در کمین‌ها و سنگرها در کنار رزمندگان حضور دارد و از آنها عکس می‌گیرد، بنابراین خودش را در قاب عکس می‌بیند و گویی بخشی از وجودش در میان آن رزمندگان قرار دارد.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی با تأکید بر پیوند عاطفی میان عکاس و رزمندگان گفت: در این شرایط فاصله فیزیکی و عاطفی میان عکاس و سایر رزمندگان به حداقل می‌رسد و همین مسئله باعث می‌شود عکس‌های ثبت‌شده تصنع کمتری داشته باشند و در آنها اعتماد متقابل و نوعی هم‌افقی دیده شود.
وی افزود: رزمنده عکاس با انتخاب خود وارد عرصه جنگ شده و یک تجربه زیسته مشترک با رزمندگان دارد؛ این نوع نگاه را در برخی جنگ‌های اخیر و در جنگ‌هایی که گروه‌های مقاومت انجام می‌دهند نیز می‌توان مشاهده کرد، جایی که عکاس خودش رزمنده است و عکاسی را به عنوان یک وظیفه انجام می‌دهد.
پیوند با فرهنگ عاشورا؛ نخستین مؤلفه محتوایی هنر دفاع مقدس
پرهمت، پیوند با تاریخ اسلام و فرهنگ عاشورا را یکی از نخستین مؤلفه‌های محتوایی هنر دفاع مقدس دانست و گفت: گفتمان جمهوری اسلامی خود را در مسیری می‌بیند که زمینه‌ساز ظهور امام زمان(عج) باشد و از همین منظر، میان دفاع مقدس و تاریخ اسلام و جنگ‌های صدر اسلام پیوندی شکل می‌گیرد؛ به‌گونه‌ای که رزمنده دفاع مقدس در امتداد اصحاب کربلا و جبهه دفاع مقدس در امتداد دشت نینوا معنا می‌شود.
وی در ادامه اظهار کرد: در این نگاه، رنگ‌های نمادین نیز کارکرد پیدا می‌کنند؛ رنگ سرخ نشانه شهادت و انتقام، رنگ سبز نشانه ولایت، امید، ظهور و حیات قدسی و رنگ سیاه نشانه ظلم و تباهی و همچنین نماد حزب بعث و بعثی‌هاست. سربندهای سبز و قرمز و پیشانی‌بندهایی با عناوینی مانند «یا زهرا» و «یا حسین» صرفاً یک عنصر ظاهری نیستند، بلکه دارای کارکرد نمادین هستند و پشتوانه معنایی رزمنده را نشان می‌دهند.
وی ادامه داد: پرچم‌ها، سجاده‌های سنگرها و کتیبه‌ها نیز صرفاً عناصر تزئینی نیستند، بلکه دال‌های بینامتنی هستند که به فرهنگ عاشورا متصل می‌شوند. اگر بخواهیم مطالعه‌ای بینامتنی داشته باشیم، متن اصلی که دفاع مقدس از آن الهام می‌گیرد، عاشوراست؛ متنی که دفاع را به یک تکلیف الهی و رهایی‌بخش تبدیل می‌کند.
پرهمت، عروج و قرب الهی را دومین مؤلفه محتوایی در هنر و عکاسی دفاع مقدس دانست و گفت: سوژه در این عکس‌ها صرفاً دچار مرگ فیزیکی و ظاهری نمی‌شود، بلکه نوعی عروج و قرب الهی پیدا می‌کند.
وی افزود: در بسیاری از قاب‌بندی‌ها، به جای اینکه وحشت و تباهی به مخاطب القا شود، شکوه و تطهیر به تصویر کشیده می‌شود. پیکر شهدا در بسیاری از عکس‌ها با ملحفه‌های سفید، چهره‌های آرام و رو به آسمان دیده می‌شوند و خطوط ایستا، مایل و خمیده در ترکیب‌بندی تصاویر، نوعی «مرثیه حماسی» ایجاد می‌کند.
پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی ادامه داد: اگرچه عکاس دفاع مقدس در حال تصویر کردن مرگ است، اما در دام خشونت نمی‌افتد و مرگ را پایان راه نشان نمی‌دهد. حتی اگر پیکرها متلاشی شده باشند، تحقیرشده نشان داده نمی‌شوند، بلکه کرامت انسانی و حریمی برای انسان در عکس و سوژه عکاسانه محفوظ است؛ چراکه این پیکرها مقدس و ادامه پیکر شهدای کربلا تلقی می‌شوند.
پرهمت، «کهن‌الگوی قهرمان» را از دیگر مؤلفه‌های محتوایی هنر دفاع مقدس برشمرد و گفت: در اینجا با قهرمان هالیوودی مواجه نیستیم؛ قهرمان، نوجوانی بسیار ساده‌پوش است که گاهی لباس گشادی بر تن دارد، اما یک رزمنده عارف و بسیجی است. بسیاری از چهره‌هایی که در این تصاویر دیده می‌شوند، از نظر ظاهری و معیارهای هالیوودی، بدن ورزیده و قدرت فیزیکی ویژه‌ای ندارند، اما از روحی ورزیده برخوردارند. گاهی یک پیرمرد را می‌بینیم و گاهی نوجوانی را که از نظر ظاهری قدرت چندانی ندارد، اما از قدرت روحی برخوردار است.
وی ادامه داد: حضور نوجوانان، پیرمردان و افرادی که از نظر شرعی الزامی برای حضور در جنگ نداشتند، نشان‌دهنده امتداد فرهنگ ایثار در این تصاویر است. همچنین رزمنده‌ای که یک کارگر ساده است، معنویت او در عکس با کار و تلاش طاقت‌فرسا درهم آمیخته است.
ثبت آیین‌ها و مناسک جمعی در هنر دفاع مقدس
پرهمت، ثبت آیین‌ها و مناسک جمعی را از دیگر ویژگی‌های محتوایی عکس‌های دفاع مقدس دانست و اظهار کرد: نماز جماعت در خط مقدم، نماز زیر باران و در گل‌ولای، دعای کمیل، دعای توسل، نوحه‌خوانی پیش از عملیات، وداع رزمندگان با خانواده‌ها پیش از اعزام و تشییع شهدا، همگی در این تصاویر ثبت شده‌اند.
وی افزود: این عکس‌ها علاوه بر ثبت مناسک جمعی، عواطف و حالات درونی انسان‌ها را نیز به تصویر می‌کشند. گاهی طمأنینه مادری را می‌بینیم که فرزندش را راهی جبهه می‌کند و گاهی مادری را که گریه می‌کند، چراکه با یک مادر و عواطف مادری مواجه هستیم.
این استاد دانشگاه گفت: عکس، تصویری خاموش است، اما می‌تواند با مخاطب سخن بگوید و بسیاری از عکس‌های دفاع مقدس، مناسک جمعی، حالات درونی و عواطف جامعه را برای ما ثبت کرده‌اند.
پرهمت با اشاره به کارکرد رسانه‌ای هنر دفاع مقدس اظهار کرد: یکی دیگر از مؤلفه‌های مهم، کارکرد رسانه‌ای و جبران غیبت رسانه‌های بین‌المللی است. عکس‌های دفاع مقدس توانستند مظلومیت ملت ایران را به مخاطبان منتقل کنند و تصاویر مربوط به حملات شیمیایی به حلبچه و سردشت، نمونه‌ای از این موضوع است.
وی افزود: عکس‌هایی از پدرانی که تلاش کرده‌اند از فرزندان خود در برابر حملات شیمیایی محافظت کنند و تصاویر جراحات ناشی از سلاح‌های شیمیایی، نمونه‌هایی از پیوند هنر با حقیقت هستند.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی تصریح کرد: یکی از وظایف هنر این است که اگرچه در عالم خیال قدم می‌زند، اما بیانگر حقیقت باشد. عکس دفاع مقدس نیز بیانگر حقیقتی است که گاهی مظلومیت مردم ایران و گاهی زیست‌جهان پشت جبهه را نشان می‌دهد.
پرهمت با اشاره به نحوه نمایش دشمن در عکس‌های دفاع مقدس گفت: در عکس‌های دفاع مقدس، دشمن کمتر به صورت مستقیم تصویر می‌شود و تمرکز اصلی بر زیست مؤمنانه رزمندگان و فضای جبهه است؛ دشمن معمولاً در فاصله‌ای دور، نامعین یا فاقد هویت فردی قرار دارد.
وی افزود: حتی زمانی که عکاس قصد دارد ویرانی شهری، مانند سقوط خرمشهر یا بمباران شهرها را به تصویر بکشد، گاهی به جای نمایش مستقیم انسان، اتومبیل‌های رهاشده، اسباب‌بازی‌های خاک‌گرفته و دیوارهای فروریخته را ثبت می‌کند تا از طریق این عناصر، اوج شقاوت و ویرانی ناشی از حملات دشمن را نشان دهد.
این استاد دانشگاه همچنین با اشاره به مؤلفه‌های بصری، فرمی و فنی عکس‌های دفاع مقدس اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین مؤلفه‌ها، «زیبایی‌شناسی درون میدان» است؛ چراکه بسیاری از قاب‌های عکاسان دفاع مقدس حاصل حضور فیزیکی آنها در فاصله بسیار نزدیک از خط آتش، خط مقدم، کانال‌ها و کمین‌هاست.
وی افزود: به همین دلیل، در برخی عکس‌ها با کادرهای افقی لرزان، خطوط مایل و فوکوس‌های ناگهانی مواجه هستیم. این مسئله به معنای غیرحرفه‌ای بودن عکاس نیست، بلکه هندسه خشن میدان بر نگاتیو و تصویر تأثیر گذاشته و به عکس، نوعی اصالت و سندیت بی‌واسطه داده است.
پرهمت ادامه داد: عکاس در شرایطی تصویر ثبت می‌کرد که هر لحظه احتمال داشت خودش شهید شود و برای ثبت تصویر از میدان فاصله نمی‌گرفت، بلکه با فاصله بسیار کم وارد میدان می‌شد و عکس می‌گرفت. در این تصاویر، سوژه بر فرم غلبه دارد و قواعد آکادمیک عکاسی مانند قانون یک‌سوم یا تراز کامل خط افق در خدمت ثبت بی‌پیرایه حقیقت قرار می‌گیرد.
پرهمت، زاویه دید را از دیگر مؤلفه‌های فنی عکس‌های دفاع مقدس عنوان کرد و گفت: بسیاری از زاویه‌های دید در عکس‌های دفاع مقدس، هم‌سطح هستند و نگاه تحقیرآمیز یا فاصله میان مخاطب و رزمنده کمتر دیده می‌شود. عکاس در بسیاری از موارد در سطح رزمنده قرار می‌گیرد و از زاویه هم‌سطح عکاسی می‌کند. این نوع قاب‌بندی، صمیمیت، برابری و اخوت را القا کرده و نوعی همزادپنداری میان مخاطب و سوژه ایجاد می‌کند.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی ادامه داد: در برخی موارد نیز عکاس از زاویه پایین یا «لو انگل» استفاده می‌کند تا قامت استوار، ابهت و وجه اسطوره‌ای سوژه را نشان دهد. در مقابل، زاویه بالا می‌تواند برای نمایش تخریب بافت مسکونی شهرها یا وضعیت انسان‌های بی‌پناه در برابر حملات به کار رود.
هندسه قاب و خطوط هدایتگر در تصاویر دفاع مقدس
وی با اشاره به هندسه قاب و خطوط هدایتگر در تصاویر دفاع مقدس گفت: عکاسان دفاع مقدس در بسیاری از تصاویر از خطوط هدایتگر مانند امتداد لبه‌های خاکریز، ستون‌های پیاده‌نظام، مسیر قایق‌ها در نیزارها یا پل‌های شناور استفاده کرده‌اند تا نگاه مخاطب را از حاشیه به کانون تصویر و واقعه هدایت کنند.
پرهمت افزود: در برخی تصاویر نیز از خط افق پایین و کادرهای عمودی استفاده شده است تا بخش وسیع‌تری از قاب به آسمان اختصاص پیدا کند. این شیوه امکان نمایش مفهوم عروج و ساحت استعاری را فراهم می‌کند.
وی با اشاره به نقش نور گفت: در بسیاری از تصاویر با نور طبیعی و گاهی آفتاب تند مناطق جنوبی مواجه هستیم که برای نشان دادن سختی‌هایی که رزمندگان تحمل می‌کردند، مورد استفاده قرار گرفته است. در تصاویر شبانه نیز نور انفجار، آتش سلاح‌ها، توپ‌ها و منورها به عنوان منابع طبیعی نور در تصویر حضور دارند.
پرهمت در ادامه به معرفی برخی از عکاسان شاخص دفاع مقدس پرداخت و گفت: عکاسان زیادی در دوران دفاع مقدس فعالیت کردند که در میان آنها عکاسان شهید و عکاسان زن نیز حضور داشتند.
وی درباره آثار کاوه کاظمی اظهار کرد: کاظمی از عکاسان مطبوعاتی و مستند دفاع مقدس بود و در آثارش حافظه تاریخی و مذهبی با یکدیگر تلفیق می‌شود. استفاده از نمادها و متون مکتوب روی دیوارها و پرچم‌ها نیز به تصاویر او لایه‌های معنایی می‌دهد.
پرهمت درباره آثار علی فریدونی، عکاس متولد ۱۳۳۳ در قم، گفت: در آثار فریدونی «لحظه کشف و رهایی» غلبه دارد و عکاسی او مبتنی بر شهود و بی‌واسطگی حضور در خط مقدم و زیر آتش است. کادربندی‌های او پویاست و ضرب‌آهنگ سریع میدان نبرد را ثبت می‌کند.
وی درباره سعید صادقی، عکاس متولد ۱۳۳۲ در تبریز، نیز بیان کرد: در عکس‌های صادقی نوعی انسان‌مداری دیده می‌شود و پیوندهای انسانی، نگاه‌ها و کنش‌های متقابل همرزمان مورد توجه قرار گرفته است. صمیمیت، خلوص و چهره‌های مصمم جوانان و نوجوانان از ویژگی‌های آثار اوست.
این پژوهشگر هنر انقلاب اسلامی، مهرداد مهرزاد ارشدی را از دیگر عکاسان این حوزه معرفی کرد و گفت: ارشدی هنرمندی آبادانی است و در عکس‌های او با نوعی مواجهه تصادفی و ثبت زیست مقاومت شهری مواجه هستیم. عکس‌های او مستندنگاری بی‌پیرایه‌ای از سقوط و مقاومت شهر ارائه می‌کنند.
وی درباره آلفرد یعقوب‌زاده اظهار کرد: آثار یعقوب‌زاده ساختاری معناشناسانه دارند و در آنها نشانه‌شناسی اجتماعی و دستور زبان بصری دیده می‌شود. او از زاویه هم‌سطح استفاده می‌کند تا حس همزادپنداری ایجاد کند و در برخی عکس‌هایش نگاه مستقیم سوژه به دوربین، معنایی تراژیک در تصویر ایجاد می‌کند.
پرهمت، درباره رضا برجی نیز گفت: در عکس‌های برجی شوخی‌های تصویری و زیست صمیمانه رزمندگان دیده می‌شود. خستگی‌ها، بازی‌ها، دورهمی‌ها و رفتارهای طبیعی انسان‌ها در میدان رزم از موضوعات آثار اوست و رزمنده در این تصاویر، انسانی خاکی، شوخ‌طبع و چندبعدی است.
پرهمت با اشاره به چند تصویر ماندگار دفاع مقدس گفت: یکی از تصاویر، عکس دسته‌جمعی رزمندگان در حال اعزام به جبهه است که توسط محمد فرنود ثبت شده است. قاب بسته، سربندهای قرمز، چهره‌های مصمم و دست‌هایی که سلاح را محکم گرفته‌اند، معنای تصویر را شکل می‌دهند و گویی این افراد تنها چند قدم با شهادت فاصله دارند.
وی درباره تصویری از احمد ناطقی از فاجعه حلبچه گفت: در این تصویر، پدری فرزندش را در آغوش گرفته و تلاش کرده است از او محافظت کند، اما هر دو در اثر حمله شیمیایی جان خود را از دست داده‌اند. در سمت چپ قاب نیز پنجره یا دری باز دیده می‌شود که می‌تواند به عنوان روزنه‌ای از امید خوانش شود.
پرهمت با اشاره به تصویری از کاظم اخوان از خرمشهر پس از آزادسازی اظهار کرد: در این تصویر، ادوات بر جای مانده دشمن، کلاه‌خودهای رهاشده، دود و آتش، نبردی طولانی و خونین و عقب‌نشینی دشمن را تداعی می‌کند.
وی درباره تصویری از بهرام محمدیان گفت: در این تصویر، یک رزمنده ضمن تیراندازی، رزمنده دیگری را به سمت دیوار می‌کشد تا او را از تیررس دشمن دور کند. دیوار پشت سر آنها نیز پر از آثار ترکش و اصابت گلوله است و نوشته‌ای با مضمون دفاع از میهن و شهر تا آخرین قطره خون، در کنار سوژه اصلی، معنای مقاومت را تقویت می‌کند.
پرهمت در ادامه با اشاره به تصویری از یک جانباز در حال حرکت به سوی خط مقدم که توسط کمال‌الدین شاهرخ ثبت شده است، گفت: در این عکس چهره جانباز دیده نمی‌شود و تنها چهره یکی از رزمندگان ستون مشخص است که به پشت سر خود نگاه کرده است. ستون ممتد رزمندگان گویی به بی‌نهایت می‌رسد و جانبازی که در کنار آنها حرکت می‌کند، با وجود از دست دادن یک پای خود همچنان در خطوط جبهه حضور دارد.
وی با اشاره به تصویری از سیراب کردن یک رزمنده مجروح که توسط اسماعیل داوری ثبت شده است، بیان کرد: در این تصویر، یکی از رزمندگان لشکر ۳۰ گرگان، همرزم مجروح خود را در آغوش گرفته و به او آب می‌دهد. درد، غم، اندوه و تشنگی رزمنده مجروح در کنار کاسه آب به مخاطب منتقل می‌شود و نوعی همذات‌پنداری ایجاد می‌کند. زاویه روبه‌رو نیز در انتقال این احساس مؤثر است.
پرهمت با اشاره به تصویری از فرماندهان ارتش که شهید صیاد شیرازی نیز در آن حضور دارد، گفت: دست در دست هم دادن رزمندگان یکی از موضوعاتی است که در بسیاری از عکس‌های دفاع مقدس دیده می‌شود و نمادی از اتحاد، همراهی، همدلی و وحدت در سال‌های جنگ است.
وی افزود: در این قاب، تصویر امام خمینی(ره) در بالای سر رزمندگان قرار گرفته و نگاه افراد حاضر در تصویر نیز به سمت بالا است. این ترکیب نشان می‌دهد که نگاه رزمندگان به یک رهبر الهی است و عکاس با انتخاب این قاب، پیوند میان رزمندگان و رهبری الهی را به تصویر کشیده است. این عکس توسط امیرعلی جوادیان ثبت شده است.
این استاد دانشگاه با اشاره به تصویری از رزمندگان پیش از اعزام به جبهه یا عملیات اظهار کرد: یکی از موضوعاتی که در تصاویر دفاع مقدس بسیار دیده می‌شود، شادی و خنده رزمندگان است. این تصویر می‌تواند تفسیری بصری از بخشی از آیه «وَرَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ» باشد؛ یعنی شهدا نزد پروردگار خود روزی می‌خورند.
پرهمت با اشاره به تصویری از سردشت و حلبچه نیز گفت: در این عکس، مادری در کنار فرزند خود و پیکرهای بی‌جان دیگری در پشت سر آنها دیده می‌شود. دو تنه درخت نیز در قاب وجود دارد که یکی از شاخه‌های آن قطع شده و می‌توان میان این شاخه بریده و کودک حاضر در تصویر، نوعی ارتباط معنایی مشاهده کرد.
وی افزود: چمدانی در کنار پیکرها دیده می‌شود که به نظر می‌رسد با عجله بسته شده است و لباس‌ها و پارچه‌هایی از آن بیرون مانده‌اند؛ گویی این خانواده قصد فرار از بمباران شیمیایی را داشته‌اند، اما فرصت پیدا نکرده‌اند. زاویه پایین عکاس نیز به انتقال مظلومیت افراد کمک کرده است.
پرهمت درباره یکی از تصاویر مشهور دفاع مقدس که توسط کاوه گلستان ثبت شده است، گفت: در این تصویر، یک رزمنده نوجوان یا جوان ساده در سنگری کوچک در حال خواندن قرآن است و سلاح او نیز در کنار تصویر قرار دارد. سه ویژگی ایمان، رزمندگی و سادگی در یک قاب جمع شده و انسان‌محوری عکس‌های دفاع مقدس را نشان می‌دهد.
وی در ادامه با اشاره به تصویری از رزمنده‌ای که در میان گل‌ولای حرکت می‌کند، اظهار کرد: شرایط به گونه‌ای بوده که رزمندگان نمی‌توانستند ایستاده حرکت کنند و مجبور بودند سینه‌خیز از مسیر عبور کنند. این رزمنده همچنان سلاح خود را در دست دارد و آن را رها نکرده است؛ چراکه در هر لحظه احتمال حمله وجود داشته است. این عکس توسط آلفرد یعقوب‌زاده ثبت شده است.
در ادامه این نشست، در پاسخ به پرسشی درباره دشواری ثبت تصاویر ماندگار در جنگ‌های اخیر، پرهمت گفت: در جنگ اخیر، به دلیل شهری بودن درگیری‌ها و شرایط موجود، ثبت تصاویر ماندگار دشوار بود؛ چراکه مختصات مناطق نباید به دست دشمن می‌افتاد.
وی افزود: با وجود این دشواری‌ها، لحظات زیادی ثبت شد، اما در دوران دفاع مقدس نیز مسئله امنیت و حفاظت اطلاعات وجود داشت. بسیاری از تصاویری که از مناطق یا مقرهای ما ثبت می‌شد، در همان زمان اجازه انتشار نداشت؛ چراکه انتشار آنها می‌توانست اطلاعاتی در اختیار دشمن قرار دهد.
انتهای پیام
