دانشجویان اغلب با فشارهای تحصیلی و عوامل استرس‌زای مختلف روبه‌رو هستند که می‌تواند بر سلامت و تندرستی آنان تاثیر بگذارد. نتایج پژوهش‌های پیشین نیز نشان دادند حضور در طبیعت می‌تواند با کاهش استرس همراه باشد، با این حال، طبیعت از طریق حواس مختلف بر انسان اثر می‌گذارد و مشخص نبود که مناظر طبیعی و صداهای طبیعت چه تاثیر جداگانه‌ای دارند.

پژوهشگران دانشگاه ایالتی کارولینای شمالی بررسی کردند آیا حضور در محیط جنگلی و شنیدن صدای پرندگان با تغییراتی در واکنش بدن به استرس مرتبط می‌شود یا خیر و اینکه آیا برای اثربخشی این عوامل، لازم است هر دو همزمان وجود داشته باشند.

آنان برای بررسی این موضوع، ضربان قلب و تغییرپذیری ضربان قلب (HRV) را در دانشجویان اندازه‌گیری کردند. تغییرپذیری ضربان قلب به تغییرات جزئی در فاصله زمانی بین ضربان‌های قلب گفته می‌شود و مقادیر بالاتر آن می‌تواند نشان‌دهنده فعالیت بیشتر سیستم عصبی مرتبط با استراحت و بازیابی بدن باشد.

ضربان قلب بالاتر اغلب با استرس بیشتر مرتبط است، در حالی که تغییرپذیری ضربان قلب بالاتر می‌تواند نشان‌دهنده استرس فیزیولوژیکی کمتر باشد. این اندازه‌گیری‌ها وضعیت کلی سلامت روان فرد را آشکار نمی‌سازند اما می‌توانند تغییرات کوتاه‌مدت در نحوه واکنش بدن را نشان دهند.

پژوهشگران همچنین انتظار داشتند که مناظر و صداهای طبیعی به‌ویژه در کنار هم تاثیر مثبتی داشته باشند زیرا وجود هرگونه ناهماهنگی - مانند صدای ترافیک در دل جنگل - ممکن بود از این مزایا بکاهد.

در این پژوهش، ۹۵ دانشجو در چهار وضعیت مختلف حضور در محیط جنگلی یا فضای ساخته‌ شده دانشگاه، همراه با شنیدن آواز پرندگان یا صدای ترافیک قرار گرفتند. در محل جنگلی، بیش از ۷۰ درصد محدوده اطراف محل نشستن را پوشش متراکم درختان تشکیل می‌داد و سهم سازه‌های ساخته‌ شده کمتر از ۳۰ درصد بود. در مقابل، در فضای شهری، بیش از ۷۰ درصد محیط را سازه‌های ساخته‌ شده و کمتر از ۳۰ درصد را پوشش جنگلی تشکیل می‌داد.

هر جلسه با پنج دقیقه سکوت آغاز می‌شد و سپس شرکت‌کنندگان به مدت ۱۰ دقیقه از طریق هدفون‌های مجهز به حذف نویز، به صدای آواز پرندگان یا ترافیک گوش می‌دادند. فعالیت قلب نیز با استفاده از  حسگر نواری روی قفسه سینه ثبت شد.

حضور در جنگل با کاهش ضربان قلب همراه بود

نتایج نشان داد ضربان قلب شرکت‌کنندگان در محیط جنگلی، صرف‌نظر از اینکه به آواز پرندگان یا صدای ترافیک گوش می‌دادند، پایین‌تر بود. در زمان پخش صدا، اختلاف ضربان قلب بین محیط جنگلی و فضای ساخته‌ شده حدود ۰.۶۵ ضربه در دقیقه بود. این الگو در دوره سکوت نیز مشاهده شد که نشان می‌دهد خود محیط فیزیکی با ضربان قلب مرتبط بوده است و این اثر همیشه به شنیدن آواز پرندگان وابسته نبود، با این حال، حضور در جنگل تغییر مشخصی در تغییرپذیری ضربان قلب ایجاد نکرد.

پژوهشگران همچنین تاکید کردند: این یافته به‌تنهایی ثابت نمی‌کند درختان باعث کاهش ضربان قلب شده‌اند زیرا دو محیط از جنبه‌هایی فراتر از میزان پوشش درختی با یکدیگر تفاوت داشتند.

آواز پرندگان بر ریتم قلب تاثیر متفاوتی داشت

در مقابل، آواز پرندگان با افزایش تغییرپذیری ضربان قلب همراه بود. دانشجویانی که به آواز پرندگان گوش دادند، در مقایسه با افرادی که صدای ترافیک شنیدند، تغییرپذیری ضربان قلب بالاتری داشتند که پژوهشگران آن را نشانه‌ای از کاهش استرس فیزیولوژیک تفسیر کردند.

آنان انتظار داشتند کاهش استرس فیزیولوژیک فقط زمانی مشاهده شود که افراد همزمان در یک محیط طبیعی باشند و به آواز پرندگان گوش دهند اما نتایج نشان داد حضور در محیط جنگلی و شنیدن آواز پرندگان هرکدام به‌طور مستقل با آثار مثبتی بر شاخص‌های فیزیولوژیک همراه بودند.

هماهنگی مناظر و صداها ضروری نبود

پژوهشگران در ابتدا تصور می‌کردند ترکیب جنگل و آواز پرندگان اثر بیشتری ایجاد کند و ناهماهنگی میان محیط و صدا، مانند شنیدن صدای ترافیک در جنگل، ممکن است از مزایای طبیعت بکاهد اما چنین الگویی مشاهده نشد.

ترکیب محیط و صدا اثر اضافی مشخصی بر ضربان قلب یا تغییرپذیری ضربان قلب نداشت. در عوض، به نظر می‌رسد دو نشانه طبیعی بر شاخص‌های متفاوتی تاثیر گذاشته‌اند، محیط جنگلی با ضربان قلب پایین‌تر مرتبط بود، حتی زمانی که صدای ترافیک پخش می‌شد در حالی که آواز پرندگان با تغییرپذیری ضربان قلب بالاتر حتی در فضای ساخته‌ شده همراه بود.

پژوهشگران تاکید کردند: این یافته‌ها به معنای آن نیست که هر جنگل یا هر صدای آواز پرندگان اثر مشابهی خواهد داشت. این آزمایش فقط در دو مکان و با استفاده از یک نمونه ضبط ‌شده از آواز پرندگان و یک نمونه صدای ترافیک انجام شد. مدت جلسات نیز کوتاه بود و فقط فعالیت قلب بررسی شد بنابراین بررسی درباره خلق‌وخوی، اضطراب، هورمون‌های استرس یا آثار بلندمدت بر سلامت انجام نشد. همچنین همه شرکت‌کنندگان از یک دانشگاه بودند و بسیاری از آنان در رشته‌های مرتبط با طبیعت تحصیل می‌کردند. عواملی مانند میزان دقیق صدای دریافتی، مصرف کافئین، غذا، فعالیت بدنی و اندازه بدن نیز به‌طور کامل کنترل نشده بود.

کاربردهای احتمالی برای طراحی شهری

پژوهشگران معتقدند یافته‌ها می‌تواند برای شهرهایی که امکان ایجاد محیط کاملا طبیعی در آنها وجود ندارد، قابل توجه باشد. ایجاد دسترسی به فضاهای جنگلی که در آنها صدای پرندگان غالب باشد، شرایط ایده‌آل است، اما این نتایج نشان می‌دهد برنامه‌ریزان شهری گزینه‌های دیگری نیز دارند. آنان اظهار کردند در مناطقی که امکان کاشت درختان گسترده وجود ندارد، می‌توان با اقداماتی برای کاهش ترافیک و تغییر چشم‌انداز صوتی، سهم صدای ترافیک را کاهش و صدای پرندگان را بیشتر کرد.

بر اساس گزارش سایت ارث، همچنین در مناطقی که کاهش مستقیم صدای ترافیک دشوار بود، افزایش پوشش درختی ممکن است به‌تنهایی مفید باشد. در مجموع، این نتایج نشان می‌دهد در این گروه از دانشجویان، محیط جنگلی با اندکی کاهش ضربان قلب و آواز پرندگان با افزایش تغییرپذیری ضربان قلب همراه بود.

با این حال، نتایج پژوهش ثابت نمی‌کند که درختان یا آواز پرندگان به‌تنهایی عامل این تغییرات بوده‌اند و همچنین نشان نمی‌دهد که این مواجهه‌ها می‌توانند اختلالات سلامت روان را درمان کنند.

نتایج این پژوهش در نشریه Frontiers in Bird Science منتشر شده است.

انتهای پیام