روستاها و مناطق عشایری تنها بخشی از جغرافیای ایران نیستند، بلکه بخشی از حافظه فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی کشور را در خود جای داده‌اند. همزمان با روز ملی روستا و عشایر، جلوخان آرامگاه فردوسی در مشهد میزبان نمایشگاهی با حضور حدود ۵۰ غرفه از روستاییان و عشایر بود؛ نمایشگاهی که در آن تولیدکنندگان روستایی و عشایری بخشی از محصولات و توانمندی‌های خود را در معرض دید مردم قرار دادند. در این نمایشگاه، انواع محصولات غذایی، کشاورزی، فرآورده‌های خانگی، صنایع دستی و دست‌ساخته‌های روستایی عرضه شد؛ محصولاتی که بسیاری از آنها حاصل تجربه، مهارت و دانش نسل‌هایی است که این شیوه‌های تولید را حفظ کرده و به نسل‌های بعد منتقل کرده‌اند. برگزاری چنین نمایشگاه‌هایی، علاوه بر فراهم کردن فرصتی برای معرفی و فروش محصولات، امکان ارتباط مستقیم تولیدکنندگان با مصرف‌کنندگان و بازار را نیز فراهم می‌کند.
با این حال، آنچه در چنین رویدادهایی عرضه می‌شود، تنها محصول نیست؛ بخش قابل توجهی از این تولیدات با فرهنگ، سبک زندگی، آداب و رسوم و مهارت‌های بومی مناطق مختلف گره خورده است. از این منظر، نمایشگاه روز ملی روستا و عشایر فرصتی برای معرفی همزمان ظرفیت‌های اقتصادی و فرهنگی روستاها و مناطق عشایری بود. در ادامه، گفت‌وگوی ایسنا با مدیرکل امور عشایر خراسان رضوی و برخی از غرفه‌داران حاضر در این نمایشگاه را می‌خوانید.
روستاها و مناطق عشایری ستون‌های امنیت غذایی و پایداری اقتصادی کشور
محمدحسین جعفری، مدیرکل امور عشایر خراسان رضوی در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به تبیین ظرفیت‌های اصلی روستاها و مناطق عشایری، اظهار کرد: این گروه‌ها موتور محرک تولید و تنوع زیستی و فرهنگی کشورند و ظرفیت‌های آنها در پنج محور اصلی است.
وی با اشاره به نقش روستاها و مناطق عشایری در امنیت غذایی، افزود: روستاها مرکز اصلی کشاورزی، باغداری و دامپروری هستند و تأمین کالاهای مصرفی شهرنشینان به‌طور مستقیم به این مناطق وابسته است. عشایر نیز با بهره‌برداری از مراتعی که در کشاورزی قابل‌استفاده نیستند، نقش ویژه‌ای در تأمین زنجیره پروتئین حیوانی کشور ایفا می‌کنند.
مدیرکل امور عشایر خراسان رضوی تصریح کرد: بخش بزرگی از صنایع بزرگ، به‌ویژه صنایع غذایی، برای تأمین مواد اولیه خود به خروجی‌های تولیدات روستایی و عشایری وابسته‌اند. تقویت واحدهای بسته‌بندی، فرآوری و صنایع تبدیلی در این مناطق، می‌تواند زنجیره ارزش محصولات را ارتقا دهد.
جعفری با اشاره به رونق گردشگری در دهه‌های اخیر، گفت: گردشگری روستایی از طریق اقامتگاه‌های بوم‌گردی و تجربه سبک زندگی سنتی، پتانسیل بالایی دارد. همچنین نمایش فرهنگ، موسیقی، پوشاک و صنایع‌دستی عشایر، ظرفیت‌های گردشگری فرهنگی را به‌شدت افزایش داده است.
وی با اشاره به نقش عشایر در پایداری محیط‌زیست، بیان کرد: روستاییان و عشایر به دلیل وابستگی مستقیم به طبیعت، مسئول اصلی حفاظت از مراتع و منابع آبی هستند. مدیریت صحیح استفاده از این منابع و به‌کارگیری روش‌های کشاورزی اصولی، مانع از تخریب زمین و خاک می‌شود.
جعفری ادامه داد: تقویت اقتصاد روستا و مناطق عشایری، مانع از تمرکز ثروت در مراکز بزرگ‌شده و باعث تحقق عدالت اجتماعی و اقتصادی می‌شود. اگر زیرساخت‌های تولیدی تقویت شود، نه‌تنها مهاجرت به شهرها کاهش می‌یابد، بلکه شاهد پدیده مهاجرت معکوس نیز خواهیم بود.
مدیرکل امور عشایر خراسان رضوی با اشاره به نقش دولت برای تبدیل اقتصاد سنتی به اقتصاد مدرن، خاطرنشان کرد: برای بهره‌وری بالا، دولت باید از طریق تخصیص تسهیلات بانکی، اعتبارات عمرانی، حمایت از خرید توافقی محصولات، تأمین نهاده‌های کشاورزی و دامی و همچنین آموزش‌های تخصصی، نقش‌آفرینی جدی‌تری در مناطق روستایی و عشایری ایفا کند.
مدیرکل امور عشایر خراسان رضوی، با اشاره به ضرورت آشنایی شهروندان با توانمندی‌های تولیدی جوامع روستایی و عشایری، از برنامه‌های دولت برای ایجاد مسیرهای مستقیم عرضه محصولات جهت حذف واسطه‌ها خبر داد و گفت: ایجاد بسترهای عرضه مستقیم، فرصتی است تا روستاییان و عشایر بتوانند محصولات خود را بدون واسطه به دست مصرف‌کننده برسانند. با حمایت‌های بیشتر، این گروه‌ها می‌توانند نقش موثری در تأمین مایحتاج موردنیاز شهروندان ایفا کنند.
وی افزود: تشکل‌های روستایی و عشایری بر اساس اساس‌نامه خود موظف هستند در حوزه بازاریابی محصولات اعضای خود فعالیت کنند. اخیراً با ایجاد طرح روستا بازارها، فرصت‌های جدیدی برای عرضه مستقیم محصولات فراهم‌شده است که در صورت مدیریت صحیح، می‌تواند تحولی در اقتصاد روستایی ایجاد کند.
مدیرکل امور عشایر خراسان رضوی با اشاره به پیگیری‌های انجام‌شده برای بهره‌برداری از ظرفیت‌های موجود، خاطرنشان کرد: در راستای تفاهم‌نامه‌های منعقدشده با مدیریت روستایی استان، تلاش می‌شود تا از ظرفیت روستا بازارها و عشایر بازارها برای عرضه محصولات استفاده شود. همچنین از طریق اتحادیه تعاونی عشایری استان و با پیگیری‌های مستمر، در حال رایزنی با شهرداری مشهد و سایر مراکز استان هستیم تا مراکز فروش و بازارهای تخصصی برای عرضه مستقیم صنایع‌دستی، گیاهان دارویی و محصولات دامی ایجاد شود.
جعفری تاکید کرد: هدف ما ایجاد بسترهای پایدار ازجمله برگزاری نمایشگاه‌های سطح شهرستان، استان و ملی و نیز راه‌اندازی فروشگاه‌های دائمی برای محصولات روستایی و عشایری است تا از این طریق، محصولات باکیفیت این جوامع، به‌ویژه در بخش گوشت دام سبک، به صورت بسته‌بندی‌شده و مستقیم به بازار عرضه شود.
ارسال میوه خشک به شهرهای مختلف
در ادامه یکی از تولیدکنندگان روستای حسن‌آباد حاضر در نمایشگاه روز ملی روستا و عشایر با اشاره به فعالیت خود در زمینه فرآوری محصولات کشاورزی، اظهار کرد: مواد اولیه مورد نیاز پس از تهیه و فرآوری، به میوه خشک تبدیل می‌شوند. این فعالیت در یک کارگاه تولیدی انجام می‌شود و تجهیزات مورد استفاده در فرآیند تولید نیز در اختیار این واحد تولیدی قرار دارد. مواد اولیه مورد نیاز را تهیه کرده و پس از فرآوری، میوه‌ها به محصولات خشک‌شده تبدیل می‌شوند. بخش زیادی محصولات به‌صورت عمده عرضه شده و به شهرهای اطراف و بخشی از آن نیز به تهران و اصفهان ارسال می‌شود.
وی با اشاره به هدف خود از حضور در نمایشگاه گفت: حضور در این نمایشگاه بیشتر با هدف معرفی فعالیت، تبلیغ کار و ارائه نمونه محصولات تولیدی انجام شده است.
تولید فرآورده‌های خانگی با استفاده از محصولات باغ
یکی از تولیدکنندگان روستای ربات سفید نیز با اشاره به محصولات عرضه‌شده در این نمایشگاه، اظهار کرد: انواع محصولات و فرآورده‌های خانگی و محلی روستا را برای عرضه و معرفی به این نمایشگاه آورده‌ایم. از جمله محصولات عرضه‌شده می‌توان به انواع ترشیجات، رب‌های خانگی، ادویه‌جات، بادام، گردو، گیلاس خشک، آلو بخارا، انواع نان محلی، نان قلفتی، تافتون محلی، قطاب، مربای آلبالو، شربت آلبالو و رب آلوچه اشاره کرد.
وی با بیان اینکه بخش عمده محصولات از تولیدات خود روستا است، گفت: تقریبا تمام محصولات عرضه‌شده در نمایشگاه، تولید روستا است و مواد اولیه بسیاری از این محصولات نیز از باغ روستا تامین می‌شود. این محصولات علاوه بر نمایشگاه، در محل تولید نیز عرضه می‌شوند. ایجاد روستابازارهای دائمی برای عرضه محصولات ضروری است.
یکی دیگر از تولیدکنندگان روستای بلغور از دهستان کارده با اشاره به ظرفیت‌های تولیدی این روستا، اظهار کرد: محصولات باغی، سبزیجات و صنایع دستی روستای بلغور در نمایشگاه روز ملی روستا و عشایر عرضه می‌شود و ایجاد روستابازارهای دائمی می‌تواند فرصت مناسبی برای عرضه محصولات روستاییان در طول سال باشد. محصولاتی که از روستای بلغور به این نمایشگاه آورده شده است شامل محصولات باغی، سبزیجات، صنایع دستی و بافتنی‌های روستایی، سرکه سیب، آب زرشک است.
این تولیدکننده ادامه داد: پلاس، خورجین‌ها و همچنین برخی وسایل همه دست‌بافت هستند و با دست تهیه شده‌اند.
وی با بیان اینکه مواد اولیه این محصولات نیز از روستا تامین می‌شود، افزود: محصولات نیز به صورت طبیعی و ارگانیک تولید می‌شوند. اگر روستابازارهایی وجود داشته باشد، می‌توان محصولات را در آنها عرضه کرد، اما امکانات عرضه محصولات برای روستاییان محدود است.
این تولیدکننده روستایی با اشاره به استقبال هنرجویان از طرح‌های تولید محصولات در روستا خاطرنشان کرد: علی‌رغم وجود مشکلات در عرضه، محصولات فروش خوبی داشته است و افرادی که آموزش دیده‌اند نیز به درآمد مناسبی رسیده‌اند؛ اما امیدواریم حمایت بیشتری از این فعالیت صورت گیرد تا بتوانیم با افزایش جذب افراد به این حوزه، اشتغال بیشتری ایجاد کنیم.
این تولیدکننده با اشاره به ظرفیت تولید محصولات لبنی در روستای بلغور بیان کرد: لبنیات این روستا در مشهد از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است، اما به دلیل عدم امکانات در نگهداری این محصولات و با توجه به شرایط نگهداری، امکان عرضه در این نمایشگاه وجود ندارد. فراهم شدن امکانات مورد نیاز برای نگهداری این محصولات در نمایشگاه، می‌تواند نقش موثری در معرفی و فروش محصولات روستایی داشته باشد.
توسعه بازار؛ حلقه مفقوده حمایت از تولیدات روستایی
توجه به روستا و عشایر تنها به برگزاری نمایشگاه و عرضه چندروزه محصولات محدود نمی‌شود. تجربه تولیدکنندگان حاضر در این نمایشگاه نشان می‌دهد که در کنار ظرفیت‌های تولیدی و فرهنگی، ایجاد مسیرهای پایدار برای عرضه محصولات همچنان یکی از نیازهای مهم روستاییان و عشایر است. ایجاد روستابازارهای دائمی، فراهم کردن زیرساخت مناسب برای عرضه محصولات فسادپذیر، حمایت از مشاغل خانگی و صنایع دستی و ایجاد امکان ارتباط مستقیم تولیدکنندگان با بازار می‌تواند به افزایش درآمد و پایداری فعالیت‌های اقتصادی در روستاها کمک کند.
تولیدکننده‌ای از روستای امیرآباد درباره محصولات عرضه‌شده در نمایشگاه اظهار کرد: محصولاتی که در این نمایشگاه عرضه می‌کنیم عمدتا ارگانیک و حاصل تولید باغات منطقه است و تلاش شده است محصولات باکیفیت منطقه معرفی شود. از جمله محصولات عرضه‌شده می‌توان به عسل، سرکه سیب، عسل بهاره، آلوچه، نخود و گردو اشاره کرد که از محصولات منطقه هستند و از کیفیت بالایی برخوردارند.
وی با اشاره به ظرفیت بالای منطقه در حوزه صنایع دستی و بافندگی گفت: محصولات دست‌باف مانند حوله نیز در این نمایشگاه عرضه شده است. این محصولات از پنبه تهیه می‌شوند و کیفیت خوبی دارند. بخشی از محصولات عرضه شده نیز مربوط به خراسان شمالی و مناطق کوهستانی است.
این تولیدکننده درباره شیوه عرضه محصولات در طول سال بیان کرد: علاوه بر عرضه در نمایشگاه‌ها، برای این محصولات پس از تهیه در کارگاه تولیدی مربوطه به صورت غیرحضوری نیز امکان ثبت سفارش وجود دارد. با این وجود نمایشگاه‌هایی از این دست فرصت مناسبی برای معرفی محصولات و عرضه مستقیم تولیدات روستایی است.
پشتیبانی از حدود ۳۰۰۰ نفر در حوزه صنایع دستی و آموزش
یکی از تولیدکنندگان روستای شایه حاضر در نمایشگاه نیز با اشاره به فعالیت در حوزه صنایع دستی و آموزش این هنر، اظهار کرد: فعالیت‌های آموزشی برای تعداد زیادی از علاقه‌مندان به‌صورت آنلاین و حضوری انجام می‌شود و ارسال سفارش مواد اولیه به نقاط مختلف کشور صورت می‌گیرد. بخش زیادی از این فعالیت‌ها حاصل ابتکار و ایده بوده است.
وی با اشاره به فعالیت در حوزه حصیربافی بیان کرد: در حال حاضر این کار را ارتقا داده‌ایم و از شکل سنتی خارج و به‌روز کرده‌ایم و طرح‌های مختلفی در این زمینه از جمله آموزش برای واحدهای تولیدی ارائه می‌شود که اشتغال‌زایی مناسبی برای اقشار کم‌درآمد و ضعیف جامعه ایجاد کرده است. از آنجا که این شغل خانگی است، به خصوص در حوزه بانوان استقبال خوبی از آن شده و درآمد مناسبی نیز برای افرادی که وارد این حوزه شده‌اند ایجاد کرده است.
این تولیدکننده با اشاره به وضعیت حمایت از حصیربافی گفت: اگرچه صحبت‌هایی درباره حمایت از این حوزه مطرح شده اما همچنان این صنعت مورد بی‌توجهی قرار گرفته است.
ضرورت ایجاد روستابازارهای دائمی برای عرضه محصولات
حضور تولیدکنندگان روستایی در نمایشگاه با هدف معرفی، تبلیغ و ارائه محصولات صورت گرفته است. با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از محصولات عرضه‌شده در نمایشگاه، تولید روستا است و مواد اولیه بسیاری از این محصولات از همین محل تامین می‌شود، شرکت کنندگان در این نمایشگاه بر ضرورت ایجاد روستابازارهای دائمی برای استمرار فعالیت‌های تولیدی در روستاها و مناطق عشایری برای عرضه محصولات تاکید دارند. این اقدام بیش از هرچیز می‌تواند بر افزایش دسترسی تولیدکنندگان به بازار فروش و برخورداری از حمایت‌های متناسب با نوع فعالیتشان موثر واقع شود. در کنار ایجاد روستابازارهای دائمی، تقویت زنجیره حمایتی نیز علاوه بر کمک به اقتصاد روستاها و ایجاد انگیزه برای ماندگاری جمعیت، می‌تواند به حفظ مهارت‌ها، سنت‌ها و سرمایه فرهنگی مناطق روستایی و عشایری نیز کمک کند.
انتهای پیام
