حمیدرضا جانباز، شنبه ۱۸ مهر در نشست نخبگانی به‌مناسبت روز زاینده‌رود در محل اتاق بازرگانی با قدردانی از شورای اسلامی و شهرداری اصفهان برای تشکیل کمیسیونی با هدف برگزاری دوره‌ای جلسات و بررسی مسائل آبی این منطقه اظهار کرد: وضعیت موجود امکان تداوم ندارد و ادامه روند کنونی به ناپایداری منجر خواهد شد. اگر آب را محور سرزمین در نظر بگیریم، ضرورت پرداختن جدی به مجموعه مباحث مطرح‌شده روشن می‌شود. در مجموعه وزارت نیرو برنامه‌ای داریم تا در حوزه‌های مختلف، سلسله نشست‌هایی با حضور متخصصان برگزار کنیم.
وی افزود: نخستین نشست از این نوع به موضوع زاینده‌رود اختصاص خواهد داشت و امیدواریم این جلسات ادامه پیدا کند. شخصاً نیز این موضوع را پیگیری خواهم کرد تا درباره نحوه ادامه آن تصمیم‌گیری شود. موضوع اقلیم به‌عنوان یکی از عوامل مؤثر مطرح شد که اهمیت زیادی نیز دارد؛ با این‌حال، باید تحولات اجتماعی و اقتصادی را هم در نظر گرفت که اتفاقاً در حوضه زاینده‌رود از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور بیان کرد: در مقطعی تصمیم گرفته شد که در بخشی از این حوزه، توسعه صنعتی انجام شود و این تحول شکل گرفت، اما به اعتقاد من، مهم‌ترین مسئله در این منطقه و در سطح مدیریت آب کشور، حکمرانی معیوب آب است. اگر امروز در کشور شاهد وضعیت نامناسب منابع آب زیرزمینی هستیم و آمارها از شرایط نگران‌کننده این بخش حکایت دارند، باید بپذیریم که در نظام مدیریت آب اشکالات اساسی وجود دارد.
جانباز گفت: در زمان تدوین قانون برنامه هفتم توسعه، همکاری مشترکی شکل گرفت و موضوعات مربوط به حکمرانی آب به‌طور مفصل در این قانون گنجانده شد. دیگر نمی‌توان مسئله زاینده‌رود را صرفاً با تأمین آب حل کرد. البته من معتقدم وزارت نیرو باید بدهی خود به حوضه زاینده‌رود را در قالب طرح‌های توسعه منابع آب جبران کند، اما در کنار آن، باید سایر مسائل را نیز در نظر بگیریم.
وی توجه به بهره‌وری را از جمله این مسائل دانست و ادامه داد: بحث بهره‌وری صرفاً به کشاورزی محدود نمی‌شود. باید به یاد داشته باشیم که در همین سال‌های گذشته، صنایع اصفهان تا چه اندازه از آب به‌صورت غیربهره‌ور استفاده می‌کردند. البته این مشکل به استان اصفهان محدود نیست و در سراسر کشور با آن مواجه هستیم.
شفافیت برداشت آب و اصلاح نظام داده ضروری است
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور با تأکید بر اهمیت شفافیت در مدیریت منابع آب خاطرنشان کرد: موضوع مهم دیگر، نبود شفافیت کافی است. در قانون برنامه هفتم توسعه، شفافیت به‌صراحت به‌عنوان یکی از مؤلفه‌های حکمرانی مطلوب آب مورد توجه قرار گرفته است. باید از میزان برداشت‌های آب اطلاع دقیق داشته باشیم. در جلسات سازگاری با کم‌آبی در بخش‌های مختلف با این مشکل مواجهیم و متأسفانه نظام داده نیز با ضعف‌هایی روبه‌روست؛ زیرا در این حوزه، از نظر شفافیت داده‌ها نیز با مشکل مواجه هستیم و موضوع دیگر نیز، نامناسب‌بودن الگوی کشت است.
جانباز با اشاره به بارش‌های مناسب سال جاری و وضعیت کشاورزان یادآور شد: امسال، با وجود شرایطی که در سال‌های گذشته تجربه کرده‌ایم، بارش‌های مناسبی داشتیم. در جمع کشاورزان اعلام کردم که بخشی از آب مورد نیاز آنان را تأمین کرده‌ایم؛ با این‌حال، کشاورزان شکرگزار بودند و انسان در برابر این میزان صبوری و قدردانی شرمنده می‌شود. یکی از اقدامات مثبت این بود که درباره نوع محصولی که باید کشت شود یا نباید کشت شود، با خود کشاورزان به جمع‌بندی رسیدند. در بازه زمانی که آب رهاسازی شد نیز با نظر کشاورزان، محصولاتی کشت شد که امسال بازدهی مناسبی دارند.
وی افزود: در موضوع برداشت آب کشاورزی، اصلاح تعرفه‌های آب، به‌ویژه در زمینه برداشت‌های غیرمجاز، به‌طور جدی در دستور کار وزارت نیرو قرار دارد. در این زمینه نیز با کمیسیون کشاورزی، آب، منابع طبیعی و محیط زیست مجلس شورای اسلامی همکاری مشترکی داریم. نمی‌توان پذیرفت که با وجود روش‌های جدید محاسبه، سنجش و فناوری‌های مرتبط، از میزان برداشت آب اطلاع دقیق نداشته باشیم. همچنین نمی‌توان پذیرفت که در یک قسمت نتوانیم با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، سطح زیر کشت را با دقت مشخص کنیم یا میزان برداشت آب را محاسبه کنیم.
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور با خطاب قرار دادن دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشجویان این دانشگاه تأکید کرد: از دانشگاه صنعتی اصفهان و دانشجویان درخواست می‌کنیم که در این زمینه به ما کمک کنند. باید از طرح‌های دانشجویی و پایان‌نامه‌های دانشجویان، از جمله دانشجویان تحصیلات تکمیلی و دکتری، در این حوزه حمایت کنیم. همچنین موضوع اهمیت اقتصاد آب اهمیت دارد؛ زیرا تا زمانی که مشخص نباشد آب را با چه قیمتی تأمین می‌کنیم، با چه هزینه‌ای پمپاژ می‌کنیم و با چه قیمتی در اختیار مصرف‌کننده قرار می‌دهیم، این مسئله همچنان پابرجا خواهد بود.
جانباز با اشاره به هدف مدیریت متمرکز و هوشمند حوضه زاینده‌رود ادامه داد: هدف ما از مدیریت متمرکز یا هوشمند این حوضه، تأمین پایدار آب برای آن است. سازوکارهای لازم برای این کار تا حد زیادی فراهم شده است. یکی از این سازوکارها، شورای هماهنگی حوضه زاینده‌رود است. موضوع اصلی این است که سیاست‌های تدوین‌شده چگونه با یکدیگر هماهنگ شوند، چگونه مورد پایش قرار گیرند و با چه سازوکاری هدایت شوند. این موارد در دستور کار وزارت نیرو قرار خواهد داشت.
وی با اشاره به طرح‌های انتقال آب برای تأمین آب شرب افزود: یکی از موضوعاتی که باید به آن بپردازم، طرح‌های انتقال آب، به‌ویژه طرح‌های مربوط به آب شرب است که از پروژه‌های مورد تأکید استاندار به‌شمار می‌روند. سازوکاری برای این ماجرا از سوی استاندار فراهم شده و گروهی نیز به این موضوع پرداخته‌اند. امیدواریم با پیگیری‌های انجام‌شده، بتوانیم در سال جاری حجم مناسبی از آب را منتقل کنیم. هدف‌مان این است که تا حد امکان، پایداری تأمین آب و جریان زاینده‌رود حفظ شود. تجربه امسال نشان داد که اگر با کشاورزان و مسائل آنان همراه شویم، می‌توان به نتایج مناسبی دست یافت.
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور با اشاره به مدیریت آب در دوره کشت امسال بیان کرد: امسال در میانه دوره کشت، جریان آب را قطع نکردیم. همکاران من در شرکت آب منطقه‌ای، سازمان جهاد کشاورزی و استانداری در این زمینه تدبیر کردند. بر اساس گزارشی که دریافت کرده‌ام، بخشی از افزایش تولید امسال، علاوه بر کیفیت خاک منطقه، به همین موضوع مربوط است.
جانباز با تأکید بر لزوم واگذاری بخشی از اختیارات متمرکز در تهران به شورای هماهنگی حوضه زاینده‌رود گفت: موضوع مهم دیگر، واگذاری برخی اختیارات متمرکز در تهران به این شورا است. این دیدگاه که همه تصمیم‌ها باید در تهران گرفته شود، درست نیست و لازم است بخشی از تصمیم‌گیری‌ها در استان انجام شود. تلاش خواهیم کرد متناسب با واگذاری اختیارات، مسئولیت‌های مربوط نیز به استان و تشکل‌ها واگذار شود. این موضوع صرفاً دیدگاه شخصی من نیست، بلکه ازجمله احکام قانون برنامه هفتم توسعه در نظام مدیریتی منابع آب به شمار می‌رود.
وی با اشاره به اهمیت مشارکت ذی‌نفعان در مدیریت منابع آب ادامه داد: در قانون برنامه هفتم توسعه، به موضوع مدیریت مشارکتی نیز پرداخته شده است و مجلس شورای اسلامی این موضوع را پیگیری می‌کند. آمادگی داریم که این اتفاق به‌طور جدی رقم بخورد. امیدواریم در کشت آینده نیز، در صورت تحقق پیش‌بینی‌های سازمان هواشناسی درباره افزایش بارش‌ها در این منطقه، برای فصل کشت مناسب آمادگی داشته باشیم. در این زمینه لازم است هماهنگی‌های لازم با همکاران و مجموعه‌های مرتبط انجام شود. ما نیز تمایل داریم آب در زمان مورد نیاز و به میزان مورد نیاز در اختیار کشاورزان قرار گیرد. در عین حال، معتقدیم باید شرایط موجود را مدیریت کرد؛ زیرا واقعیت این است که بارگذاری‌های انجام‌شده در سال‌های گذشته، امروز مسائل پیچیده‌ای ایجاد کرده است.
مدیریت زاینده‌رود نیازمند توجه به حقوق و مسائل اجتماعی است
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور با تأکید بر ضرورت توجه به ابعاد اجتماعی مدیریت آب خاطرنشان کرد: نمی‌توان درباره مسائل اجتماعی از این دست، بدون بررسی دقیق و ملاحظات لازم تصمیم‌گیری کرد. در همین حوضه، با مجموعه‌ای پیچیده از مسائل مرتبط با آب و برق و مدعیان حقوق بهره‌برداری مواجه هستیم؛ افرادی که در گذشته از منابع استفاده کرده‌اند و طی حدود ۲۰ سال، خود را صاحب حق می‌دانند. باید تأکید کنم که حوضه زاینده‌رود از ویژگی‌های پیچیده‌ای برخوردار است.
جانباز گفت: هر زمان با دستور کار مشخص، نیاز به برگزاری چنین نشست‌هایی وجود داشته باشد، آمادگی داریم سلسله‌نشست‌های مرتبط با مسائل آب را با موضوعات معین ادامه دهیم و امیدواریم مباحث این جلسه نیز به‌صورت مشخص صورت‌جلسه شود تا بتوان از نتایج آن در ادامه کار استفاده کرد.
تأمین حقابه تالاب‌ها نیازمند هماهنگی میان دستگاه‌هاست
وی با اشاره به رهاسازی آب برای تالاب‌ها ادامه داد: متناسب با میزان آب موجود، بخشی از آب برای تالاب‌ها رهاسازی شده است. برای نمونه، در سال گذشته بیش از یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب برای تالاب‌ها آزاد شد؛ با این‌حال، در این زمینه اختلاف‌نظرهایی وجود دارد. مسئله این است که آب رهاشده در بستر زاینده‌رود یا برخی دیگر از حوضه‌ها، لزوماً به مقصد نهایی نمی‌رسد. سازوکار این موضوع در مصوبه شورای عالی آب مورد توجه قرار گرفته و برای آن تصمیم‌گیری شده است. بر این اساس، لازم است مقامات استانی با هماهنگی یکدیگر در این زمینه اقدام کنند؛ زیرا نظارت بر این بخش از اختیارات وزارت نیرو یا وزارت جهاد کشاورزی به‌تنهایی خارج است و همکاری دستگاه‌های مختلف را می‌طلبد.
مدیرعامل شرکت مادر تخصصی مهندسی آب و فاضلاب کشور با اشاره به حجم منابع آبی حوضه زاینده‌رود اظهار کرد: اگر در این حوضه بیش از یک میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب آب در اختیار داشته باشیم، می‌توانیم با اطمینان بیشتری سهم‌های تعیین‌شده را تأمین کنیم، اما واقعیت این است که حتی اگر آب را در بستر رودخانه رها کنیم، درحالی‌که بخشی از این رهاسازی برای تأمین نیازهای زیست‌محیطی انجام می‌شود، ممکن است آب به تالاب نرسد. در سال‌های گذشته، مقادیر اندکی آب به تالاب رسیده است، اما این میزان برای احیای آن کافی نیست. در همین زمینه، برنامه‌ای در دست داریم و با یکی از مسئولان سازمان حفاظت محیط زیست که متولی موضوع تالاب‌ها در این سازمان است، جلسه‌ای برگزار کرده‌ام.
جانباز با اشاره به پیش‌بینی افزایش بارش‌ها در سال جاری گفت: برای امسال تدابیری اندیشیده‌ایم تا هم‌زمان با بارش‌ها، نه‌تنها برای تالاب گاوخونی، بلکه برای سایر تالاب‌ها نیز آب رهاسازی شود. هدف این است که در زمانی که نیاز بخش‌های دیگر، به‌ویژه کشاورزی، از طریق بارش‌ها تأمین می‌شود، حجمی از آب به‌صورت موجی رهاسازی شود تا به تالاب‌ها برسد. در حوضه کرخه نتایج بسیار خوبی از این روش به‌دست آمده است و تلاش می‌کنیم از این تجربه در سایر حوضه‌ها نیز استفاده کنیم.
وی در پایان با تأکید بر اهمیت حقابه تالاب‌ها یادآور شد: تالاب‌ها همگی اهمیت دارند و پس از تأمین آب شرب، باید نیازهای محیط‌زیستی نیز مورد توجه قرار گیرند. تأمین این نیازها به هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول و اجرای دقیق مصوبات مرتبط وابسته است.
انتهای پیام
