حجت‌الاسلام حسین طیبی‌فر، در اختتامیه کنفرانس بین‌المللی «فقه حقوق حکمرانی جنگ که امروز ۲۳ مهر در مجتمع عالی تربیت مجتهد محمدیه برگزار شد، اظهار کرد: توحید ربوبی به این معناست که خداوند، پروردگار، مدیر و مدبر جهان است و حاکمیت حقیقی و حق قانون‌گذاری در اختیار او قرار دارد. این مسئله منشأ بسیاری از تعارض‌ها در جوامع بشری است؛ زیرا پذیرش حاکمیت الهی با منافع فرعون‌ها، قدرت‌طلبان و سرمایه‌دارانی که خواهان سلطه بر انسان‌ها هستند، سازگاری ندارد.
جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه پاسداران افزود: مسئله اساسی در تقابل جریان حق و باطل، اختلاف بر سر توحید ربوبی و حاکمیت الهی است و در طول تاریخ، انبیا، اولیا و ائمه معصومین(ع) با این مسئله مواجه بوده‌اند؛ زیرا اصل خالقیت و مالکیت خداوند محل اختلاف نبوده، بلکه مسئله اصلی، پذیرش حاکمیت و حق قانون‌گذاری خداوند در زندگی بشر است.
طیبی‌فر با بیان اینکه خداوند برای تحقق حاکمیت خود در زمین، پیامبران و اولیای الهی را مأمور کرده است، تصریح کرد: آنان مأمورند احکام الهی را دریافت کنند، به مردم ابلاغ و تبیین کنند و زمینه اجرای آن‌ها را فراهم آورند و از این منظر، حاکمیت دینی بر اراده شخصی افراد استوار نیست، بلکه هدف آن تحقق حکم خداوند و تأمین خیر و مصلحت بشر است.
وی با اشاره به ارکان اساسی حاکمیت ادامه داد: هر نظام حکمرانی از سه رکن اصلی برخوردار است؛ رکن نخست، رهبری است که مسئولیت هدایت و پیشبرد جامعه را بر عهده دارد. رکن دوم، قانون و منشور اداره زندگی است که چارچوب حرکت جامعه را مشخص می‌کند و رکن سوم، مردم هستند که با حضور و پشتیبانی خود، امکان تحقق و اجرای قوانین را فراهم می‌کنند.
طیبی بیان کرد: رهبر بدون پشتوانه مردمی و بهترین قانون بدون اراده و همراهی مردم، امکان تحقق کامل اهداف خود را ندارند. در نظام دینی نیز حضور مردم برای تحقق حاکمیت الهی ضروری است؛ زیرا هدف، اعمال اراده شخصی حاکم، حزب یا گروهی خاص نیست، بلکه اجرای احکام الهی و تأمین مصالح جامعه است.
وی با تأکید بر تفاوت مفهوم حاکمیت الهی با فرمانروایی متعارف در نظام‌های سیاسی جهان گفت: در نظام الهی، آنچه اصالت دارد، حکم خداوند است، پیامبران و اولیای الهی مأمورند این حکم را بیان کنند، تبیین کنند و زمینه اجرای آن را فراهم آورند. آنان نیز در مقام عمل، تابع احکام الهی هستند و از این جهت، میان مسئولیت ابلاغ حکم و پایبندی به آن تفاوتی وجود ندارد.
جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه با اشاره به آیات قرآن کریم درباره مسئولیت پیامبر اکرم (ص) در ابلاغ وحی اظهار کرد: خداوند حتی پیامبر خود را نیز از نسبت‌دادن سخنی که از جانب او نازل نشده باشد، برحذر داشته است. «وَلَوْ تَقَوَّلَ عَلَیْنَا بَعْضَ الْأَقَاوِیلِ؛ و اگر [او] پاره ای گفته ها بر ما بسته بود»«لَأَخَذْنَا مِنْهُ بِالْیَمِینِ؛ دست راستش را سخت می گرفتیم»(سوره حاقه/۴۳آیه و۴۴) این موضوع نشان می‌دهد که پیامبر اکرم(ص) نیز مأمور به ابلاغ و تبیین حکم خداوند است و نمی‌تواند از جانب خود حکمی را به خدا نسبت دهد.
وی افزود: در ماجرای غدیر نیز پیامبر اکرم(ص) مأمور به ابلاغ فرمان الهی بود و بر اساس این نگاه، پیامبر مأموریت داشت آنچه را خداوند نازل کرده است، به مردم ابلاغ کند و بنابراین، اصل حاکمیت به حکم الهی بازمی‌گردد و مأموران الهی وظیفه دارند آن را به جامعه معرفی کنند و در مسیر تحقق آن گام بردارند.
طیبی با اشاره به بیانات رهبر شهید انقلاب درباره بینش توحیدی بیان کرد: بر اساس بینش خالص توحیدی، همه انسان‌ها باید در برابر فرمان خداوند تسلیم باشند و هیچ‌کس حق ندارد خود را برتر از دیگران بداند یا دیگران را زیر سلطه خود قرار دهد و در حاکمیت الهی، معیار برتری و فرمانروایی، خواست شخصی افراد نیست، بلکه تبعیت از حکم خداوند است.
وی با اشاره به مأموریت اصلی پیامبران تصریح کرد: قرآن کریم می‌فرماید: «وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِی کُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ ۖ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَی اللَّهُ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَیْهِ الضَّلَالَةُ ۚ فَسِیرُوا فِی الْأَرْضِ فَانْظُرُوا کَیْفَ کَانَ عَاقِبَةُ الْمُکَذِّبِینَ؛ و همانا در هر امتی پیامبری فرستادیم که خدا را بپرستید و از طاغوت بپرهیزید. پس خدا گروهی از آنان را هدایت کرد و گروهی گمراهی بر آنان مقرّر شد. پس در زمین بگردید و با تأمل بنگرید که سرانجام تکذیب کنندگان چگونه بود.»(سوره نحل/آیه ۳۶). بر این اساس، پیامبران دو مأموریت اساسی داشتند؛ نخست، دعوت مردم به بندگی خداوند و دوم، دوری از طاغوت و بندگی خداوند صرفا به عبادت‌های فردی محدود نمی‌شود، بلکه پذیرش حاکمیت الهی و قرارگرفتن زندگی فردی و اجتماعی در چارچوب فرمان خداوند را نیز در بر می‌گیرد.
طیبی ادامه داد: همین مسئله، زمینه تعارض میان جامعه الهی و حاکمیت‌های غیرالهی را فراهم می‌کند؛ زیرا حاکمیت‌های طاغوتی حاضر نیستند سلطه خود را کنار بگذارند. از همین رو، در طول تاریخ میان جریان حق و جریان باطل تقابل شکل گرفته و موضوع دفاع و جنگ نیز در همین چارچوب قابل بررسی است.
وی با اشاره به جایگاه دفاع در نظام ولایی گفت: در نظام الهی، فرماندهی و تصمیم‌گیری باید در چارچوب حکم خداوند باشد، هرگاه دین در معرض خطر قرار گیرد، حاکم اسلامی وظیفه دارد برای دفاع از آن و حفظ توانمندی جامعه اقدام کند و همچنین در شرایطی که موانعی در مسیر تحقق حاکمیت الهی ایجاد شود، مسئله مقابله با این موانع مطرح می‌شود، البته بررسی جنگ و دفاع باید با توجه به مبانی دینی و شرایط مربوط به آن صورت گیرد.
جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه با اشاره به نقش پیامبران در فراهم‌کردن زمینه تحقق عدالت افزود: خداوند پیامبران را با دلایل روشن فرستاد، کتاب و میزان را در اختیار آنان قرار داد تا معیار تشخیص حق از باطل و درست از نادرست مشخص شود و قرآن کریم در این باره می‌فرماید: «لَقَدْ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا بِالْبَیِّنَاتِ وَأَنْزَلْنَا مَعَهُمُ الْکِتَابَ وَالْمِیزَانَ لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ ۖ ؛همانا ما پیامبران خود را با دلایل روشن فرستادیم و با آنان کتاب و ترازو نازل کردیم تا مردم به عدالت بر خیزند.»(سوره حدید/آیه ۲۵)
وی بیان کرد: نکته مهم در این آیه، عبارت «لِیَقُومَ النَّاسُ بِالْقِسْطِ» است؛ یعنی مردم باید برای برپایی عدالت به میدان بیایند و پیامبران، کتاب آسمانی و معیار تشخیص حق و باطل را در اختیار جامعه قرار می‌دهند، اما تحقق حاکمیت و عدالت بدون حضور و مشارکت مردم امکان‌پذیر نیست.
طیبی با اشاره به ماجرای بنی‌اسرائیل اظهار کرد: در تاریخ بنی‌اسرائیل نمونه‌هایی وجود دارد که با وجود فرستاده‌شدن پیامبر و فراهم‌شدن مقدمات، مردم از همراهی و حضور در میدان خودداری کردند و این تجربه نشان می‌دهد که صرف وجود رهبر، قانون و نشانه‌های الهی برای تحقق حاکمیت کافی نیست و مردم نیز باید مسئولیت خود را بپذیرند و در صحنه حاضر شوند.
وی با اشاره به پیروزی انقلاب اسلامی افزود: هنگامی که امام خمینی(ره) نهضت خود را آغاز کردند و مردم به میدان آمدند، زمینه تحقق حاکمیت اسلامی فراهم شد و شکل‌گیری نظام جمهوری اسلامی نیز از همین منظر قابل بررسی است؛ زیرا همراهی مردم یکی از عوامل اساسی تحقق حاکمیت و استقرار نظام اسلامی بود.
طیبی با اشاره به تأکید امام خمینی(ره) بر فقه جواهری گفت: تأکید امام بر فقه جواهری صرفا به دلیل توانایی علمی و قدرت استنباط صاحب جواهر نبود، بلکه به نظر می‌رسد نگاه حکومتی و ظرفیت این فقه برای اداره جامعه نیز در این انتخاب اهمیت داشته است، فقه باید بتواند علاوه بر پاسخ‌گویی به مسائل فردی، مبانی لازم برای تحقق و اداره حاکمیت اسلامی را نیز تبیین کند.
وی ادامه داد: در مباحث مربوط به ولایت فقیه، صاحب جواهر بر اهمیت این موضوع تأکید می‌کند و در عبارتی مشهور، منکر ولایت فقیه را کسی می‌داند که از طعم فقه بهره‌ای نبرده است و این نگاه نشان می‌دهد که مسئله ولایت فقیه در اندیشه فقهی، با موضوع حاکمیت حکم خداوند و اداره جامعه ارتباطی اساسی دارد.
طیبی بیان کرد: دیدگاه‌های بزرگان حوزه درباره شخصیت علمی امام و توانایی ایشان در فقه، نشان‌دهنده جایگاه ویژه آن مرحوم در این عرصه است، آیت‌الله جوادی آملی نیز در توصیف مراتب فهم فقه، از تعبیرهایی برای بیان تفاوت سطوح درک و تعمق در این دانش استفاده کرده و امام خمینی(ره) را در مرتبه عمیق و تخصصی فقه توصیف کرده است و چنین ظرفیتی در کنار همراهی مردم، زمینه عملیاتی‌شدن حاکمیت اسلامی را فراهم کرد.
وی اضافه کرد: همان‌گونه که پیامبران مأمور به دعوت مردم به سوی خداوند، تبیین دین و اجرای احکام الهی بودند، دفاع از دین نیز در شرایط تهدید و تجاوز اهمیت پیدا می‌کند و حاکم اسلامی باید برای دفاع از جامعه و حفظ توانمندی آن، زمینه‌های لازم را فراهم کند.
طیبی افزود: قرآن کریم «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّةٍ؛ و هر چه در توان دارید از نیرو و اسب‌های آماده بسیج کنید»(سوره انفال/آیه ۶۰) بر ضرورت آمادگی در برابر دشمن تأکید کرده است که بر این اساس، جامعه اسلامی باید متناسب با توانایی‌ها و امکانات خود، قدرت لازم برای دفاع را فراهم کند و هنگامی که دشمن با ابزارها و ظرفیت‌های مختلف وارد میدان می‌شود، آمادگی و توان دفاعی نیز باید متناسب با شرایط تقویت شود.
جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه تصریح کرد: با اشاره به تجربه تاریخی پیامبران و مؤمنان در مواجهه با دشمنان اظهار کرد: در طول تاریخ، مخالفت‌ها و درگیری‌ها غالباً در ارتباط با حاکمیت الهی شکل گرفته است. قرآن کریم درباره مؤمنانی که در کنار پیامبران جنگیدند، می‌فرماید: «وَکَأَیِّنْ مِنْ نَبِیٍّ قَاتَلَ مَعَهُ رِبِّیُّونَ کَثِیرٌ فَمَا وَهَنُوا لِمَا أَصَابَهُمْ فِی سَبِیلِ اللَّهِ وَمَا ضَعُفُوا وَمَا اسْتَکَانُوا وَاللَّهُ یُحِبُّ الصَّابِرِینَ؛ و چه بسیار پیامبرانی که همراه او توده های انبوه کارزار کردند و در برابر آنچه در راه خدا بدیشان رسید سستی نورزیدند و ناتوان نشدند و تسلیم [دشمن] نگردیدند و خداوند شکیبایان را دوست دارد»(سوره آل عمران/ آیه ۱۴۶). این آیه بر ایستادگی، مقاومت و پرهیز از سستی در مسیر دفاع از حق تأکید دارد. هنگامی که سه رکن رهبری، منشور اداره زندگی مبتنی بر کتاب خداوند و حضور مردم در کنار یکدیگر قرار گیرند، جامعه می‌تواند در برابر قدرتمندترین دشمنان نیز مقاومت کند و تاب‌آوری خود را افزایش دهد.
وی با اشاره به جنگ اخیر علیه ایران بیان کرد: حجم تسلیحات و امکاناتی که در این جنگ به کار گرفته شد، بسیار گسترده بود، اما مردم ایران با وجود فشارها و حملات، مقاومت و تاب‌آوری قابل توجهی از خود نشان دادند و حتی کشورهایی که برای یک جنگ گسترده در منطقه آمادگی تسلیحاتی داشتند، با محدودیت‌هایی در تأمین سلاح مواجه شدند؛ با این حال، مردم ایران در برابر فشارهای سنگین ایستادگی کردند.
طیبی با اشاره به اهداف اعلام‌شده دشمنان در جریان جنگ گفت: در اظهارات مسئولان آمریکایی و رسانه‌های این کشور، موضوعاتی مانند تسلیم کامل ایران، تغییر نظام، جلوگیری از دستیابی ایران به توانمندی هسته‌ای، پایان حمایت از گروه‌های منطقه‌ای، نابودی زیرساخت‌های موشکی، تضعیف نیروهای هوایی و دریایی، از بین بردن صنایع دفاعی و کارخانه‌های تولید پهپاد و موشک مطرح شده بود.
وی افزود: با وجود به‌کارگیری ظرفیت‌های گسترده نظامی، بسیاری از اهدافی که دشمنان اعلام کرده بودند، محقق نشد و در ادامه، موضوعاتی مانند بازبودن تنگه هرمز و وضعیت منطقه به محور بحث‌های آنان تبدیل شد که این مسئله نشان‌دهنده اهمیت مقاومت و ظرفیت دفاعی کشور در برابر فشارهای خارجی است.
جانشین نماینده ولی فقیه در سپاه یادآور شد: باور به حاکمیت الهی می‌تواند در تقویت روحیه ایستادگی و فداکاری نقش داشته باشد، رزمندگانی که در شرایط بسیار دشوار و با وجود جراحات شدید به دفاع ادامه می‌دهند، نمونه‌ای از این روحیه هستند. در شهرهای مختلف، از جمله قم و تهران، مردم در شرایط بمباران و حملات شدید، ایستادگی کردند که این حضور و مقاومت مردمی را باید در کنار سایر عوامل مؤثر در پایداری کشور بررسی کرد. اگر جایگاه حاکمیت اسلام در نظام ولایی به‌درستی تبیین شود، بسیاری از مسائل و تفاوت‌های این نظام با دیگر نظام‌های سیاسی روشن خواهد شد.
انتهای پیام
