روز جهانی غذا در سال ۲۰۲۶ با شعار «امروز نوآوری کنیم، فردا تغذیه کنیم» برگزار می‌شود. مناسبتی که با تاکید بر نقش فناوری، توسعه کشاورزی پایدار و تقویت زنجیره تامین، به یکی از مهم‌ترین چالش‌های نظام غذایی جهان، یعنی دسترسی عادلانه و مقرون‌به‌صرفه به غذای سالم، می‌پردازد.
روز جهانی غذا هر سال ۱۶ اکتبر، همزمان با سالگرد تاسیس سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) در سال ۱۹۴۵، برگزار می‌شود. هدف اولیه این روز، افزایش آگاهی عمومی درباره گرسنگی و سوءتغذیه، تقویت همکاری‌های بین‌المللی و تشویق کشورها به افزایش تولید کشاورزی و انتقال دانش علمی و فناوری به کشورهای در حال توسعه بود. حمایت از کشاورزان خرده‌پا و بهبود شرایط جوامع روستایی نیز از محورهای اصلی این مناسبت به شمار می‌روند.
شعار روز جهانی غذا در سال ۲۰۲۶، بر ضرورت یافتن راهکارهای پایدار برای تامین غذای جمعیت جهان تاکید دارد. پیام محوری این شعار آن است که نوآوری فقط به فناوری‌های پیشرفته محدود نمی‌شود، بلکه آموزش کشاورزان، بهبود بذرها، مدیریت منابع طبیعی، توسعه تعاونی‌ها و اصلاح روش‌های تامین مالی و توزیع محصولات را نیز در بر می‌گیرد.
گرسنگی در جهانی که غذای کافی تولید می‌کند
بر اساس اطلاعات منتشرشده در گزارش‌های مرتبط با روز جهانی غذا، حدود ۶۴۵ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ با گرسنگی مواجه بوده‌اند و حدود ۲.۶۹ میلیارد نفر نیز توانایی مالی لازم برای تهیه یک رژیم غذایی سالم را نداشته‌اند.
این آمار نشان می‌دهد، افزایش تولید به‌تنهایی نمی‌تواند مشکل ناامنی غذایی را برطرف کند. درگیری‌های نظامی، بی‌ثباتی اقتصادی، شوک‌های اقلیمی و اختلال در زنجیره‌های تامین، دسترسی مردم به مواد غذایی را دشوارتر می‌کنند. همچنین، کاهش بودجه کمک‌های بشردوستانه و افزایش هزینه مواد غذایی، فشار بیشتری بر خانوارهای کم‌درآمد وارد کرده است.
بر همین اساس، هدف دوم توسعه پایدار سازمان ملل، پایان دادن به گرسنگی، دستیابی به امنیت غذایی، بهبود تغذیه و ترویج کشاورزی پایدار تا سال ۲۰۳۰ را دنبال می‌کند. تحقق این هدف علاوه بر افزایش تولید، به توزیع کارآمد محصولات و فراهم کردن امکان خرید غذای سالم برای همه اقشار جامعه نیاز دارد.
ضایعات غذایی و فشار بر منابع طبیعی
کاهش ضایعات غذایی، یکی از راهکارهای مهم برای بهبود امنیت غذایی جهان است. برآوردهای ارائه‌شده در گزارش روز جهانی غذا نشان می‌دهد، حدود ۱۳ درصد مواد غذایی تولیدشده پس از برداشت و پیش از رسیدن به مرحله خرده‌فروشی از بین می‌رود و ۱۹ درصد دیگر در سطح خرده‌فروشی و مصرف‌کننده هدر می‌رود. توسعه انبارداری مناسب، زنجیره سرد، زیرساخت‌های حمل‌ونقل و صنایع فرآوری می‌تواند از بخشی از این اتلاف جلوگیری کند و دسترسی به مواد غذایی را بهبود بخشد.
در همین حال، نظام‌های کشاورزی و غذایی حدود ۷۰ درصد برداشت آب شیرین جهان را به خود اختصاص می‌دهند، بنابراین، بهینه‌سازی مصرف آب، توسعه سامانه‌های آبیاری کارآمد و مدیریت پایدار خاک و زمین برای افزایش بهره‌وری کشاورزی و حفاظت از منابع طبیعی ضروری است.
بر اساس گزارش‌های مرتبط با امنیت غذایی، بیش از ۶۰ درصد زمین‌های تخریب‌شده بر اثر فعالیت‌های انسانی، زمین‌های کشاورزی هستند که اهمیت مدیریت یکپارچه خاک، آب و زمین را در تامین پایدار غذا افزایش می‌دهد.
نوآوری؛ راهی برای افزایش تاب‌آوری کشاورزی
توسعه فناوری و سرمایه‌گذاری در تحقیقات کشاورزی می‌تواند به افزایش بهره‌وری، کاهش خسارت‌های اقلیمی و تقویت تاب‌آوری نظام غذایی کمک کند. هوش مصنوعی، سامانه‌های دیجیتال مشاوره به کشاورزان، بذرهای بهبودیافته، کشاورزی عمودی و فناوری‌های کم‌مصرف گلخانه‌ای ازجمله راهکارهایی هستند که می‌توانند در این زمینه نقش داشته باشند.
توسعه کشت ارقام زراعی مقاوم به خشکی و سرما، استفاده از روش‌های نوین مدیریت آب و خاک و بهره‌گیری از انرژی‌های جایگزین، از دیگر اقداماتی است که می‌تواند آسیب‌پذیری تولیدکنندگان را در برابر تغییرات آب‌وهوایی کاهش دهد. با این حال، استفاده موثر از این فناوری‌ها به دسترسی کشاورزان به منابع مالی، آموزش و زیرساخت‌های مناسب وابسته است.
تقویت تولید محلی و زنجیره تامین
بر اساس گزارش وب‌سایت پرودیوسر، تقویت تولید محلی، توسعه صنایع فرآوری و بهبود زیرساخت‌های حمل‌ونقل و توزیع از راهکارهای مهم برای افزایش امنیت غذایی به شمار می‌روند.
وابستگی بیش از حد به منابع تامین خارجی می‌تواند کشورها را در برابر اختلالات تجاری و بحران‌های بین‌المللی آسیب‌پذیر کند. در مقابل، حمایت از تولیدکنندگان محلی، توسعه بازارهای داخلی و افزایش ظرفیت فرآوری محصولات کشاورزی می‌تواند به تقویت زنجیره تامین و افزایش ارزش افزوده محصولات کمک کند.
کارشناسان همچنین بر اهمیت سرمایه‌گذاری در تحقیقات کشاورزی تاکید دارند. در کنار فناوری‌های نوین، دانش بومی و تجربه نسل‌های گذشته نیز در مدیریت منابع طبیعی و حفاظت از تنوع زیستی اهمیت دارد. مشارکت کشاورزان، دامداران، ماهیگیران، جوامع بومی، زنان و جوانان در تصمیم‌گیری‌ها می‌تواند به طراحی راهکارهایی متناسب با شرایط اقتصادی و اقلیمی هر منطقه کمک کند.
سواد تغذیه‌ای؛ مکمل امنیت غذایی
دسترسی به غذا فقط به مقدار تولید و توزیع محدود نمی‌شود، آگاهی درباره انتخاب مواد غذایی سالم نیز بخشی از امنیت غذایی است.
همزمان با روز جهانی غذا، متخصصان بر ضرورت افزایش سواد تغذیه‌ای و ارزیابی علمی محصولات غذایی تاکید کرده‌اند. در این رویکرد، سلامت یک محصول نباید صرفا بر اساس وجود یا نبود یک ماده خاص سنجیده شود، بلکه ترکیبات کلی، ارزش غذایی، اندازه هر وعده و جایگاه آن در رژیم غذایی روزانه نیز باید مورد توجه قرار گیرد.
در دستورالعمل‌های تغذیه سالم سازمان جهانی بهداشت برای سال ۲۰۲۶، چهار اصل کفایت، تعادل، اعتدال و تنوع، به‌عنوان مبانی یک رژیم غذایی سالم معرفی شده‌اند و همچنین، تغذیه در ۱۰۰۰ روز نخست زندگی، به دلیل نقش مهم آن در رشد و تکامل بلندمدت کودک، از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. متخصصان بر مطالعه برچسب ارزش غذایی و فهرست مواد تشکیل‌دهنده محصولات نیز تاکید می‌کنند زیرا مواد اولیه علاوه بر ارزش تغذیه‌ای، بر بافت، طعم، پایداری و ایمنی محصول اثر می‌گذارند. برای مثال، شیرین‌کننده‌های مصنوعی ممکن است طعم شیرین ایجاد کنند اما تمام ویژگی‌های فیزیکی شکر را در محصول حفظ نمی‌کنند.
پایان گرسنگی؛ فراتر از افزایش تولید
روز جهانی غذا، فرصتی برای بررسی راهکارهای مقابله با گرسنگی، تقویت امنیت غذایی و پیشبرد هدف دوم توسعه پایدار سازمان ملل است. این گزارش بر اهمیت کاهش ضایعات، بهبود بهره‌وری منابع، حمایت از کشاورزان و گسترش نوآوری در نظام‌های غذایی تاکید دارد.
در مجموع، تجربه جهانی نشان می‌دهد، تولید غذای کافی شرطی ضروری اما ناکافی برای پایان دادن به گرسنگی است. بهبود دسترسی اقتصادی مردم به غذای سالم، کاهش ضایعات، تقویت تولید محلی، توسعه زیرساخت‌های فرآوری و توزیع، سرمایه‌گذاری در تحقیقات کشاورزی و افزایش سواد تغذیه‌ای باید در کنار یکدیگر دنبال شوند.
انتهای پیام
