رضا سلیمان‌نوری در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ظرفیت‌های منطقه سبزوار برای توسعه گردشگری ادبی، اظهار کرد: پیش از هر اقدامی برای معرفی ابوالفضل بیهقی به‌عنوان یکی از محورهای گردشگری ادبی خراسان رضوی، باید به یک اشتباه رایج توجه کرد، ابوالفضل بیهقی و ابوالحسن بیهقی دو شخصیت متفاوت هستند که گاهی به دلیل تشابه نام خانوادگی با یکدیگر اشتباه گرفته می‌شوند.
وی ادامه داد: ابوالفضل بیهقی، نویسنده کتاب «تاریخ بیهقی» و تاریخ‌نگار دربار غزنویان در قرن پنجم هجری است، اما ابوالحسن بیهقی، مشهور به ابن‌فندق، از ادیبان و دانشمندان قرن ششم هجری و نویسنده کتاب «تاریخ بیهق» است. آرامگاه ابوالحسن بیهقی در ششتمد قرار دارد، در حالی که محل دقیق دفن ابوالفضل بیهقی مشخص نیست و نباید این دو مکان را به‌عنوان آرامگاه یک شخصیت معرفی کرد.
رئیس هیأت‌مدیره انجمن توسعه گردشگری چهارباغ خراسان اضافه کرد: ابوالفضل بیهقی در روستای حارث‌آباد در نزدیکی سبزوار متولد شده و به دلیل جایگاه ویژه‌اش در تاریخ‌نگاری و نثر فارسی، از شخصیت‌های مهم ادبیات ایران به شمار می‌رود. اول آبان نیز به مناسبت بزرگداشت او و جایگاهش در نثر فارسی مورد توجه قرار گرفته است. برخی صاحب‌نظران از بیهقی به‌عنوان پدر نثر فارسی یاد می‌کنند، همان‌گونه که فردوسی را به دلیل نقش او در حفظ زبان فارسی و رودکی را از پیشگامان برجسته شعر فارسی می‌شناسند.
تاریخ بیهقی؛ محور اصلی گردشگری ادبی
سلیمان‌نوری با اشاره به محدودیت اطلاعات موجود درباره زندگی ابوالفضل بیهقی و ارتباط مستقیم او با مناطق مختلف خراسان امروزی، بیان کرد: مهم‌ترین اثری که از این نویسنده در اختیار داریم، بخش باقی‌مانده از کتاب تاریخ بیهقی است. این اثر در اصل بخشی از تاریخ خاندان غزنوی بوده و آنچه امروز از آن باقی مانده، عمدتاً به رویدادهای دوره سلطنت مسعود غزنوی مربوط می‌شود.
وی خاطرنشان کرد: از آنجا که بیهقی در دستگاه حکومت غزنوی فعالیت می‌کرد و مرکز این حکومت در غزنه، در افغانستان امروزی، قرار داشت، بخش عمده روایت‌های کتاب به رویدادهای دربار غزنوی و لشکرکشی‌ها و تحولات آن دوره مربوط است. بنابراین، نمی‌توان بدون توجه به محدودیت اطلاعات تاریخی، مسیر گردشگری گسترده‌ای را صرفاً بر اساس محل حضور ابوالفضل بیهقی تعریف کرد.
این خراسان پژوه ادامه داد: با این حال، می‌توان گردشگری ادبی را در گستره سبزوار بزرگ و با محوریت شخصیت‌های ادبی، تاریخی و فرهنگی این منطقه طراحی کرد. در چنین مسیری، یادمان ابوالفضل بیهقی در حارث‌آباد، آرامگاه ابن‌فندق در ششتمد، آرامگاه ملاهادی سبزواری در شهر سبزوار و مناطق مزینان و کاهک می‌توانند در کنار یکدیگر مورد توجه قرار گیرند.
سلیمان‌نوری با اشاره به ظرفیت‌های فرهنگی مزینان و کاهک، اضافه کرد: این مناطق با نام دکتر علی شریعتی و استاد محمدتقی شریعتی پیوند دارند و کویر این محدوده نیز از ظرفیت‌های طبیعی و فرهنگی منطقه محسوب می‌شود. کتاب «کویر» دکتر علی شریعتی نیز از منظر پیوند میان ادبیات، تجربه زیسته و فضای کویری، می‌تواند زمینه‌ای برای معرفی این منطقه در قالب گردشگری ادبی و فرهنگی فراهم کند.
وی بیان کرد: بر این اساس، می‌توان با در نظر گرفتن جاذبه‌های تاریخی، ادبی و طبیعی، مسیری گردشگری طراحی کرد، که از شهر سبزوار آغاز شود و با توجه به شرایط مسیر و زمان بازدید، بخش‌هایی مانند ششتمد، حارث‌آباد، مزینان و کاهک را دربرگیرد. چنین برنامه‌ای می‌تواند مخاطبان را با مجموعه‌ای از شخصیت‌ها و آثار تأثیرگذار در تاریخ و فرهنگ منطقه آشنا کند.
بیهقی‌خوانی؛ راهی برای آشنایی نسل جوان با نثر فارسی
مدیر مرکز اسناد مکتب بافت درباره امکان برگزاری رویدادهای سالانه و برنامه‌های آموزشی با محوریت ابوالفضل بیهقی، خاطرنشان کرد: با توجه به اینکه اطلاعات موجود درباره ارتباط مستقیم بیهقی با جغرافیای خراسان امروزی محدود است، تعریف یک مسیر گردشگری صرفاً مبتنی بر زندگی او دشوار به نظر می‌رسد، اما می‌توان از ظرفیت کتاب تاریخ بیهقی برای برگزاری برنامه‌های فرهنگی و آموزشی بهره گرفت.
سلیمان‌نوری ادامه داد: بیهقی‌خوانی یکی از اقداماتی است، که می‌تواند روایت‌های این اثر را زنده نگه دارد و مخاطبان را با نثر فارسی در سده‌های نخستین پس از ورود اسلام آشنا کند. برگزاری نشست‌های خوانش و بازخوانی تاریخ بیهقی، کلاس‌های آموزشی و برنامه‌های عمومی برای آشنایی با زبان و ادبیات این دوره می‌تواند بخشی از برنامه‌های فرهنگی مرتبط با گردشگری ادبی باشد.
وی اضافه کرد: در کنار خوانش متن، می‌توان از مطالب تاریخی و توصیف‌های موجود در کتاب برای معرفی فضای ایران و خراسان در آن دوره استفاده کرد. این برنامه‌ها علاوه بر آشنایی مخاطبان با گذشته تاریخی کشور، زمینه شناخت ظرفیت‌های ادبی و زبانی اثر را نیز فراهم می‌کنند.
این نویسنده آثار هویتی خراسان با تأکید بر ضرورت همکاری دانشگاه‌ها و نهادهای فرهنگی در این زمینه، بیان کرد: دانشگاه‌ها، مراکز فرهنگی و متولیان گردشگری می‌توانند با برگزاری نشست‌های تخصصی، کلاس‌های بیهقی‌خوانی و برنامه‌های عمومی، زمینه آشنایی بیشتر مردم، به‌ویژه نسل جوان، با این اثر را فراهم کنند. بازخوانی تاریخ بیهقی همچنین می‌تواند به شناخت دوباره واژگان و تعبیرهایی کمک کند، که در زبان امروز کمتر مورد استفاده قرار می‌گیرند.
ضرورت تکمیل یادمان ابوالفضل بیهقی در حارث‌آباد
سلیمان‌نوری با اشاره به اهمیت معرفی زادگاه ابوالفضل بیهقی، خاطرنشان کرد: یکی از اقدامات مهم برای شناساندن این شخصیت، تکمیل یادمان او و ایجاد یک فضای فرهنگی درخور در روستای حارث‌آباد است. با وجود جایگاه بیهقی در ادبیات فارسی، هنوز مجموعه‌ای فرهنگی و یادمانی متناسب با اهمیت این شخصیت در زادگاه او شکل نگرفته و این مسئله در میزان شناخته‌شدن او و محل تولدش تأثیرگذار است.
وی ادامه داد: بناهای یادمانی و فضاهای فرهنگی می‌توانند در معرفی شخصیت‌های تاریخی و ادبی به جامعه نقش مؤثری داشته باشند. ایجاد یک مجموعه فرهنگی در حارث‌آباد که امکان برگزاری مراسم بزرگداشت، نشست‌های ادبی، برنامه‌های بیهقی‌خوانی و فعالیت‌های آموزشی را فراهم کند، می‌تواند به معرفی بهتر این نویسنده و تقویت جایگاه فرهنگی روستا کمک کند.
این روزنامه نگار اضافه کرد: حارث‌آباد علاوه بر پیشینه ادبی خود، از ظرفیت‌های طبیعی نیز برخوردار است. وجود چشم‌اندازهای کویری و امکان برنامه‌ریزی برای طبیعت‌گردی می‌تواند زمینه طراحی تورهایی را فراهم کند که در کنار معرفی زادگاه بیهقی، جاذبه‌های طبیعی منطقه را نیز به گردشگران بشناسانند.
سلیمان‌نوری با اشاره به ضرورت توجه به ظرفیت‌های محیطی منطقه، بیان کرد: ترکیب گردشگری ادبی با طبیعت‌گردی می‌تواند جذابیت بیشتری برای بازدیدکنندگان ایجاد کند، به‌شرط آنکه برنامه‌ها بر پایه شناخت دقیق ظرفیت‌های محلی، معرفی صحیح پیشینه تاریخی و رعایت ملاحظات محیط‌زیستی طراحی شوند.
وی خاطرنشان کرد: در نهایت، مهم‌ترین گام برای معرفی ابوالفضل بیهقی، توجه به کتاب تاریخ بیهقی و بازخوانی آن است. هر جا که بر اساس مستندات تاریخی بتوان ارتباطی میان زندگی و اثر او با مکان‌های مختلف برقرار کرد، می‌توان آن مکان‌ها را نیز در برنامه‌های معرفی و گردشگری مورد توجه قرار داد.
انتهای پیام
