کاشمر نیز از این قاعده مستثنی نیست و آمارهای جمعیتی این شهرستان تصویری را ترسیم می‌کند که اگرچه ممکن است در زندگی روزمره کمتر به چشم بیاید، اما آثار آن در سال‌های آینده می‌تواند بسیار محسوس‌تر شود. کاهش تعداد ولادت‌ها، افت نرخ باروری و فاصله گرفتن شاخص‌های جمعیتی از سطح مورد انتظار، این پرسش را پیش می‌کشد که کاشمر برای مواجهه با آینده جمعیتی خود تا چه اندازه آماده است؟
مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که کاهش تولدها را در کنار مجموعه‌ای از عوامل مؤثر بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری قرار دهیم. فرزندآوری دیگر صرفاً یک تصمیم فردی یا خانوادگی نیست و تحت تأثیر مجموعه‌ای از متغیرهای اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و روانی قرار دارد؛ از هزینه مسکن و اشتغال گرفته تا هزینه‌های بارداری و درمان، نگرانی درباره آینده فرزندان، تغییر سبک زندگی، نگرش‌های اجتماعی و میزان برخورداری خانواده‌ها از حمایت‌های لازم.
وقتی تولد، پیش از رسیدن به دنیا متوقف می‌شود
معاون بهداشتی دانشکده علوم پزشکی کاشمر، مهم‌ترین عوامل اقتصادی، فرهنگی، اجتماعی، روحی و روانی مؤثر بر سقط جنین را تشریح و تأکید کرد: شناخت دقیق عوامل اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی، اعتقادی، قانونی و روحی و روانی مؤثر بر سقط می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر و طراحی برنامه‌های مؤثرتر برای پیشگیری از سقط و حمایت از مادران و خانواده‌ها کمک کند.
دکتر مجتبی قائمی در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ضرورت حمایت از مادران باردار، تشکیل مجمع خیرین ویژه حمایت از مادران باردار را یکی از پیشنهادهای مهم در حوزه جوانی جمعیت دانست و اظهار کرد: مهم‌ترین مشکلات موجود در حوزه حمایت از مادران باردار است؛ مادرانی که باردار شده‌اند و در دوران بارداری به خدمات مختلف، به‌خصوص خدمات درمانی و پزشکی، نیاز دارند.
وی افزود: برخی از این مادران فاقد پوشش بیمه‌ای هستند و حتی در مواردی که مادر بیمه دارد، توان پرداخت هزینه‌های خدمات درمانی و تشخیصی را ندارد و در حال حاضر نیز نهادی وجود ندارد که بتواند در تمام این موارد به صورت مستمر حمایت لازم را انجام دهد.
رئیس مرکز بهداشت کاشمر ادامه داد: ممکن است در برخی موارد جمعیت تحت پوشش یک نهاد یا مجموعه قرار داشته باشد و آن مجموعه بتواند به افراد تحت پوشش خود کمک کند، اما ما با مادرانی مواجه هستیم که برای انجام برخی خدمات تخصصی دوران بارداری با هزینه‌های سنگین روبه‌رو هستند.
قائمی گفت: برای نمونه، ممکن است انجام یک آزمایش یا تست ژنتیکی حدود ۱۸ میلیون تومان هزینه داشته باشد یا انجام یک سونوگرافی به حدود ۱۲ میلیون تومان برسد و مادر یا خانواده واقعاً توان پرداخت چنین هزینه‌هایی را نداشته باشند.
وی با اشاره به تجربه مرکز بهداشت در حمایت از مادران نیازمند اظهار کرد: در خود مرکز بهداشت نیز در گذشته صندوقی داشتیم که برخی خیرین و همکاران به صورت ماهیانه مبالغی را در آن پرداخت می‌کردند و از محل این صندوق می‌توانستیم بخشی از هزینه‌های کوچک و ضروری را تأمین کنیم، اما در حال حاضر برای هزینه‌های بیشتر واقعاً با مشکل مواجه هستیم و در این زمینه مستأصل شده‌ایم.
رئیس مرکز بهداشت کاشمر افزود: این وضعیت از نظر روانی نیز فشار زیادی به همکاران وارد می‌کند، زیرا همکاران با مادر بارداری مواجه می‌شوند که نیازمند یک خدمت ضروری است، اما توان مالی پرداخت هزینه آن را ندارد و منابع کافی برای تأمین این هزینه نیز در اختیار مرکز نیست.
قائمی در ادامه با ارائه گزارشی از وضعیت نرخ باروری شهرستان اظهار کرد: نرخ باروری کلی از سال ۱۳۹۵ تا سال ۱۴۰۴ روند قابل توجهی دارد و این شاخص نشان دهنده تعداد فرزندانی است که یک مادر در سن باروری خواهد داشت. این شاخص برای اینکه بتوانیم از نظر آینده جمعیتی اطمینان بیشتری داشته باشیم، باید بالاتر از ۲.۵ باشد، اما در سال ۱۴۰۴ به عدد ۱.۵ رسیده‌ایم و فاصله قابل توجهی با معیار ۲.۵ داریم.
رئیس مرکز بهداشت کاشمر گفت: وقتی نرخ باروری از سطح مورد انتظار فاصله می‌گیرد، طبیعتاً در سال‌های آینده پیامدهای آن در ساختار جمعیتی شهرستان نیز نمایان خواهد شد و لازم است از هم‌اکنون برای این موضوع برنامه‌ریزی شود.
قائمی همچنین درباره نرخ رشد جمعیت اظهار کرد: رشد جمعیت شهرستان حدود ۶۲ صدم درصد است؛ یعنی به ازای هر ۱۰۰ نفر جمعیت، حدود ۶۲ صدم درصد رشد جمعیت داشته‌ایم.
وی با بیان اینکه نرخ رشد جمعیت تنها به تعداد تولدها وابسته نیست، افزود: در محاسبه رشد جمعیت عوامل مختلفی دخالت دارند و تولد تنها یکی از این عوامل است و با وضع موجود داریم به صفر نزدیک می‌شویم.
رئیس مرکز بهداشت کاشمر با اشاره به آمار تولدهای شهرستان گفت: تعداد تولدها از حدود ۳۵۰۰ مورد در سال ۹۶ به حدود یک هزار و ۷۵۰ در سال گذشته نیز رسیده است.
قائمی اظهار کرد: کاهش تعداد تولدها علاوه بر اینکه نگرانی‌هایی را در حوزه جمعیتی ایجاد می‌کند، می‌تواند مورد استفاده برنامه‌ریزان به خصوص در حوزه آموزش و پرورش نیز قرار گیرد تا برای سال‌های آینده متناسب با تغییرات جمعیتی برنامه‌ریزی کنند.
رئیس مرکز بهداشت کاشمر در ادامه با اشاره به آخرین آمار موجود گفت: تا پایان شهریور امسال، نرخ باروری شهرستان ۶۹ صدم اعلام شده است، البته این آمار هنوز مربوط به کل سال نیست و چون محاسبه دقیق نرخ باروری باید در پایان سال انجام شود، نمی‌توان در حال حاضر با قطعیت کامل به این عدد استناد کرد.
قائمی با بیان اینکه میزان موالید نیز ۴.۷۳ به ازای هر هزار نفر جمعیت بوده است؛ یعنی به ازای هر هزار نفر جمعیت، ۴.۷ تولد داشته‌ایم، ادامه داد: انتظار داریم تا پایان سال وضعیت تولدها مشخص‌تر شود و بر اساس برنامه‌ریزی انجام شده، برای ۶ ماه نخست سال انتظار ثبت یک هزار و ۱۴۲ تولد را داشتیم.
رئیس مرکز بهداشت کاشمر گفت: برای اینکه در سال ۱۴۰۶ بتوانیم به نرخ باروری مورد نظر ۲.۵ نزدیک شویم، برای کل شهرستان، مراکز و حتی روستاها تعداد تولد مورد انتظار به صورت سالانه پیش‌بینی شده است.
قائمی افزود: پیش‌بینی ما برای کل شهرستان ۱۱۴۲ مورد تولد بوده که در این محاسبات، عقب‌ماندگی‌های سال گذشته نیز لحاظ شده است، اما از ابتدای سال تاکنون، ۷۹۲ مورد تولد ثبت شده است.
وی ادامه داد: از ابتدای امسال ۳۹ مورد در شهرستان شناسایی شده که ۱۲ مورد متأسفانه منجر به سقط و ۲۷ مورد منجر به تولد شده است و طی چند سال ارائه این خدمات نیز ۱۱۲ نوزاد از سقط نجات یافته‌اند.
قائمی، با اشاره به فعالیت مرکز نفس در شهرستان کاشمر گفت: یکی از مراکزی که در زمینه پیشگیری از سقط فعالیت می‌کند، مرکز نفس شهرستان است و افرادی که تمایل به سقط دارند یا مواردی که شناسایی می‌شوند، به این مرکز ارجاع داده می‌شوند.
قائمی خاطرنشان کرد: در مجموع طی چند سالی که این خدمات در شهرستان ارائه می‌شود، ۱۱۲ نوزاد شناسایی شده‌اند که با اقدامات، مشاوره‌ها و حمایت‌های انجام شده، از سقط نجات پیدا کرده و تولد آنها محقق شده است.
کاهش ۷ درصدی ولادت‌ها در شش ماهه امسال
کاهش آمار ولادت، یکی از موضوعاتی است که در سال‌های اخیر بیش از گذشته مورد توجه برنامه‌ریزان و مسئولان حوزه جمعیت قرار گرفته است. در کاشمر نیز آمارهای ثبت احوال از کاهش تعداد ولادت‌ها در نیمه نخست امسال حکایت دارد؛ موضوعی که می‌تواند ضرورت توجه بیشتر به سیاست‌های جوانی جمعیت و برنامه‌ریزی برای آینده جمعیتی شهرستان را بیش از پیش نشان دهد.
رئیس اداره ثبت احوال کاشمر با ارائه گزارشی از آخرین آمار جمعیتی شهرستان گفت: در شهریورماه، ۱۴۶ واقعه ولادت در کاشمر به ثبت رسیده که این تعداد در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته که ۱۶۳ مورد بوده ۱۰ درصد کاهش داشته است.
نخعی، اظهار کرد: بر اساس آخرین آمار ثبت شده در اداره ثبت احوال کاشمر در ۶ ماه ابتدای امسال ۱۰۰۲ مورد ولادت ثبت شده است که این تعداد در مقایسه با مدت مشابه سال ۱۴۰۴ که ۱۰۷۹ مورد ولادت به ثبت رسیده بود، ۷ درصد کاهش داشته است.
رئیس اداره ثبت احوال کاشمر با اشاره به آمار کلی ولادت در سال گذشته نیز اظهار کرد: در سال ۱۴۰۴ مجموع ولادت‌های ثبت شده در شهرستان ۲۱۵۵ مورد بوده و در سال ۱۴۰۳ این تعداد به ۲۱۶۴ مورد رسیده است که بر اساس مقایسه این دو سال، کاهش ثبت شده است.
نخعی افزود: این آمارها نشان می‌دهد روند ولادت در شهرستان نیازمند توجه و برنامه‌ریزی جدی در چارچوب سیاست‌های جوانی جمعیت است و دستگاه‌های مختلف باید از اطلاعات آماری موجود برای برنامه‌ریزی‌های آینده استفاده کنند.
مسئله جوانی جمعیت بیش از آنکه اقتصادی باشد، فرهنگی است
کاهش نرخ ولادت و حرکت تدریجی جامعه به سمت سالمندی، به یکی از دغدغه‌های مهم در حوزه جمعیت تبدیل شده است. اگرچه مشکلات اقتصادی همواره به عنوان یکی از عوامل مؤثر بر تصمیم خانواده‌ها برای فرزندآوری مطرح می‌شود، اما برخی مسئولان معتقدند ریشه اصلی این مسئله را باید در تغییر نگرش‌ها و مسائل فرهنگی جست‌وجو کرد.
فرماندار کاشمر با تأکید بر اینکه موضوع جوانی جمعیت بیش از آنکه اقتصادی باشد، یک مسئله فرهنگی است، گفت: اگر فضای فرهنگی کشور در زمینه فرزندآوری و جوانی جمعیت اصلاح نشود، تلاش‌ها و اقدامات دستگاه‌های اجرایی در قالب جلسات و کمیته‌های مختلف نیز به نتیجه مطلوب نخواهد رسید.
محمد قربانی اظهار کرد: موضوع جوانی جمعیت در درجه نخست یک موضوع کاملاً فرهنگی است. البته مسائل و مشکلات اقتصادی قطعاً در این حوزه تأثیرگذار هستند و سایه خود را بر بسیاری از موضوعات مرتبط با فرزندآوری و جمعیت انداخته‌اند، اما بحث اصلی و ریشه‌ای، موضوع فرهنگ است.
فرماندار کاشمر با اظهار تأسف از اینکه آماری که در حوزه جمعیت ارائه می‌شود، بسیار نگران کننده است و باید نسبت به روند موجود توجه جدی داشته باشیم، بیان کرد: سال‌هاست نسبت به مسئله جمعیت، کاهش نرخ فرزندآوری و پیامدهای پیری جمعیت هشدار داده می‌شود و اکنون آثار این روند به صورت عینی در حال نمایان شدن است.
فرماندار کاشمر تصریح کرد: با وجود اینکه هنوز ساختار جمعیتی کشور جوان است، اما روند موجود به سمت کاهش جمعیت و افزایش سن جمعیت در حال حرکت است و اگر برای اصلاح این روند اقدامات مؤثر و اساسی انجام نشود، در آینده با پیامدهای آن مواجه خواهیم شد.
قربانی خاطرنشان کرد: گرچه اقداماتی انجام شده اما واقعیت این است که اگر فضای کلی کشور و به‌خصوص فضای فرهنگی حاکم بر جامعه به سمت حمایت از جوانی جمعیت حرکت نکند، تلاش‌های دستگاه‌های اجرایی به تنهایی نمی‌تواند به نتیجه مطلوب برسد.
مسئله جمعیت را باید فراتر از افزایش آمار تولد دید؛ مسئله اصلی، ایجاد شرایطی است که فرزندآوری برای خانواده به تصمیمی قابل‌تحمل و آینده‌پذیر تبدیل شود. آمارهای موجود نشان می‌دهد میان سیاست‌های جمعیتی و واقعیت زندگی خانواده‌ها فاصله‌ای وجود دارد؛ فاصله‌ای که تنها با برگزاری جلسه و تعیین هدف عددی پر نمی‌شود. از سوی دیگر، کاهش تولدها فرصتی برای بازنگری در نحوه برنامه‌ریزی نیز هست؛ از ظرفیت‌های آموزشی و درمانی گرفته تا سیاست‌های اشتغال، مسکن و خدمات اجتماعی. اگر قرار است روند جمعیتی تغییر کند، باید حمایت از خانواده از یک برنامه مقطعی به یک زنجیره مستمر تبدیل شود؛ زنجیره‌ای که از پیش از بارداری آغاز شود، دوران بارداری و تولد را پوشش دهد و پس از تولد نیز خانواده را تنها نگذارد. در چنین نگاهی، مسئله جمعیت نه یک مأموریت صرفاً بهداشتی یا فرهنگی، بلکه آزمونی برای هماهنگی همه بخش‌های مدیریت شهرستان‌ها است.
انتهای پیام
