ارشیا میرشمسی کاخکی با حضور در تحریریه ایسنا، با اشاره به مسیر تحصیلی خود اظهار کرد: ۱۸ سال دارم و اصالتاً اهل کاخک از توابع گناباد در جنوب خراسان هستم. در دو سال گذشته عضو تیم ملی المپیاد نجوم و اخترفیزیک ایران بودم و توانستم در مسابقات جهانی این رشته مدال طلا کسب کنم. مسیر المپیاد از مراحل کشوری آغاز شد و به‌تدریج با موفقیت در مراحل مختلف، به عضویت تیم ملی و حضور در رقابت‌های جهانی رسیدم. این مسیر با وجود فرازونشیب‌های فراوان، تجربه‌ای بسیار جذاب برای من بود. من از پایه دهم وارد مسیر المپیاد نجوم شدم و توانستم در همان سال مدال طلای کشوری را کسب کنم و وارد دوره‌های آماده‌سازی تیم ملی شوم. در این مسیر، حمایت خانواده یکی از مهم‌ترین عواملی بود که به من کمک کرد تا بتوانم نتایج خوبی به دست آورم.
وی درباره شکل‌گیری علاقه‌اش به نجوم افزود: علاقه من به یادگیری از دوران کودکی آغاز شد و مطالعه کتاب‌های مختلف در این زمینه را دنبال می‌کردم. یکی دیگر از عوامل تأثیرگذار، تماشای آسمان شب در کاخک بود؛ شهری که به دلیل دور بودن از آلودگی نوری، امکان رصد آسمان در آن فراهم است. در آنجا با چشم غیرمسلح آسمان را رصد می‌کردم و این علاقه به‌تدریج در دوران دبیرستان با گرایش بیشتر به فیزیک همراه شد و در نهایت مسیر نجوم را انتخاب کردم.
این نخبه علمی با تشریح مراحل حضور در المپیاد نجوم و اخترفیزیک گفت: این رقابت‌ها ابتدا در سطح کشوری برگزار می‌شود و شامل چند مرحله است. مرحله نخست به‌صورت آزمون چندگزینه‌ای و مرحله دوم به‌صورت تشریحی برگزار می‌شود و پذیرفته‌شدگان به دوره تابستانی راه پیدا می‌کنند. این دوره معمولاً در تهران برگزار می‌شد، اما در سال‌های اخیر بخش‌هایی از فرایند آموزش به‌صورت غیرحضوری انجام شده است. پس از آموزش‌ها، مدال‌های کشوری توزیع می‌شود و در نهایت تعدادی از دانش‌آموزان برای حضور در مسابقات جهانی آماده می‌شوند.
میرشمسی‌کاخکی ادامه داد: هرچه در این مراحل پیش‌تر می‌رویم، رقابت فشرده‌تر می‌شود و به مطالعه و تلاش بیشتری نیاز داریم. میزان مطالعه من نیز متناسب با مرحله‌ای بود که در آن قرار داشتم، اما معتقدم کسی که می‌خواهد در چنین رقابت‌هایی موفق شود، باید استمرار داشته باشد. به‌طور میانگین روزانه پنج تا ۶ ساعت مطالعه در زمینه تخصصی موردنظر لازم است؛ البته این میزان با توجه به شرایط، زمان امتحانات و نزدیک شدن به مراحل مختلف رقابت تغییر می‌کند.
ضرورت همراهی مدارس با دانش‌آموزان المپیادی
وی درباره چگونگی ایجاد تعادل میان تحصیل در مدرسه و فعالیت‌های المپیادی اظهار کرد: یکی از مسائلی که ممکن است دانش‌آموزان را از ورود به المپیاد نگران کند، هم‌زمانی فعالیت‌های مدرسه و مطالعه المپیاد است. به نظرم نمی‌توان انتظار داشت دانش‌آموزی هم‌زمان معدل بسیار بالایی داشته باشد و در کنار آن، به‌صورت جدی برای المپیاد مطالعه کند؛ زیرا فشار کاری اجازه نمی‌دهد هر دو مسیر با حداکثر توان پیش برود. من تلاش کردم درس‌های مدرسه را در حد معقولی پیش ببرم تا یادگیری مطالب اتفاق بیفتد، اما تمرکز اصلی‌ام بر المپیاد بود. البته ایجاد چنین تعادلی به همراهی دبیران و مدارس نیاز دارد. یکی از دلایلی که ممکن است برخی دانش‌آموزان وارد المپیاد نشوند، نبود حمایت کافی از سوی مدارس است.
این دارنده مدال طلای جهانی با اشاره به برخی تجربه‌های مدارس در تهران گفت: در مدارسی که المپیاد در آن‌ها رواج بیشتری دارد، گاهی به دانش‌آموزان اجازه داده می‌شود در برخی کلاس‌ها حضور نداشته باشند و زمان خود را به مطالعه المپیاد اختصاص دهند؛ در عین حال، مدرسه برای جبران عقب‌ماندگی درسی آن‌ها برنامه‌ریزی می‌کند. به نظرم این شیوه می‌تواند در مدارس دیگر نیز رواج پیدا کند تا دانش‌آموزان با تمرکز بیشتری مسیر مورد علاقه خود را دنبال کنند، بدون اینکه در صورت نرسیدن به نتیجه مطلوب یا حتی تغییر تصمیم، از تحصیل مدرسه عقب بمانند.
میرشمسی‌کاخکی درباره تجربه حضور در المپیاد جهانی و آشنایی با شرکت‌کنندگانی از کشورهای مختلف تصریح کرد: به نظرم یکی از اهداف مهم برگزاری المپیادهای جهانی، ایجاد فرصت تعامل میان دانش‌آموزان و سرپرستان علمی کشورهای مختلف است. در این رقابت‌ها با افرادی از فرهنگ‌ها و ملیت‌های متفاوت آشنا می‌شویم و علاوه بر رقابت علمی، تجربه‌های ارزشمندی نیز میان شرکت‌کنندگان منتقل می‌شود. در این رقابت‌ها کشورهایی مانند انگلستان، هند، چین و کره جنوبی معمولاً سرمایه‌گذاری و برنامه‌های آماده‌سازی خوبی برای دانش‌آموزان خود دارند و رقابت با آن‌ها تجربه ارزشمندی است.
کسب رتبه‌های اول تا سوم المپیاد جهانی نجوم توسط دانش‌آموزان ایرانی
وی درباره نتایج درخشان تیم ایران در نوزدهمین المپیاد جهانی نجوم و اخترفیزیک ۲۰۲۶ گفت: هر سال سیستم‌های آموزشی تلاش می‌کنند نقاط ضعف خود را برطرف کنند و همین موضوع باعث می‌شود رقابت‌ها فشرده‌تر شود. امسال خوشبختانه یکی از درخشان‌ترین نتایج تاریخ المپیاد نجوم ایران رقم خورد. در این رقابت‌ها حدود ۳۰۰ تا ۳۵۰ شرکت‌کننده حضور داشتند و بسته به معیارهای تعیین‌شده، حدود ۳۰ تا ۴۰ نفر موفق به کسب مدال طلا می‌شوند. امسال دانش‌آموزان ایرانی توانستند رتبه‌های اول، دوم و سوم را از نظر نمرات به دست آورند و هر پنج عضو تیم ایران نیز در محدوده کسب مدال طلا قرار گرفتند. این نتیجه در تاریخ حضور ایران در این رقابت‌ها کم‌سابقه و بسیار درخشان بود. در مجموع نیز حدود ۶۶ کشور در مسابقات حضور داشتند.
این دارنده دو مدال طلای جهانی درباره تفاوت تجربه حضور در دو دوره متوالی المپیاد جهانی اظهار کرد: یکی از مهم‌ترین چالش‌های سال نخست، اضطراب و فشار روانی ناشی از حضور در یک محیط کاملاً متفاوت بود. در این مسابقات معمولاً حدود چهار تا پنج روز در قرنطینه هستیم و در این مدت به تلفن همراه و امکان ارتباط با خانواده و سرپرستان دسترسی نداریم. این شرایط در کنار حضور در یک کشور خارجی و رقابت با دانش‌آموزانی از ملیت‌های مختلف، فشار روانی خاصی ایجاد می‌کند. سال گذشته این شرایط برای من چالش‌برانگیز بود و شاید نتوانستم بهترین عملکرد خود را ارائه کنم، هرچند نتیجه نهایی مطلوب بود. اما امسال با تجربه‌ای که از دوره قبل به دست آورده بودیم، شرایط بسیار راحت‌تر شد. سه نفر از اعضای تیم امسال نیز سابقه حضور در مسابقات سال گذشته را داشتند و انتقال تجربه میان ما کمک کرد تا نتیجه بهتری رقم بخورد.
میرشمسی کاخکی، درباره برنامه خود برای ادامه تحصیل پس از کسب مدال طلای جهانی خاطرنشان کرد: رشته‌ای که برای ادامه تحصیل انتخاب کرده‌ام، مهندسی برق در دانشگاه شریف است و به‌زودی تحصیل در این رشته را آغاز می‌کنم. با این حال، یکی از مسیرهایی که به آن فکر می‌کنم، ادامه مطالعه در حوزه فیزیک و در صورت فراهم شدن شرایط، تحصیل در دو رشته و پیوند دادن برخی شاخه‌های مهندسی برق با کاربردهای فیزیک است، زیرا همچنان به فیزیک و علوم پایه علاقه دارم. همچنین دو حوزه بزرگ فیزیک که در ارتباط با زمینه‌های مورد مطالعه در المپیاد نجوم برای من جذاب هستند، فیزیک و کیهان‌شناسی‌اند. به‌ویژه کیهان‌شناسی مسائل حل‌نشده و موضوعات جذابی دارد که می‌تواند زمینه فعالیت علمی آینده من باشد، البته ممکن است علایق و مسیر تحصیلی‌ام در سال‌های آینده تغییر کند.
وی با بیان یکی از خاطرات به‌یادماندنی خود از مسابقات جهانی را رقابت‌های دوستانه فوتبال‌دستی با تیم‌های سایر کشورها، افزود: در مسابقات امسال که در ویتنام برگزار شد، در محل اقامت شرکت‌کنندگان امکاناتی مانند فوتبال‌دستی و بیلیارد وجود داشت. اعضای تیم ایران در فوتبال‌دستی با تیم کشورهای دیگر رقابت می‌کردند و توانستیم بیشتر تیم‌ها را شکست دهیم. تنها تیمی که رقابت نزدیکی با آن داشتیم، تیم الجزایر بود که بازیکنان بسیار حرفه‌ای داشتند و این رقابت‌ها در کنار فضای علمی مسابقات، خاطره جالبی برای ما رقم زد.
ضرورت گسترش فرصت‌های المپیادی در شهرستان‌ها
این نخبه علمی با اشاره به تمرکز فعالیت‌های المپیادی در تهران، کمبود تنوع جغرافیایی در نتایج و سهم بالای مدال‌آوران تهرانی را از آسیب‌های این حوزه دانست و گفت: فعالیت مدارس خاص و برخورداری دانش‌آموزان تهرانی از حمایت‌های آموزشی بیشتر، موجب شده دانش‌آموزان سایر شهرها فرصت‌های کمتری برای ورود به این مسیر داشته باشند؛ در حالی که ظرفیت علمی مشهد و خراسان رضوی فراتر از نتایج فعلی است و با فراهم شدن امکانات آموزشی متناسب می‌توان از استعدادهای موجود بهره بیشتری برد.
میرشمسی کاخکی، آگاهی‌بخشی درباره فرصت‌های المپیادی، حمایت مدارس از دانش‌آموزان مستعد و توسعه امکانات آموزشی در استان‌ها را ضروری دانست و افزود: گسترش آموزش مجازی پس از کرونا امکان دسترسی دانش‌آموزان سراسر کشور به کلاس‌های آمادگی المپیاد را افزایش داده است، اما در کنار تلاش فردی دانش‌آموزان، باید راهنمایی و حمایت تخصصی برای معرفی منابع و مسیر مطالعاتی مناسب نیز فراهم شود تا زمینه استفاده بهتر از ظرفیت‌های علمی استان‌ها فراهم شود.
تربیت استعدادها با هدایتگری خانواده، نه تحمیل مسیر از پیش تعیین‌شده
در ادامه این گفت‌وگو امید میرشمسی کاخکی، عضو هیات علمی گروه زیست‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد و پدر این نخبه مشهدی، با اشاره به نقش خانواده در پرورش استعداد فرزندان اظهار کرد: والدین باید ابتدا محیط تربیتی مناسبی فراهم کنند و متناسب با علایق و توانایی‌های فرزندان، زمینه رشد و یادگیری آن‌ها را فراهم آورند. از ابتدا هدف خانواده این نبود که ارشیا حتماً وارد المپیاد شود یا مدال کسب کند، بلکه علاقه او به علوم از دوران ابتدایی مشخص شد و در دوره متوسطه نیز با گرایش بیشتر به فیزیک و ریاضیات و سپس نجوم، مسیر تحصیلی خود را انتخاب کرد.
وی با تأکید بر اینکه نقش والدین باید هدایتگری باشد، نه تعیین مسیر از پیش مشخص‌شده، تصریح کرد: خانواده باید به انتخاب فرزندان احترام بگذارد و موانع پیش روی آن‌ها را برطرف کند. گاهی خانواده‌ها به دلیل تأیید نکردن رشته‌های مورد علاقه فرزندان، آن‌ها را به انتخاب مسیر دیگری سوق می‌دهند و حتی حمایت خود را مشروط می‌کنند؛ در حالی که هر فرد باید بتواند آینده خود را بر اساس علاقه و توانایی‌هایش بسازد و خانواده در این مسیر نقش همراه و راهنما داشته باشد.
این عضو هیات علمی دانشگاه فردوسی مشهد با تأکید بر ضرورت توجه و قدردانی از مدال‌آوران علمی اظهار کرد: نخبگان علمی که برای کشور و استان خود افتخارآفرینی می‌کنند، شایسته دیده‌شدن و برخورداری از حمایت و توجه مسئولان هستند. گاهی یک تماس یا پیام تبریک و قدردانی معنوی می‌تواند نشان‌دهنده ارزشمندی تلاش چندساله این دانش‌آموزان باشد؛ با این حال، برخی مدال‌آوران علمی در استان‌ها، از جمله خراسان رضوی، آن‌طور که شایسته است مورد توجه و معرفی قرار نمی‌گیرند.
میرشمسی‌کاخکی با تأکید بر ضرورت حمایت مستمر و ساختاری از نخبگان افزود: حمایت از استعدادهای علمی نباید به جوایز مقطعی و تعداد محدودی از مدال‌آوران محدود شود، بلکه باید با تقویت زیرساخت‌های علمی و پژوهشی و حمایت از پژوهشگران، زمینه فعالیت علمی پایدار و تمرکز آنان بر پژوهش و تولید علم فراهم شود.
انتهای پیام
