محمد علی فتاحی در گفت و گو به ایسنا، با تشریح مراحل مدیریت پسماند اظهار کرد: این چرخه از تولید زباله آغاز می‌شود و پس از تفکیک از مبدا، جمع‌آوری، حمل و نقل، پردازش و بازیافت، در نهایت به دفع و دفن پسماندهای غیرقابل استفاده می‌رسد. شهروندان باید با این مراحل آشنا باشند و در کاهش تولید زباله نقش خود را ایفا کنند.
فتاحی با بیان اینکه کاهش پسماند بهترین راهکار مدیریت زباله است، افزود: استفاده مجدد از مواد و وسایلی که قابلیت استفاده چندباره دارند، باید در زندگی روزمره مورد توجه قرار گیرد. پس از آن بازیافت مواد و تبدیل آنها به محصولات جدید و در مراحل بعدی، تبدیل پسماند به انرژی قرار دارد. سوزاندن و در نهایت دفن، از نامطلوب‌ترین روش‌های مدیریت پسماند هستند.
مدیر عامل موسسه خیرین منابع طبیعی و آبخیزداری البرز تفکیک از مبدا را یکی از وظایف شهروندان دانست و مطرح کرد: در منازل باید دست‌کم پنج ظرف مجزا برای جمع‌آوری کاغذ و مقوا، شیشه، فلزات، پلاستیک و زباله‌های‌تر در نظر گرفته شود. پسماندهای الکترونیکی مانند تلفن همراه از رده خارج، قطعات رایانه و تجهیزات الکترونیکی نیز باید به صورت جداگانه جمع‌آوری و برای آنها راهکار تخصصی پیش‌بینی شود.
ضرورت اصلاح ناوگان حمل پسماند در البرز
این فعال حوزه منابع طبیعی با اشاره به مشکلات جمع‌آوری و انتقال زباله در استان البرز بیان کرد: یکی از مسائل مهم در این بخش، ریخت و پاش زباله از کامیون‌ها و کامیونت‌های فاقد پوشش و همچنین نشت شیرابه از خودروهای حمل پسماند در مسیر انتقال به مرکز دفن است.
وی ادامه داد: شیرابه‌های ناشی از زباله در مسیرهای حمل و نقل می‌تواند به خاک و پوشش گیاهی منتقل شود و آلودگی‌های زیست‌محیطی ایجاد کند. این موضوع در البرز اهمیت بیشتری دارد. زیرا حلقه‌دره تنها مرکز دفن پسماند استان است و زباله‌ها از شهرستان‌های مختلف، حتی نقاط دوردستی مانند طالقان، به این مرکز منتقل می‌شود.
فتاحی از سازمان مدیریت پسماند و شهرداری‌های استان خواست خودروهای حمل زباله را به پوشش مناسب برای جلوگیری از ریزش پسماند و مخازن جمع‌آوری شیرابه مجهز کند.
مدیر عامل موسسه خیرین منابع طبیعی و آبخیزداری البرز، همچنین با اشاره به کمبود ایستگاه‌های انتقال پسماند اظهار کرد: متناسب با جمعیت و تراکم مناطق شهری، به ویژه در کرج، باید ایستگاه‌های انتقال بیشتری ایجاد شود تا بخشی از مواد قابل بازیافت در همان ایستگاه‌ها جداسازی و تنها پسماندهای غیرقابل تفکیک برای دفن نهایی منتقل شوند.
ظرفیت ۵۰۰ تنی کارخانه کمپوست حلقه‌دره و تولید ۵۰ تن محصول
فتاحی با تأکید بر ضرورت توسعه تفکیک و بازیافت پسماند از مبدا تاکید کرد: شهروندان می‌توانند با مراجعه به مراکز خدماتی شهرداری یا گفت و گو با نیروهای جمع‌آوری زباله در محلات، از شیوه تحویل پسماندهای تفکیک شده مطلع شوند. همچنین می‌توان با مشارکت اهالی و مدیریت محلات، مکان‌هایی برای جمع‌آوری مواد بازیافتی ایجاد کرد.
وی با اشاره به اهمیت بازیافت پسماندهای تر، به ضایعات میادین میوه و تره‌بار اشاره کرد و افزود: حدود ۳۰ تا ۳۵ درصد محصولات در این مراکز به دلیل برداشت نامناسب، حمل و نقل غیراصولی و سایر عوامل به ضایعات تبدیل می‌شوند. بهتر است این مواد پیش از فساد و تبدیل شدن به زباله، جمع‌آوری و به خشکاله یا خوراک دام تبدیل شوند.
این فعال حوزه منابع طبیعی با اشاره به انجام طرح‌های تحقیقاتی در موسسه تحقیقات علوم دامی کشور برای تولید خوراک دام از ضایعات میوه و سبزیجات، اظهار کرد: در برخی مناطق از جمله بجنورد نیز از این روش استفاده می‌شود و می‌توان با ترکیب ضایعات مختلف، خوراک مورد نیاز دام سبک و سنگین و طیور را تولید کرد.
وی ادامه داد: ضایعاتی که قابلیت تبدیل به خشکاله یا خوراک دام ندارند، باید برای تولید کمپوست استفاده شوند. در این زمینه کارخانه کمپوست مستقر در مرکز حلقه‌دره ظرفیت دریافت روزانه ۵۰۰ تن پسماند را دارد، اما در حال حاضر تنها حدود ۵۰ تن پسماند به این کارخانه می‌رسد و میزان تولید کمپوست نیز محدود است.
فتاحی با بیان اینکه سرمایه‌گذاری و زیرساخت لازم برای این کارخانه انجام شده و اقداماتی برای تعمیر و ارتقای آن در حال پیگیری است، افزود: مشکل اساسی، نرسیدن حجم کافی پسماند تر تفکیک شده به کارخانه است. لازم است شهرداری‌ها و مدیریت محلات برای جمع‌آوری زباله‌های تر و انتقال آنها به این مجموعه برنامه‌ریزی کنند تا امکان استفاده از کمپوست تولیدی به عنوان کود مناسب کشاورزی فراهم شود.
وی یکی دیگر از مشکلات این فرایند را جمع‌آوری زباله‌های تر در کیسه‌های پلاستیکی عنوان کرد و خاطر نشان کرد: پلاستیک‌ها در فرایند تولید کمپوست مشکل ایجاد می‌کنند و جداسازی دوباره آنها از پسماند تر نیز دشوار است. بنابراین باید برای استفاده از ظروف مناسب و سازگار با فرایند تولید کمپوست چاره‌اندیشی شود.
گسل حلقه‌دره و ضرورت بازنگری در ایمنی سازه‌های جمع‌آوری شیرابه
فتاحی با اشاره به مکان‌یابی مرکز دفن پسماند حلقه‌دره بیان کرد: بر اساس مطالعات علمی و آمایش سرزمینی، این منطقه برای دفن پسماند در استان انتخاب شده و به جز دو مسئله مهم، سایر ابعاد مکان‌یابی آن کارشناسی شده است.
وی افزود: نخستین مسئله، بوی نامطبوع ناشی از حرکت باد در کریدور منطقه و انتقال آن به محدوده‌های شهری و مسکونی بوده که ناگزیر است. مسئله دوم نیز قرار گرفتن این مرکز در محل تقاطع دو پهنه زمین‌شناسی ایران مرکزی و البرز و وجود گسل حلقه‌دره در بخش جنوبی آن است.
این فعال حوزه منابع طبیعی با بیان اینکه گسل مذکور دارای جابه‌جایی و لرزه‌زایی است، تصریح کرد: با توجه به احتمال تأثیر شتاب زلزله و جابه‌جایی زمین بر سازه‌های مرکز دفن، لازم است مخاطرات ناشی از فعالیت این گسل به طور دقیق بررسی شود.
وی با اشاره به احتمال نشت شیرابه از حوضچه‌ها و بندهای خاکی به آب‌های سطحی، گفت: در صورت ورود شیرابه به مسیر آب‌های پایین‌دست، به ویژه رودخانه شور، خطر آلودگی منابع آب و محیط زیست مناطق پایین‌دست وجود دارد.
فتاحی با اشاره به ویژگی‌های زمین‌شناسی منطقه و وجود لایه‌های رسی با نفوذپذیری پایین، اظهار کرد: این ویژگی تا حدی مانع نفوذ شیرابه به آب‌های زیرزمینی می‌شود، اما با توجه به شیب دره‌ها و هدایت جریان‌ها به سمت رودخانه شور، همچنان باید برای جلوگیری از آلودگی آب‌های سطحی تمهیدات لازم پیش‌بینی شود.
وی تأکید کرد: لازم است میزان جابه‌جایی گسل و شتاب افقی و عمودی ناشی از بزرگترین زلزله‌های محتمل در طراحی سازه‌ها مورد توجه قرار گیرد. همچنین باید تعداد و ظرفیت بندهای خاکی و مخازن جمع‌آوری شیرابه به گونه‌ای باشد که در صورت آسیب دیدن یا شکست یک سازه، سازه‌های دیگر بتوانند از خروج شیرابه و ورود آن به آب‌های سطحی جلوگیری کنند.
فتاحی خواستار بازنگری در طراحی سازه‌های مرکز حلقه‌دره و ارزیابی دوره‌ای و سالانه وضعیت آنها از سوی سازمان مدیریت پسماند و مجموعه‌های فنی و عمرانی شهرداری شد.
ضرورت مطالعات خاک‌شناسی برای توسعه پوشش گیاهی حلقه‌دره
وی در ادامه با اشاره به راهکارهای کاهش بوی نامطبوع و آلودگی هوای اطراف مرکز دفن پسماند اظهار کرد: توسعه پوشش گیاهی و درختکاری متناسب با شرایط خاک منطقه می‌تواند در کاهش سرعت باد، جلوگیری از انتقال بو و بهبود شرایط زیست‌محیطی مؤثر باشد.
فتاحی با بیان اینکه خاک منطقه به دلیل ویژگی‌های زمین‌شناسی و وجود ترکیبات مارنی، گچی و نمکی محدودیت‌هایی برای رشد برخی گونه‌های گیاهی دارد، گفت: گونه‌های سوزنی‌برگ که در حال حاضر در بخش‌هایی از این مجموعه کاشته شده‌اند، لزوماً با شرایط خاک منطقه تناسب ندارند.
وی تهیه مطالعات توپوگرافی، خاک‌شناسی و پروفیل خاک را ضروری دانست و افزود: انتخاب گونه‌های گیاهی باید بر اساس آزمایش خاک، شرایط منطقه و گونه‌های بومی موجود انجام شود تا پوشش گیاهی ایجاد شده از دوام و کارایی مناسبی برخوردار باشد.
این فعال حوزه منابع طبیعی با اشاره به دو کارکرد مورد انتظار از پوشش گیاهی در حلقه‌دره بیان کرد: نخست، کاشت درختان و گیاهان بادشکن در پیرامون و بخش‌های ورودی و خروجی مرکز است تا سرعت باد کاهش یابد و انتقال بوی نامطبوع محدود شود. دوم، استفاده از گونه‌هایی است که قابلیت جذب برخی آلاینده‌ها و فلزات سنگین را از خاک و شیرابه داشته باشند.
وی با اشاره به پیشنهاد بررسی گونه‌هایی مانند اکالیپتوس برای جذب فلزات سنگین، گفت: گونه‌های غیرمثمر مانند تاغ، قیچ، افدرا یا ریش‌بز، شور بیابانی، سالسلا، قره‌داغ، گز و صنوبر نیز می‌توانند با توجه به شرایط خاک و نتایج مطالعات در بخش‌هایی از منطقه مورد استفاده قرار گیرند.
فتاحی افزود: در محدوده ساختمان‌های اداری و تأسیسات صنعتی که امکان استفاده از پساب تصفیه شده وجود دارد، می‌توان گونه‌های مثمر مانند عناب، سنجد و انار را نیز کاشت تا علاوه بر زیباسازی محیط، بهره‌وری از منابع آب افزایش یابد.
وی با تأکید بر نقش شهروندان در مدیریت پسماند خاطرنشان کرد: کاهش تولید زباله، استفاده مجدد از وسایل و مواد و جداسازی پسماندهای قابل بازیافت باید از خانه‌ها و ادارات آغاز شود. بسیاری از مواد مانند بطری‌ها، ظروف پلاستیکی، درهای بطری، کاغذ و مقوا قابلیت استفاده مجدد یا بازیافت دارند و تشکل‌های فعال در این زمینه نیز می‌توانند در جمع‌آوری و استفاده مجدد از آنها نقش مؤثری داشته باشند.
انتهای پیام
