با وجود این ظرفیتها، سفر بسیاری از گردشگران خارجی به مشهد همچنان به زیارت و بازدید از چند مقصد مشخص محدود می‌شود و بخش زیادی از جاذبه‌های گردشگری استان برای آنها ناشناخته مانده است. ضعف تبلیغات در بازارهای بین‌المللی، ایران هراسی و محدود بودن بسته‌های متنوع سفر ازجمله مسائلی است که می‌تواند بر میزان جذب گردشگران خارجی تاثیر می‌گزارد. حضور گردشگران خارجی در کنار آثار فرهنگی و اجتماعی، می‌تواند به رونق هتل‌ها، مراکز اقامتی، رستوران‌ها و کسبوکارهای محلی نیز کمک کند.
ایسنا برای بررسی استفاده خراسان رضوی از این ظرفیت و اقدامت لازم برای جذب گردشگران بیشتر با رئیس دفاتر مسافرتی مشهد، کارشناس گردشگری و مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد به گفت وگو نشست.
نبود محدودیت برای ورود گردشگران خارجی به خراسان رضوی
سعید ولی‌زاده، رئیس دفاتر مسافرتی مشهد در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به وضعیت ورود گردشگران خارجی به خراسان رضوی، اظهار کرد: در حال حاضر محدودیتی برای ورودگردشگران خارجی از کشورهای مختلف به ایران وجود ندارد و حتی برای بسیاری از این گردشگران امکان صدور ویزا در فرودگاه مشهد فراهم شده است.
وی افزود: بیشتر زائران خارجی که درحال حاضر به مشهد سفر می‌کنند از کشور عراق هستند. همچنین زائرانی از سایر کشورها که امکان پرواز به ایران را دارند وارد کشور می‌شوند. مسیر پروازی استانبول نیز برای گردشگرانی که قصد دارند از این طریق به ایران سفر کنند، برقرار است و محدودیتی در این زمینه وجود ندارد.
رئیس دفاتر مسافرتی مشهد با اشاره به ضوابط فعالیت دفاتر خدمات مسافرتی و راهنمایان گردشگری در حوزه گردشگری بین‌المللی، تصریح کرد: اطلاعات مربوط به شرایط ورود و دریافت ویزا از طریق سفارتخانه‌ها و نمایندگی‌های ایران در کشورهای مختلف در اختیار متقاضیان قرار می‌گیرد. گردشگران هنگام تهیه بلیت از شرایط ورود به کشور و امکان دریافت ویزا در فرودگاه مشهد مطلع می‌شوند. در حال حاضر نیز برای اتباع بسیاری از کشورها امکان ورود بدون روادید به ایران فراهم است.
ولی‌زاده با اشاره به مسئولیت دفاتر مسافرتی در اطلاع‌رسانی درباره حقوق و تکالیف
و برنامه‌ریزی سفر آنها، خاطرنشان کرد: گردشگرانی که از طریق دفاتر خدمات مسافرتی وارد کشور می‌شوند تمام برنامه‌های سفرشان از سوی آژانس‌ها مدیریت می‌شود. گردشگران سلامت نیز پیش از ورود، با آژانس‌های مسافرتی دارای مجوز گردشگری سلامت هماهنگی می‌کنند و از زمان ورود تا زمان خروج، برنامه‌ریزی و خدمات مورد نیاز آنها بر عهده آژانس است.
رئیس دفاتر مسافرتی مشهد ادامه داد: این گردشگران با اهداف مختلفی ازجمله زیارت، سیاحت و دریافت خدمات سلامت به مشهد سفر می‌کنند و در صورت ورود از طریق دفاتر مسافرتی، محل اقامت و برنامه‌های سفر آنها از پیش مشخص شده است. گردشگرانی که بدون استفاده از خدمات آژانس‌ها به کشور سفر می‌کنند باید برای اقامت به مراکز اقامتی قانونی مراجعه کنند.
ولی‌زاده با اشاره به فرصت‌ها و تهدیدهای ناشی از توسعه گردشگری خارجی در استان، بیان کرد: گردشگرانی که به صورت قانونی وارد کشور می‌شوند و مطابق ضوابط به سفر و اقامت می‌پردازند، نه‌تنها مشکلی ایجاد نمی‌کنند بلکه به بخش‌های مختلف اقتصادی کمک می‌کنند.
وی با اشاره به تاثیر حضور گردشگران خارجی بر اقتصاد استان، تاکید کرد: این گردشگران با مراجعه به هتل‌ها، مراکز اقامتی، رستوران‌ها و سایر اماکن مورد نیاز، به رونق فعالیت‌های اقتصادی کمک می‌کنند. حضور آنها می‌تواند در ایجاد و حفظ اشتغال در بخش‌های مرتبط با گردشگری موثر باشد.
رئیس دفاتر مسافرتی مشهد با بیان اینکه برخی رسانه‌های خارجی روایت‌های متفاوتی از شرایط ایران ارائه می‌کنند، گفت: گردشگرانی که به کشور سفر می‌کنند از نزدیک با شرایط ایران آشنا می‌شوند و می‌توانند وضعیت را با آنچه در برخی رسانه‌ها مطرح می‌شود، مقایسه کنند.
ولی‌زاده خاطرنشان کرد: حتی در شرایط جنگی نیز ورود و خروج گردشگران ادامه داشته و گردشگران با رعایت ضوابط و در شرایط امنیتی سفر خود را انجام می‌دهند. گردشگرانی که به صورت قانونی وارد کشور می‌شوند، برای استان فرصت و ظرفیت اقتصادی محسوب می‌شود.
وی با اشاره به ضرورت رعایت قوانین از سوی گردشگران خارجی، اظهار کرد: در هر حوزه‌ای ممکن است تخلفاتی از سوی برخی افراد رخ دهد اما در صورت ورود یا فعالیت غیرقانونی، برخوردهای قانونی انجام خواهد شد. با این حال، گردشگرانی که به‌صورت قانونی وارد کشور می‌شوند و مطابق مقررات سفر می‌کنند برای استان مشکلی ایجاد نمی‌کنند و حضور آنها به اقتصاد منطقه کمک کننده است.
ایران‌هراسی و ضعف تبلیغات؛ موانع جذب گردشگران خارجی در خراسان رضوی
در ادامه، فرید جواهرزاده، عضو شورای علمی پژوهشکده گردشگری در گفت‌وگو با ایسنا، با بیان اینکه مشهد سالانه میزبان میلیون‌ها زائر و گردشگر داخلی و خارجی است، اظهار کرد: وجود هتل‌ها، هتل‌آپارتمان‌ها، مهمان‌پذیرها، خانه‌های مسافر، دفاتر خدمات مسافرتی و همچنین ظرفیت‌های حمل‌ونقل هوایی، ریلی و جاده‌ای، نشان دهنده برخورداری خراسان رضوی از زیرساخت‌های مناسب گردشگری است اما باید بررسی کرد که آیا ظرفیت‌های موجود می‌تواند پاسخگوی نیاز گردشگران در آینده باشد.
وی با اشاره به ظرفیت منحصربه‌فرد مشهد در حوزه گردشگری زیارتی به واسطه وجود بارگاه مطهر امام رضا(ع)، افزود: در کنار این ظرفیت، جاذبه‌های متعددی برای توسعه سایر انواع گردشگری در استان وجود دارد که تاکنون به اندازه کافی مورد توجه فرار نگرفته است.
این کارشناس گردشگری با اشاره به محدود بودن بسته‌های متنوع سفر و تورهای یک‌روزه و نیم‌روزه به نقاط مختلف استان، تصریح کرد: عمده مسیرهای گردشگری اطراف مشهد به شهرهایی مانند توس، نیشابور، طرقبه، شاندیز و در برخی موارد کلات محدود می‌شود و کمتر شاهد برگزاری تورهایی به مقاصدی مانند نشتیفان خواف، تربت‌جام، تربت‌حیدریه و سبزوار هستیم که این مسئله یکی از ضعف‌های توسعه سفر در خراسان رضوی است.
جواهرزاده با اشاره به ضرورت عبور از گردشگری تک‌محصولی به گردشگری چندمحصولی، گفت: خراسان رضوی می‌تواند سهم بیشتری از گردشگران خارجی را که از طریق توراپراتورها وارد کشور می‌شوند، جذب کند. تحقق این موضوع مستلزم طراحی و معرفی بسته‌های سفر ویژه گردشگران خارجی است؛ بسته‌هایی که علاوه بر معرفی جاذبه‌های استان، به افزایش مدت ماندگاری و اقامت گردشگران نیز کمک کند.
ایران‌هراسی؛ یکی از موانع توسعه گردشگری خارجی
عضو شورای علمی پژوهشکده گردشگری با اشاره به تاثیر شرایط بین‌المللی بر توسعه گردشگری کشور، خاطرنشان کرد: توسعه گردشگری خراسان رضوی تا حد زیادی از شرایط کلی گردشگری ایران تاثیر می‌پذیرد و اگر گردشگری کشور در بازارهای جهانی و برنامه‌های بازاریابی و تبلیغات بین‌المللی جایگاه مناسبی داشته باشد، استان نیز می‌تواند از این ظرفیت بهره بیشتری ببرد. در شرایطی که کشور با تهاجم خارجی و تبلیغات ایران‌هراسانه برخی کشورها مواجه است، عملا با چالشی جدی در حوزه گردشگری روبه‌رو هستیم که آثار آن بر گردشگری کشور و خراسان رضوی نیز قابل مشاهده است.
جواهرزاده با اشاره به نقش تبلیغات و بازاریابی در جذب گردشگران بین‌المللی، تصریح کرد: معرفی جاذبه‌های گردشگری استان صرفا با انتشار بروشور، نقشه و پمفلت امکان‌پذیر نیست و به برنامه‌ای هدفمند و بلندمدت نیاز دارد. استفاده از ظرفیت اینفلوئنسرها، شبکه‌های اجتماعی، تبلیغات ماهواره‌ای در رسانه‌های بین‌المللی و حضور در نمایشگاه‌های بزرگ گردشگری جهان می‌تواند در این زمینه موثر باشد.
رئیس پیشین انجمن علمی طبیعتگردی ایران با اشاره به تعامل با توراپراتورها و شرکت‌های بزرگ اعزام‌کننده گردشگر به ایران امری ضروری است، گفت: برگزاری تورهای آشناسازی با حضور توراپراتورها، اینفلوئنسرها و افراد تاثیرگذار حوزه گردشگری نیز می‌تواند به معرفی ظرفیت‌های استان و افزایش جذب گردشگر کمک کند.
این کارشناس گردشگری با اشاره به ضرورت توسعه زیرساخت‌های اقامتی استان، اظهار کرد: با وجود ظرفیت مناسب مشهد در حوزه تاسیسات اقامتی، باید تعداد تخت‌های رسمی افزایش یابد و در کنار توسعه کمی، ارتقا کیفیت خدمات هتلداری، زائرپذیری، ظرفیت اقامتی و مهمان‌نوازی نیز مورد توجه قرار گیرد.
جواهرزاده با بیان اینکه توسعه ناوگان حمل‌ونقل هوایی یکی دیگر از الزامات گردشگری است، افزود: بخش حمل‌ونقل هوایی و فرودگاهی با چالش‌های متعددی به‌ویژه در زمینه تامین هواپیما مواجه است و تحریم‌های سال‌های گذشته نیز این مشکلات را تشدید کرده است. توسعه ناوگان هوایی، زیرساخت‌های ریلی و جاده‌ای، فرودگاه‌ها و آزادراه‌ها از ضرورت‌های توسعه گردشگری خراسان رضوی است.
وی با اشاره به اهمیت آموزش نیروی انسانی، بیان کرد: اگرچه دانشگاه‌ها، شرکت‌ها و موسسات آموزشی استان در ارتقاءء دانش نیروهای تخصصی اقدامات خوبی انجام داده‌اند اما این اقدامات کافی نیست و فعالان حوزه گردشگری و زیارت باید آموزش‌های تخصصی و به‌روز دریافت کنند. آموزش نباید صرفا به کارکنان تاسیسات گردشگری محدود شود بلکه رانندگان تاکسی، ارائه‌دهندگان خدمات عمومی، مغازه‌داران و کسبه محلی نیز به‌عنوان بخش‌هایی از زنجیره تامین گردشگری باید آموزش‌های لازم را ببینند تا کیفیت خدمات‌رسانی به زائران و گردشگران ارتقا پیدا کند.
جواهرزاده با اشاره به جایگاه اقتصادی گردشگری زیارت، اظهار کرد: سفرهای زیارتی و گردشگری مذهبی از مهم‌ترین بخش‌های گردشگری کشور هستند و بخش قابل‌توجهی از مخاطبان آن را خانواده‌هایی تشکیل می‌دهند که به‌صورت خانوادگی و گروهی سفر می‌کنند.
وی افزود: این حوزه ظرفیت گسترده‌ای برای مدیریت و ساماندهی اقتصاد مشهد بر پایه اقتصاد زیارت دارد و می‌تواند در اقتصاد و اشتغال‌زایی استان تاثیرگذار باشد. مشهد با توجه به جایگاه ویژه خود در گردشگری زیارت و میزبانی از میلیون‌ها زائر و گردشگر، ظرفیت ایجاد اشتغال پایدار و مولد در این حوزه را دارد.
این کارشناس گردشگری با اشاره به لزوم توجه به سایر ظرفیت‌های اقتصادی در کنار گردشگری زیارت، گفت: گردشگری سلامت، اکوتوریسم، طبیعتگردی و سوغات زیارت ازجمله ظرفیت‌های مکمل اقتصاد زیارت هستند. سوغات زیارت نیز بخش‌های متنوعی مانند غذا و خوراک، صنایع‌دستی و هنرهای سنتی را در بر می‌گیرد که می‌تواند زمینه رونق فعالیت‌های اقتصادی و اشتغال هنرمندان خراسانی و مشهدی را فراهم کند. گوهرسنگ‌ها، سنگ‌های قیمتی، چرم و سایر مصنوعات و هنرهای دستی نیز ازجمله ظرفیت‌های اقتصادی استان در این حوزه محسوب می‌شوند.
توسعه طبیعتگردی بدون رعایت ملاحظات زیست‌محیطی آسیب‌زاست
رئیس پیشین انجمن علمی طبیعتگردی ایران با اشاره به تاثیر توسعه گردشگری بر محیط زیست و فرهنگ بومی، اظهار کرد: اکوتوریسم یا بوم‌گردی بر سفر مسئولانه، حفاظت از محیط زیست و فرهنگ بومی و بهبود وضعیت اقتصادی جوامع محلی تاکید دارد. این نوع گردشگری در صورت رعایت اصول آن، کمترین اثر منفی را بر طبیعت بر جای می‌گذارد و می‌تواند به فعالیت‌های طبیعی و تنوع زیستی ارزش اقتصادی ببخشد.
جواهرزاده با اشاره به ظرفیت طبیعتگردی در روستاها و مناطق خارج از شهر، افزود: توسعه این نوع گردشگری می‌تواند زمینه فعالیت اقامتگاه‌های بوم‌گردی و عرضه محصولات محلی، سوغات، محصولات کشاورزی و دامی را فراهم کند و به بهبود وضعیت اقتصادی ساکنان این مناطق کمک کند. در صورتی که اصول حفاظت از محیط زیست در فعالیت‌های گردشگری رعایت نشود، حضور گردشگران می‌تواند آثار مخربی بر محیط طبیعی و جوامع انسانی بر جای بگذارد. برخی سفرهای بی‌ضابطه و فعالیت خودروهای آفرود در مناطق طبیعی نیز گاهی خسارت‌هایی به درختان، پوشش گیاهی و سایر عرصه‌های طبیعی استان وارد می‌کنند.
این استاد دانشگاه گردشگری با بیان اینکه آموزش گردشگران و استفاده از راهنمایان متخصص و دارای کارت راهنمایی از راهکارهای کاهش آسیب‌های طبیعتگردی است، خاطرنشان کرد: حضور گردشگران خارجی می‌تواند فرصت مناسبی برای توسعه اقتصادی و ارتقا سطح معیشت مردم بومی و محلی استان باشد اما باید با برنامه‌ریزی هدفمند، استفاده از راهنمایان طبیعتگردی و رعایت اصول زیست محیطی، شرایطی فراهم شود که ظرفیت‌های طبیعی و تنوع زیستی استان دچار تخریب نشوند و گردشگری مبتنی بر طبیعت به شکل پایدار توسعه پیدا کند.
توزیع هوشمند گردشگران مشهد با اکوسیستم زیوان تا نوروز
مصطفی شریف، مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد در گفت‌وگو با ایسنا، با اشاره به اقدامات شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد برای میزبانی از زائران و گردشگران خارجی، اظهار کرد: در قالب اکوسیستم زیوان خدمات مختلفی برای زائران غیرایرانی پیش‌بینی شده که ازجمله آنها می‌توان به خدمات تبدیل ارز، راهنمای سفر و رزرو اشاره کرد.
وی با بیان اینکه بخشی از فعالیت‌های این شرکت به فراهم‌سازی زیرساخت‌های لازم برای پذیرش و میزبانی از گردشگران خارجی اختصاص دارد، افزود: در اکوسیستم زیوان، بخش زیوان پی برای تبدیل ارز، بخش زیوان AIبرای راهنمای سفر و بخش زیوان ۷۲۴ برای انجام امور رزرواسیون در نظر گرفته شده است.
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد ادامه داد: در مجموعه پارک غدیر و منطقه گردشگری هفت حوض میزبان زائران غیرایرانی هستیم که برای تفریح و استفاده از ظرفیت‌های این مجموعه‌ها به این مناطق مراجعه می‌کنند.
شریف با اشاره به برنامه‌های این شرکت برای حمایت از کسبوکارهای محلی و افزایش سهم آنها از هزینه‌کرد گردشگران خارجی، تصریح کرد: در قالب اکوسیستم زیوان، فعالان صنعت گردشگری مشهد ازجمله خانه‌های تاریخی، رستوران‌ها و مراکز تفریحی را در این مجموعه قرار می‌دهیم تا زائران غیرایرانی بتوانند به زبان مادری خود برنامه سفرشان را تنظیم کرده، خدمات مورد نیاز را رزرو کنند و اطلاعات دقیق و مناسبی درباره این ظرفیتها به دست آورند.
وی با اشاره به انجام مطالعات برای تهیه اطلس جامع جاذبه‌های گردشگری مشهد در شرکت توسعه گردشگری، گفت: اطلاعات این اطلس در بخش زیوان AI مورد استفاده قرار می‌گیرد و به گردشگران خدمات ارائه می‌دهد. این اقدام از یک سو به هدایت بهتر زائران خارجی کمک می‌کند و از سوی دیگر زمینه معرفی کسبوکارهای محلی و دسترسی آسان‌تر گردشگران به خدمات آنها را فراهم می‌سازد که می‌تواند به افزایش درآمد این کسب‌وکارها منجر شود.
مدیرعامل شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد با اشاره به برنامه‌های مدیریت ازدحام و ترافیک در مناطق پرتردد گردشگری، خاطرنشان کرد: با توسعه بخش زیوان AI که قرار است تا نوروز افتتاح شود امکان ارائه برنامه سفر متناسب با شرایط هر زائر فراهم خواهد شد. در این برنامه‌ریزی، عواملی مانند بودجه گردشگر، مدت اقامت در مشهد، سلیقه و علایق، وسیله حمل‌ونقل و تعداد همراهان او در نظر گرفته می‌شود. همچنین شرایط ترافیکی و آب‌وهوایی از دیگر مولفه‌های مورد توجه است تا با کمک هوش مصنوعی، توزیع گردشگران به‌صورت هوشمند انجام شود و مدیریت ازدحام و ترافیک در مناطق گردشگری بهبود یابد.
وی با اشاره به میزان بودجه اختصاص‌یافته به توسعه زیرساخت‌های گردشگری خارجی در مشهد، گفت: شهرداری مشهد به طور مشخص متولی تامین زیرساخت‌های گردشگری خارجی نیست، بلکه مسئولیت تانین زیرساخت‌های گردشگری را به صورت عمومی بر عهده دارد و بخش قابل توجهی از بودجه سالانه شهرداری به توسعه اماکن تفریحی و پارک‌ها اختصاص پیدا می کند.
شریف با اشاره به ظرفیت‌های تحت مدیریت شرکت توسعه گردشگری شهرداری مشهد، اظهار کرد: پارک ۱۰۰ هکتاری غدیر و منطقه ملی گردشگری ۲۰۰ هکتاری هفت حوض ازجمله این مجموعه‌ها هستند. تنها در منطقه هفت حوض، با به‌روزرسانی هزینه‌های انجام‌شده از سوی شهرداری تاکنون، نزدیک به سه همت سرمایه‌گذاری صورت گرفته است. زیرساخت‌های گردشگری معمولا به تفکیک گردشگران داخلی و خارجی ایجاد نمی‌شوند، بلکه تفاوت خدمات مورد نیاز این دو گروه بیشتر در حوزه ارائه خدمات، با توجه به تنوع فرهنگی و زبانی گردشگران خارجی، مطرح است.
در مجموع آنچه از دیدگاه‌ها برمی‌آید این است که خراسان رضوی با وجود برخورداری از جاذبه‌های متنوع و حضور سالانه شمار زیادی از زائران و گردشگران خارجی هنوز نتوانسته از تمامی ظرفیت‌های خود در این حوزه استفاده کند. معرفی جاذبه‌های کمتر شناخته شده استان، فراهم کردن تورهای متنوع و تبلیغات در بازارهای هدف، امکان استفاده از خدمات و ظرفیت کسبوکارهای محلی نیز ازجمله موضوعاتی است که می‌تواند در توسعه گردشگری خارجی مورد توجه قرار می‌گیرد.
اجرا برنامه‌های تبلیغاتی هدفمند در بازارهای بین‌المللی، ارتقا کیفیت خدمات و توجه به ملاحظات زیست محیطی می‌تواند به افزایش سهم خراسان رضوی از بازار گردشگری خارجی کمک کند؛ اما بهره‌گیری از این ظرفیتها نیازمند برنامه‌ریزی برای معرفی بهتر جاذبه‌های استان، توسعه بسته‌های متنوع سفر و تقویت زیرساخت‌های گردشگری است.
انتهای پیام
