به گزارش ایسنا، حبیب‌الله سوخته‌سرایی، هنرمند و نگارگری که میدان جست‌وجو و تجربه‌اش نه تشک کشتی، بلکه گستره تصویر، نقش و میراث هنر ایرانی است؛ هنرمندی که در نمایشگاه «آستانه» می‌کوشد نسبتی تازه میان سنت نگارگری و زبان نقاشی امروز برقرار کند و این پرسش را برمی‌نهد که آیا وفاداری به نگارگری ایرانی به معنای تکرار بی‌پایان فرم‌ها و قواعد گذشته است؟
نمایشگاه «آستانه» حبیب‌الله سوخته‌سرایی این پرسش را به یکی از محورهای اصلی مواجهه با آثارش تبدیل کرده است؛ مجموعه‌ای که در آن عناصر آشنای نگارگری، خوشنویسی و هنر کتاب‌آرایی ایرانی، در کنار تجربه‌های متفاوت در رنگ، بافت و ترکیب‌بندی قرار گرفته‌اند تا امکان دیگری برای مواجهه با میراث تصویری ایران پیش روی مخاطب بگذارند.
این نمایشگاه با ۳۵ اثر از سوخته‌سرایی، عصر جمعه -۲۲ آبان- با حضور شمار زیادی از هنرمندان و علاقه‌مندان هنرهای تجسمی در گالری «گلمک» تهران افتتاح شد؛ مجموعه‌ای که نه می‌توان آن را صرفاً ادامه نگارگری کلاسیک دانست و نه گسستی کاملاً از سنت. اسب‌ها، پرندگان، خروس‌ها، ماهی‌ها، پیکره‌های انسانی و قطعات خوشنویسانه در این آثار، از جهان تصویری گذشته عبور کرده‌اند و در ساختاری متفاوت جای گرفته‌اند.
عین‌الدین صادق‌زاده: حفظ سنت با تکرار گذشته ممکن نیست
عین‌الدین صادق‌زاده، هنرمند و گردآورنده این نمایشگاه، در ارزیابی مسیر هنری سوخته‌سرایی، «شجاعت عبور از چارچوب‌های نگارگری کلاسیک» را یکی از ویژگی‌های مهم او دانست و گفت: سوخته‌سرایی این جسارت را داشته که از تغییر تکنیک یا مینیاتور کلاسیک فاصله بگیرد. این عبور صرفاً ظاهر آثار نیست، بلکه به تحول در نگاه و دغدغه هنرمند مربوط می‌شود.
این هنرمند پیشکسوت نقاشی‌خط و خوشنویسی، در توضیح بیشتر این ایده افزود: وفاداری به سنت زمانی معنا پیدا می‌کند که هنرمند بتواند از ظرفیت‌های آن برای مواجهه با جهان امروز استفاده کند. اگر قرار باشد هنرمند همواره در یک قالب مشخص باقی بماند و قواعد گذشته را تکرار کند، امکان تجربه تازه از بین می‌رود.
صادق‌زاده با اشاره به ارتباط میان شخصیت فردی و زبان هنری سوخته‌سرایی اظهار کرد: هنرمند باید به کاری که انجام می‌دهد ایمان داشته باشد و تمام کیفیت وجودی خود را در آن به کار بگیرد. آنچه در آثار سوخته‌سرایی دیده می‌شود، صرفاً مهارت تکنیکی نیست، بلکه با زیست و باور هنرمندانه او ارتباط دارد.
این استاد هنرهای تجسمی درباره مسئولیت نسل جوان در مواجهه با میراث نگارگری نیز گفت: حفظ سنت به معنای تکرار عین‌به‌عین گذشته نیست. جهان امروز با جهان دوران شکل‌گیری نگارگری کلاسیک تفاوت دارد و هنرمند نمی‌تواند صرفاً به بازتولید الگوهای قدیمی بدون توجه به مسائل و اقتضائات زمانه خود بسنده کند.
او ادامه داد: هنرمند باید میراث گذشته را بشناسد، اما آن را با نگاه امروز بازخوانی کند. اگر قرار است سنت حفظ شود، باید ردپای آن در تجربه‌ای تازه و متناسب با زمانه دیده شود. تلاش سوخته‌سرایی را نیز می‌توان در همین مسیر بررسی کرد؛ تلاشی برای عبور از فضای کلاسیک و جست‌وجوی امکان‌های تازه در نقاشی.
صادق‌زاده در جمع‌بندی ارزیابی خود تأکید کرد: اینکه این جست‌وجو در نهایت به چه جایگاهی در تاریخ هنر ایران برسد، به زمان و تداوم تجربه‌های هنرمند بستگی دارد؛ اما اصل این تلاش و ایمان به کاری که انجام می‌دهد، اهمیت دارد.
سوخته‌سرایی: سنت را باید شناخت، نه بازتولید کرد
حبیب‌الله سوخته‌سرایی، هنرمند خالق مجموعه «آستانه» نیز درباره شکل‌گیری این آثار گفت: در سال‌های فعالیت هنری‌ام حوزه‌های مختلفی را تجربه کرده‌ام؛ از صنایع دستی و هنرهای تجسمی تا مرمت کاغذهای خطی. هرکدام از این تجربه‌ها دغدغه‌ای شخصی بوده‌اند، اما تمرکز اصلی من همواره بر نگارگری و خوشنویسی قرار داشته است.
او افزود: در آثار این مجموعه همچنان می‌توان ردپای تجربه‌های گذشته، از جمله قلم‌گیری و پرداز نگارگری را مشاهده کرد، اما تلاش کرده‌ام این عناصر در ساختاری متفاوت قرار بگیرند.
این هنرمند درباره حضور خوشنویسی در ترکیب‌بندی آثارش اظهار کرد: نوشتار همیشه قرار نیست حامل مفهوم یا پیام مشخصی باشد. گاهی آن را مانند یک لکه رنگی یا عنصر تصویری به کار می‌گیرم تا در ایجاد تعادل و روابط بصری اثر نقش داشته باشد.
سوخته‌سرایی درباره عناصر تکرارشونده در آثارش، از جمله اسب، خروس و پرندگان گفت: بخشی از این تصاویر به خاطرات دوران کودکی و زندگی در محیط روستایی بازمی‌گردد. من از نزدیک با این حیوانات زندگی کرده‌ام و ارتباط با آن‌ها هنوز در حافظه و جهان ذهنی‌ام حضور دارد. به نظرم بسیاری از موضوعات آثار هنرمند از تجربه‌ها و مشاهدات شخصی او سرچشمه می‌گیرند.
این هنرمند درباره نسبت آموزش سنت‌محور نگارگری با نقاشی معاصر بیان کرد: به هنرجویان همیشه تأکید کرده‌ام که آشنایی با طراحی و نقوش سنتی باید به شناخت هویت تصویری ایرانی کمک کند، نه اینکه به تکرار آثار گذشته منجر شود. هنرمند باید سنت را بشناسد و از ظرفیت‌های آن برای رسیدن به زبان شخصی خود استفاده کند.
از ریشه‌های سنت تا آستانه زبان مدرن
همچنین گلناز کشاورزی -مدیر گالری گلمک- درباره رویکرد هنری سوخته‌سرایی گفت: به اعتقاد من، این هنرمند از مسیر سنتی به مسیر مدرنی رسیده است. برای آشکارتر شدن این تحول، آثار در دو بخش مجزا به نمایش درآمده‌اند تا مخاطب بتواند تفاوت میان تجربه‌های سنتی و رویکردهای جدیدتر هنرمند را مشاهده کند.
او با اشاره به اهمیت این جابه‌جایی در مسیر هنری سوخته‌سرایی افزود: آنچه در این مجموعه اهمیت دارد، صرفاً فاصله گرفتن از یک شیوه قدیمی یا تغییر در ظاهر آثار نیست، بلکه نوع مواجهه هنرمند با عناصر و قواعدی است که پیش‌تر در بستر نگارگری سنتی شکل گرفته‌اند. به نظر می‌رسد او در این مرحله می‌کوشد ضمن حفظ پیوند خود با ریشه‌های تصویری گذشته، امکان‌های تازه‌ای برای بیان هنری پیدا کند و از دل همان تجربه‌های آشنا به ساختاری متفاوت برسد. از این منظر، نمایش آثار در دو بخش، امکان مشاهده تدریجی این تغییر زبان و درک نسبت میان گذشته و تجربه‌های تازه‌تر هنرمند را برای مخاطب فراهم می‌کند.
کشاورزی درباره دلیل انتخاب عنوان «آستانه» برای این نمایشگاه نیز توضیح داد: بخش زیادی از آثار این مجموعه در آستانه جدا شدن از سنت نگارگری و رسیدن به نگاهی تازه‌تر قرار دارند. از طرف دیگر، در برخی آثار همه عناصر به‌طور کامل نمایش داده نمی‌شوند و بخشی از تصویر در ذهن مخاطب شکل می‌گیرد. گاهی آنچه در اثر غایب است، به اندازه آنچه دیده می‌شود اهمیت دارد؛ زیرا مخاطب با تکیه بر تجربه و حافظه تصویری خود، بخش‌های نادیده را بازسازی می‌کند. بر این اساس، عنوان «آستانه» نیز با همین مفهوم عبور از یک مرحله هنری به مرحله‌ای دیگر ارتباط دارد.
آستانه؛ مسئله‌ای فراتر از یک نمایشگاه
آنچه از کنار هم قرار گرفتن این سه دیدگاه به دست می‌آید، فراتر از معرفی یک نمایشگاه است؛ «آستانه» فرصتی برای طرح دوباره یکی از پرسش‌های مهم هنر ایران فراهم می‌کند: آیا می‌توان به میراث تصویری گذشته وفادار ماند، بی‌آنکه اسیر تکرار آن شد؟
در این مجموعه، خوشنویسی از جایگاه صرفاً تزئینی فاصله می‌گیرد، عناصر طبیعی و حیوانی با خاطرات شخصی هنرمند پیوند می‌خورند و حذف بخشی از تصویر، به عاملی برای مشارکت ذهنی مخاطب تبدیل می‌شود. این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که مسئله اصلی، صرفاً استفاده از نشانه‌های سنتی نیست، بلکه تغییر جایگاه و کارکرد آن‌ها در یک ساختار معاصر است.
با این حال، عبور از سنت، ادعایی نیست که تنها با تغییر فرم و ترکیب‌بندی اثبات شود؛ این مسیر به تداوم تجربه، انسجام زبان شخصی و توانایی هنرمند در خلق جهانی مستقل نیاز دارد. از این منظر، نمایشگاه «آستانه» را می‌توان نه نقطه پایان یک تحول، بلکه مرحله‌ای از جست‌وجوی هنری سوخته‌سرایی دانست؛ جست‌وجویی که نتیجه نهایی آن را باید در تداوم آثار آینده او سنجید.
به گزارش ایسنا، نمایشگاه «آستانه» تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵ در گالری گلمک، واقع در نیاوران، خیابان فیضیه جمشیدیه، پلاک ۶ برپاست و علاقه‌مندان می‌توانند همه‌روزه به‌جز شنبه‌ها، از ساعت ۱۶ تا ۲۰ از آثار دیدن کنند.
انتهای پیام
