آیت‌الله حسین ردایی روز یکشنبه ۲۴ آبان در حاشیه نشست شورای مدیران و معاونان اداره‌کل اوقاف و امور خیریه استان البرز با اشاره به جایگاه وقف در نظام اجتماعی اسلام اظهار کرد: وقف از جمله ارزشمندترین سنت‌های دینی است که آثار و برکات آن به زمان حیات واقف محدود نمی‌شود و می‌تواند در طول نسل‌ها منشأ خیر و خدمت باشد. اهمیت این سنت در آن است که یک دارایی را از مصرف محدود و فردی خارج می‌کند و در مسیر تأمین نیازهای عمومی و منافع پایدار جامعه قرار می‌دهد.
وی افزود: امروز بیش از هر زمان دیگری به بازخوانی ظرفیت‌های وقف و شناسایی زمینه‌هایی نیاز داریم که این سرمایه دینی بتواند در آنها نقش‌آفرینی مؤثرتری داشته باشد. صرف نگهداری از موقوفات، اگر به بهره‌برداری صحیح و تحقق اهداف واقف منجر نشود، نمی‌تواند تمام ظرفیت این سنت ارزشمند را محقق کند. آنچه اهمیت دارد، صیانت از اصل موقوفه در کنار حفظ کارکرد و منفعت آن است.
این مسئول با اشاره به پیشینه تاریخی وقف در برخی مناطق استان البرز گفت: اگرچه البرز در تقسیمات کشوری استانی جدید است، اما این موضوع به معنای نداشتن پیشینه فرهنگی و تاریخی در حوزه وقف نیست. مناطقی همچون طالقان از سابقه ارزشمندی در این زمینه برخوردارند و موقوفات برجای‌مانده از گذشته، بخشی از میراث اجتماعی و دینی این منطقه محسوب می‌شوند.
وی توضیح داد: باید مشخص شود چه تعداد از موقوفات قدیمی همچنان در چرخه بهره‌برداری قرار دارند و چه میزان از این ظرفیت به دلایل مختلف بلااستفاده مانده یا از کارکرد اصلی خود فاصله گرفته است. نمی‌توان نسبت به سرمایه‌هایی که با نیت خیر و برای خدمت به مردم اختصاص یافته‌اند بی‌تفاوت بود. احیای این موقوفات نیازمند بررسی موردی، شناسایی موانع و تدوین برنامه اجرایی است و باید برای هر مورد، متناسب با شرایط آن راهکار مشخصی در نظر گرفته شود.
نماینده البرز در مجلس خبرگان رهبری خاطرنشان کرد: در این مسیر باید از همه ظرفیت‌های حقوقی، قانونی و فرهنگی استفاده شود. گاهی یک مسئله با پیگیری حقوقی قابل حل است و در مواردی نیز گفت‌وگو، اقناع و تعامل با افراد و مجموعه‌های مرتبط می‌تواند زمینه بازگشت موقوفه به مسیر اصلی را فراهم کند. مهم این است که موضوع احیای موقوفات با نگاه مسئله‌محور دنبال شود و به یک اولویت جدی در برنامه‌های مدیریتی اوقاف تبدیل شود.
ردایی اعتمادسازی را از الزامات توسعه فرهنگ وقف دانست و اظهار کرد: مردم باید بدانند سازمان اوقاف در جایگاه امانت‌دار موقوفات و نماینده حفظ و اجرای نیت واقفان فعالیت می‌کند. این جایگاه زمانی در جامعه به‌درستی شناخته می‌شود که مردم آثار و نتایج مدیریت موقوفات را در زندگی اجتماعی مشاهده کنند. شفافیت در عملکرد، تبیین اقدامات و نشان دادن میزان تحقق نیات واقفان می‌تواند به تقویت اعتماد عمومی و افزایش تمایل افراد برای مشارکت در این عرصه کمک کند.
وی با بیان اینکه یکی از مهمترین موضوعات در مدیریت وقف، توجه به نیازهای مغفول جامعه است، افزود: در طراحی وقف‌های جدید نباید صرفاً به الگوهای گذشته اکتفا کرد، بلکه لازم است نیازهای امروز و فردای جامعه شناسایی شود. برای مثال، حمایت از دانش‌آموزان و دانشجویان مستعدی که به دلیل مشکلات اقتصادی امکان ادامه تحصیل یا شکوفایی توانایی‌های خود را ندارند، می‌تواند یکی از زمینه‌های مهم وقف باشد.
این مسئول تأمین هزینه‌های تحصیل دانش‌آموزان کم‌برخوردار، حمایت از دانشجویان مستعد، ایجاد و پشتیبانی از خوابگاه‌های دانشجویی و کمک به توسعه فعالیت‌های علمی و دانش‌بنیان را از جمله اولویت‌هایی دانست که می‌توان برای آنها موقوفات جدید تعریف کرد و گفت: جامعه برای پیشرفت به سرمایه انسانی توانمند نیاز دارد و وقف می‌تواند در پرورش و حمایت از این سرمایه نقش مؤثری ایفا کند. اگر منابع وقفی با شناخت درست از نیازها هدایت شوند، آثار آن تنها به یک فرد یا یک مقطع زمانی محدود نخواهد ماند و می‌تواند در توسعه علمی و اجتماعی کشور اثرگذار باشد.
این عضو مجلس خبرگان رهبری در ادامه به ضرورت بازنگری در شیوه بهره‌برداری از برخی موقوفات اشاره کرد و گفت: در مدیریت موقوفات باید میان حفظ عین موقوفه و تحقق منفعت مورد نظر واقف، ارتباطی منطقی برقرار باشد. اصل بر صیانت از موقوفه و پایبندی به نیت واقف است، اما این صیانت نباید به شکلی انجام شود که موقوفه از کارکرد اقتصادی و اجتماعی خود بازبماند و امکان انتفاع مؤثر از آن از بین برود.
وی ابراز کرد: در مواردی که شرایط یک موقوفه به گونه‌ای است که بهره‌برداری مناسب از آن امکان‌پذیر نیست، موضوع ابدال و تبدیل باید با بررسی کارشناسی و در چارچوب موازین شرعی و قانونی مورد توجه قرار گیرد. البته چنین اقدامی ضوابط مشخص خود را دارد و نمی‌توان آن را به تصمیم‌های سلیقه‌ای یا صرفاً ملاحظات اقتصادی تقلیل داد. ملاک اصلی باید حفظ حقوق وقف، رعایت نیت واقف و فراهم کردن زمینه استمرار منفعت موقوفه باشد.
ردایی با تأکید بر اینکه کارکرد بقاع متبرکه نیز باید فراتر از مناسبت‌های مذهبی تعریف شود، اظهار کرد: امامزادگان و بقاع متبرکه از ظرفیت اجتماعی و فرهنگی ارزشمندی برخوردارند و می‌توانند به کانون‌های اثرگذار در محلات تبدیل شوند. ارتباط این مراکز با مردم نباید تنها در ایام خاص سال شکل بگیرد، بلکه باید در تمام طول سال برنامه‌هایی متناسب با نیازهای فرهنگی، اعتقادی و اجتماعی خانواده‌ها در آنها جریان داشته باشد.
وی توضیح داد: برگزاری منظم جلسات قرآن، برنامه‌های تربیتی برای نوجوانان و جوانان، نشست‌های معرفتی و ارائه مشاوره‌های فقهی، حقوقی و خانوادگی از جمله فعالیت‌هایی است که می‌تواند پیوند بقاع متبرکه با زندگی روزمره مردم را تقویت کند. البته برای تحقق این هدف، برنامه‌ریزی باید بر اساس ویژگی‌های هر منطقه و نیازهای مخاطبان انجام شود تا فعالیت‌ها از حالت تشریفاتی خارج شده و به نتایج ملموس اجتماعی منجر شود.
نماینده البرز در مجلس خبرگان رهبری با اشاره به سیره حضرت فاطمه زهرا(س) در حوزه وقف و انفاق، آینده‌نگری را از مهمترین ویژگی‌های این سنت دانست و گفت: یکی از ابعاد ارزشمند فرهنگ وقف، توجه به نیازهایی است که ممکن است امروز چندان آشکار نباشند، اما در آینده به مسائل مهم جامعه تبدیل شوند. بنابراین، واقفان و متولیان این حوزه باید در کنار توجه به مشکلات فعلی، تحولات پیش‌رو و نیازهای نسل‌های آینده را نیز در تصمیم‌گیری‌های خود لحاظ کنند.
این مسئول افزود: وقف جدید زمانی می‌تواند ماندگاری و اثربخشی بیشتری داشته باشد که بر پایه نیازشناسی دقیق، شناخت اولویت‌های اجتماعی و آینده‌نگری شکل بگیرد. لازم است میان ظرفیت‌های موجود، نیت واقفان و نیازهای واقعی مردم ارتباطی هدفمند برقرار شود تا منابع وقفی در مسیری قرار گیرند که بیشترین منفعت عمومی را به همراه داشته باشند.
ردایی در پایان با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد در مدیریت موقوفات خاطرنشان کرد: احیای سرمایه‌های وقفی گذشته و ایجاد موقوفات متناسب با نیازهای امروز دو مسیر مکمل هستند و نباید یکی از آنها به نفع دیگری نادیده گرفته شود. در کنار این دو موضوع، بقاع متبرکه نیز باید با برنامه‌های مستمر فرهنگی و اجتماعی نقش فعال‌تری در زندگی مردم داشته باشند. هدف نهایی این است که وقف از یک ظرفیت بالقوه و گاه کم‌استفاده، به سرمایه‌ای پویا برای حل مسائل جامعه، حمایت از اقشار نیازمند و تأمین نیازهای نسل‌های آینده تبدیل شود.
انتهای پیام
