به گزارش ایسنا، رائد فریدزاده امروز در نشست «دانشمندی فراتر از امروز؛ بازخوانی نگاه تحولگرای شهید طهرانچی به حوزه کتاب و نشر» که در سرای اهل قلم برگزار شد، با اشاره به تجربه همکاری خود با شهید محمدمهدی طهرانچی در دانشگاه شهید بهشتی، اظهار کرد: من در سال ۱۳۹۱ وارد دانشگاه شهید بهشتی شدم و یک سال بعد، زمانی که شهید طهرانچی ریاست دانشگاه را بر عهده داشتند، به واسطه معرفی ایشان، همکاری خود را با معاونت پژوهشی و انتشارات دانشگاه آغاز کردم.
وی با اشاره به پیشینه انتشارات دانشگاه شهید بهشتی، گفت: این دانشگاه پیش از انقلاب نیز از انتشارات معتبری برخوردار بود و استادان بزرگی از جمله دکتر رضا شعبانی مسئولیت آن را بر عهده داشتند. در آن دوره، آثار درخشانی در حوزههای مختلف از جمله معماری، عرفان، فلسفه، تاریخ و مطالعات ملی منتشر شده بود، اما پس از مدتی آن روند با افت مواجه شد.
فریدزاده که خود از دوران دانشجویی فعالیت در حوزه نشر را آغاز کرده است، افزود: من از سالهای ۱۳۷۶ و ۱۳۷۷ در حوزه نشر فعالیت میکردم و در بخشهای مختلفی از جمله ویراستاری و آمادهسازی متون فعالیت داشتم. همچنین در انتشارات هرمس که در آن زمان بهتازگی فعالیت خود را آغاز کرده بود، مشغول به کار شدم.
نگاه کلان شهید طهرانچی به تحول در نشر دانشگاهی
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری با اشاره به ویژگیهای مدیریتی و فکری شهید طهرانچی، بیان کرد: ویژگی اصلی نگاه ایشان این بود که خود را درگیر جزئیات نمیکردند و مسائل جزئی را در چارچوب یک امر کلی و کلان مورد بررسی قرار میدادند. از نظر ایشان، علم، دانش و نشر نباید صرفاً به چاپ کتاب و عرضه محدود آن خلاصه شود، بلکه باید در قالب یک منظومه فکری و اجرایی تعریف شود تا انتشارات دانشگاه از حالت انفعالی خارج شده و به سمت رویکردی فعالانه حرکت کند.
وی با تشریح سازوکار معمول انتشار کتاب در دانشگاهها، اظهار کرد: در روند متعارف، نویسنده کتاب خود را به گروه آموزشی ارائه میکند، اثر برای داوری ارسال میشود و پس از بررسی در دانشکده، برای ارزیابی نهایی به شورای انتشارات دانشگاه میرسد. این روند در بسیاری از دانشگاهها وجود دارد، اما نگاه شهید طهرانچی فراتر از این سازوکار معمول بود.
فریدزاده ادامه داد: رویکرد فعالانه مورد نظر ایشان این بود که هستههای نشر و پژوهش در دانشکدهها و پژوهشکدهها شکل بگیرند و میان آنها پیوندی جدی و ماهوی ایجاد شود. در چنین شرایطی، تقسیمبندیهای صلب و مبتنی بر رشتههای علمی مانع همکاری میان حوزههای مختلف نمیشود و تعاملات میانرشتهای گسترش پیدا میکند. از این طریق است که آنچه از آن بهعنوان خلق و تولید علم یاد میکنیم، شکل میگیرد.
وی خاطرنشان کرد: این رویکرد موجب شد در هر دانشکده شورای انتشاراتی شکل بگیرد و سرفصلها و موضوعات اصلی علمی که در شوراهای پژوهشی و گروههای آموزشی تدوین شده بود، در اختیار این شوراها قرار گیرد تا نظرات اعضای هیئت علمی نیز در فرایند انتشار آثار دریافت شود. به نظرم این اتفاق در دانشگاه شهید بهشتی بسیار مهم بود.
افزایش شمار کتابهای منتشرشده از ۲۵ به ۱۹۸ عنوان
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری با اشاره به نتایج این تغییر رویکرد، گفت: در فاصله دو تا سه سال، تعداد کتابهایی که انتشارات دانشگاه منتشر یا تجدید چاپ میکرد، از حدود ۲۰ تا ۲۵ عنوان در سال به حدود ۱۹۸ عنوان رسید که در نوع خود رقم کمنظیری بود.
فریدزاده با اشاره به برخی دستاوردهای این دوره، افزود: در جریان این تحولات، اتفاقات مهمی رقم خورد که یکی از آنها به سرانجام رسیدن پروژه گنجنامه بود؛ طرحی که سالها پیش آغاز شده و در مقطعی به دلیل کمبود بودجه متوقف شده بود.
وی تصریح کرد: به اعتقاد من، انتشار مجموعه گنجنامه از افتخارات دانشگاه است. این مجموعه شامل یک فرهنگ سهزبانه در حوزه زبان پهلوی و زبانشناسی بود که استادان دانشکده آن را تکمیل کردند و در ۶ جلد به انتشار رسید.
فریدزاده ادامه داد: همچنین فرهنگ قرآنی که دکتر علی سالها برای تدوین آن زحمت کشیده بودند، با پیگیری و حمایت ایشان و همراهی شهید طهرانچی به ثمر نشست. در کنار این موارد، موضوعات گسترده دیگری نیز در دستور کار قرار گرفت که مجال پرداختن به همه آنها در اینجا وجود ندارد.
وی با اشاره به توجه انتشارات دانشگاه به آثار پیشکسوتان و استادان پیشین، گفت: یکی دیگر از اقدامات مهم، مراجعه به گنجینه انتشارات دانشگاه و تجدید چاپ آثار استادان بزرگی بود که برخی از آنها حتی در مقاطع مختلف تحصیلی بهعنوان منابع و سرفصلهای درسی مورد استفاده قرار میگرفتند.
پیوند انتشارات، کتابخانه و مرکز اسناد دانشگاه
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری با اشاره به نگاه جامع شهید طهرانچی به حوزه کتاب و منابع علمی، اظهار کرد: پس از گذشت کمتر از ۹ ماه، انتشارات دانشگاه در یک منظومه کلی در کنار کتابخانه مرکزی، مرکز اسناد و نشریات دانشگاه قرار گرفت و ساختار جدیدی با عنوان مرکز نشر، اسناد و کتابخانه مرکزی در دانشگاه تعریف شد.
وی با تأکید بر اینکه دغدغه شهید طهرانچی در حوزه کتاب امری تزئینی نبود، گفت: شاید در آن مقطع تصور نمیشد که چنین نگاه و دغدغهای تا این اندازه با تخصیص منابع مالی همراه شود، اما بودجه قابل توجهی به کتابخانه مرکزی و سایر کتابخانههای دانشگاه اختصاص یافت تا بتوانند منابع مورد نیاز خود را در نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران، از بخش داخلی و خارجی خریداری کنند.
فریدزاده افزود: فکر میکنم در آن سال رقمی نزدیک به ۸۰۰ تا ۹۰۰ میلیون تومان در اختیار معاونت پژوهشی قرار گرفت که در آن مقطع رقم بسیار قابل توجهی بود و تقریباً تمام نیازهای دانشگاه در زمینه منابع علمی، اعم از کتاب و نشریات تخصصی تأمین شد.
فریدزاده در ادامه با اشاره به توجه شهید محمدمهدی طهرانچی به زیرساختهای فیزیکی و محتوایی کتابخانه دانشگاه شهید بهشتی، اظهار کرد: دغدغه ایشان صرفاً محتوای کتابها و منابع علمی نبود، بلکه به وضعیت فیزیکی کتابخانه نیز توجه داشتند. کتابخانه در مکان مناسبی قرار نداشت و در ساختمانی مستقر بود که پیشتر بانک ملی در آن فعالیت میکرد. شهید طهرانچی با وجود مخالفت تقریباً همه افرادی که در دانشگاه مسئولیت داشتند، تصمیم گرفتند این فضا را از بانک پس بگیرند و اقدامات لازم برای بهبود وضعیت کتابخانه را آغاز کنند.
وی با اشاره به نقش مرحوم ذوالفقاری، معاون وقت پژوهشی دانشگاه، افزود: خداوند مرحوم ذوالفقاری را رحمت کند. ایشان پیش از من مدیر انتشارات دانشگاه بودند. گاهی به شوخی میگفتند نمیدانم ما اکنون درگیر چه مسائلی (مثلا غذای دانشجویان) هستیم، اما دغدغه شهید طهرانچی در حوزه نشر همچنان پابرجاست. ایشان معتقد بودند باید یک طرح اساسی، فراگیر و گسترده برای طراحی کتابخانه اجرا شود؛ چراکه بخشی از منابع دانشگاه در معرض از بین رفتن قرار داشت.
احیای گنجینههای تاریخی و توسعه زیرساختهای کتابخانهای
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری ادامه داد: در همین راستا، موضوع حفظ منابع و گنجینههای دانشگاه و همچنین ایجاد مرکز اسناد دانشگاه با جدیت دنبال شد. گنجینههایی که در معرض آسیب و از بین رفتن بودند، از جمله گنجینه مرحوم بیرشک و کتابخانه مرحوم کریمان، مورد توجه قرار گرفتند و برای آنها فضای مناسبی در نظر گرفته شد و بازطراحی و ساماندهی این مجموعهها در دستور کار قرار گرفت.
فریدزاده با اشاره به نگاه بینالمللی شهید طهرانچی به حوزه نشر، گفت: نگاه ایشان صرفاً معطوف به همکاریهای داخلی دانشگاهی نبود. انتشارات دانشگاه شهید بهشتی برای نخستین بار بهعنوان نخستین انتشارات دانشگاهی، در نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت حضور پیدا کرد و در آنجا توافقنامهای با یک انتشارات برای چاپ مشترک مجموعه گنجنامه و فرهنگ پهلوی منعقد شد.
وی افزود: نمایندگان آن مجموعه دو بار به ایران سفر کردند، اما با بازگشت تحریمها، ادامه همکاری با مشکلاتی مواجه شد. طرف خارجی اعلام کرد به دلیل شرایط تحریم نمیتواند این همکاری را پیش ببرد؛ چراکه بخش قابل توجهی از فعالیتهای آن مجموعه در آمریکا تعریف شده بود و این مسئله بر امکان ادامه همکاری تأثیر میگذاشت.
فریدزاده با اشاره به دیگر فعالیتهای بینالمللی انتشارات دانشگاه، خاطرنشان کرد: حضور در نمایشگاههای کتاب کشورهای دیگر، از جمله اقلیم کردستان عراق نیز از جمله اقداماتی بود که در این دوره دنبال شد.
شهید طهرانچی همواره جلوتر از ساختار دانشگاه حرکت میکرد
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری با اشاره به ویژگیهای شخصیتی و مدیریتی شهید طهرانچی، گفت: سخن گفتن درباره دکتر طهرانچی به مجال مفصلتری نیاز دارد. ایشان همواره جلوتر از ساختار و بدنه دانشگاه حرکت میکردند. شاید تنها نقدی که بتوان به ایشان وارد کرد، همین بود که افق نگاهشان بسیار جلوتر از ظرفیت و توان همراهی بدنه دانشگاه قرار داشت.
وی با توصیف ویژگیهای علمی و شخصیتی شهید طهرانچی، اظهار کرد: ایشان واقعاً فردی درخشان بودند. مطمئنم اگر امروز در میان ما حضور داشتند، همچنان در حال فکر کردن، آموختن و آموزش دادن بودند. ایشان حقیقتاً معلم و اهل علم بودند و تواضع یک عالم را نیز با خود همراه داشتند. شخصیت علمی و منش ایشان بهگونهای بود که دیگران را نیز به احترام گذاشتن به علم و جایگاه دانش وادار میکرد.
تلاش برای یکپارچهسازی سامانههای نشر، پژوهش و کتابخانه
فریدزاده با اشاره به فاصله میان ایدههای تحولگرای شهید طهرانچی و ظرفیت اجرایی ساختار دانشگاه، بیان کرد: یکی از طرحهای درخشان ایشان، ایجاد سامانهای برای اتصال تمام اجزای حوزه نشر، کتابخانه و پژوهش بود. در همین راستا سامانهای با عنوان «پند» شکل گرفت، اما شاید بدنه کارشناسی و اداری دانشگاه آمادگی پذیرش طراحی و استقرار یک سامانه جدید را نداشت.
وی ادامه داد: این سامانه راهاندازی شد، اما متأسفانه پس از رفتن شهید طهرانچی متوقف شد و دانشگاه به همان روال مرسوم قبلی بازگشت. در حالی که هدف این بود که بتوان با استفاده از یک کلیدواژه ساده، تمام دادههای پژوهشی موجود در دانشگاه را استخراج و آنها را به درگاههای اصلی علمی متصل کرد.
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری خاطرنشان کرد: شاید امروز انجام چنین کاری ساده به نظر برسد، اما در آن زمان سامانههای مختلف بهصورت جداگانه فعالیت میکردند و شهید طهرانچی تلاش داشتند این مجموعهها را به یکدیگر متصل کنند. تا جایی که اطلاع دارم، دانشگاه آزاد اسلامی نیز تلاش کرد چنین رویکردی را پیادهسازی کند و در این زمینه موفق بود.
تأکید شهید طهرانچی بر پیوند علوم انسانی و علوم طبیعی
فریدزاده با اشاره به نگاه شهید طهرانچی به علوم انسانی، گفت: یکی دیگر از ویژگیهای مهم ایشان، اعتقاد عمیق به پیوند میان علوم بود. معمولاً برخی از استادان و دانشمندان حوزه علوم دقیقه و علوم طبیعی این پرسش را مطرح میکنند که علوم انسانی چه مشکلی را میتواند حل کند و چه دستاورد ملموسی دارد؛ در حالی که خودشان در حوزه پزشکی میتوانند دارویی تولید کنند و آن را در اختیار جامعه قرار دهند.
وی افزود: این مباحث همواره در شورای دانشگاه مطرح میشد و حتی در تقسیمبندی بودجه نیز خود را نشان میداد؛ به این معنا که بخش عمده بودجهها به سمت حوزههایی میرفت که خروجی ملموس و مشخصی داشتند و علوم انسانی کمتر مورد توجه قرار میگرفت.
فریدزاده تأکید کرد: شهید طهرانچی عمیقاً به وحدت و پیوند علوم اعتقاد داشتند و تلاش میکردند زمینهای فراهم شود تا این وحدت علمی شکل بگیرد و علوم مختلف بتوانند در کنار یکدیگر به تولید دانش بپردازند.
وی با اشاره به برخی اقدامات شهید طهرانچی در این زمینه، گفت: برای مثال، با گروه تاریخ دانشگاه صحبت شد تا تاریخ ایران از منظر استادان دانشگاه مورد بازنگری و بازنویسی قرار گیرد؛ چراکه معتقد بودند باید روایت درستی از امر تاریخی، از منظر ایرانی، ارائه شود. در حوزه فلسفه نیز همین رویکرد دنبال میشد و موضوع بازنگری در تاریخ فلسفه و تدوین آثاری برای دانشجویان مورد توجه قرار داشت.
آخرین دیدار با شهید طهرانچی یک هفته پیش از شهادت
رئیس سازمان امور سینمایی و سمعی و بصری با اشاره به آخرین دیدار خود با شهید طهرانچی اظهار کرد: گستردگی نگاه و فعالیتهای ایشان به اندازهای بود که پرداختن به همه آنها در این مجال امکانپذیر نیست. آخرین بار ایشان را در جلسه شورای هنر شورای عالی انقلاب فرهنگی دیدم؛ جلسهای که در آن طرح استاد و شاگردی در حوزه علم و هنر مطرح و قرار بود در دانشکده هنر دانشگاه آزاد اسلامی تبیین و تدوین شود.
وی افزود: در آن جلسه قرار بود درباره همکاری مشترک میان حوزه سینما و دانشگاه آزاد اسلامی با ایشان دیدار و گفتوگو کنم، اما یک هفته بعد از آن دیدار، ایشان به شهادت رسیدند.
فریدزاده با ابراز تأسف از فقدان شهید طهرانچی گفت: جای ایشان بسیار خالی است. ما در جنگهای تحمیلی اخیر صدمات زیادی متحمل شدیم، اما فقدان برخی بزرگان که خود گنجینهای از معرفت، علم، دانش، فهم و درک هستند، بهسادگی قابل جبران نیست.
وی در پایان تأکید کرد: شهید طهرانچی قطعاً از سرمایههای علمی و دانشی کشور پس از انقلاب بودند. امیدوارم دانشجویان بسیاری که ایشان تربیت کردند و پرورش دادند، رهروان واقعی مسیر درست و صحیح ایشان باشند.
انتهای پیام