به گزارش ایسنا، یافتههای جدید، دانشمندان را به این فکر انداخته است که آیا انرژی فضای خالی با رشد جهان تغییر میکند یا خیر؟
برای نزدیک به سه دهه، فیزیکدانان برای توضیح انرژی تاریک؛ همان جزء مرموزی که باعث انبساط شتابدار جهان میشود، تلاش کردهاند. این انرژی تقریباً 70 درصد از کل چگالی انرژی جهان را تشکیل میدهد، اما منشأ فیزیکی آن ناشناخته مانده است.
بیشتر توضیحات، ذرات یا میدانهای فرضی را معرفی میکنند که هرگز شناسایی نشدهاند. با این حال، اکنون محققان دانشگاه بریتیش کلمبیا(UBC) و دانشگاه شفیلد(Sheffield) یک جایگزین غیرمنتظره پیشنهاد کردهاند.
جدیدترین مطالعه آنها نشان میدهد که انرژی تاریک میتواند از فیزیک کوانتومی نیرویی که هستههای اتمی را در کنار هم نگه میدارد، سرچشمه بگیرد.
«انرژی تاریک» شکلی فرضی از انرژی است که در سراسر فضا-زمان گسترده شده و بهعنوان عامل اصلی انبساط شتابدار جهان شناخته میشود. این مفهوم برای نخستینبار در اواخر قرن بیستم مطرح شد تا مشاهدات مربوط به افزایش سرعت انبساط کیهان را توضیح دهد. انرژی تاریک حدود ۶۸ تا ۷۳ درصد از کل محتویات انرژی-جرمی جهان را تشکیل میدهد و نقش آن در کیهانشناسی مدرن حیاتی تلقی میشود.
آریل ژیتنیتسکی(Ariel Zhitnitsky)، یکی از نویسندگان این مطالعه و استاد فیزیک و نجوم در UBC میگوید: چارچوب نظری ما نشان میدهد که ممکن است اصلاً به هیچ ذره جدیدی نیاز نباشد.
یک نیروی آشنا میتواند انرژی تاریک را توضیح دهد
این پیشنهاد بر کرومودینامیک کوانتومی (QCD)، نظریه تثبیتشدهای که نیروی هستهای قوی را توصیف میکند، متمرکز است. این نیرو ذرات کوچکی به نام کوارکها را به هم متصل میکند تا پروتونها و نوترونها که بلوکهای سازنده هستههای اتمی هستند را تشکیل دهند.
کرومودینامیک کوانتومی همچنین خلأ کوانتومی را توصیف میکند که واقعاً فضای خالی نیست. این خلأ شامل میدانها و انرژی کوانتومی، همراه با خواص پیچیدهای است که میتوانند بر نحوه تعامل ذرات تأثیر بگذارند. یکی از این خواص، «توپولوژی» نام دارد که پیکربندیهای مختلف ممکن خلأ کوانتومی را توصیف میکند.
محققان میگویند خلأ میتواند در پیکربندیهای توپولوژیکی مختلفی وجود داشته باشد و تونلزنی کوانتومی به آن اجازه میدهد بین آنها حرکت کند. این فرآیندها به انرژی خلأ کمک میکنند. نکته مهم این است که این سهم ممکن است با انبساط جهان تغییر کند.
در فضازمان مسطح معمولی، خلأ QCD انرژی خاصی دارد. با این حال، محققان پیشنهاد میکنند که ساختار توپولوژیکی آن در یک جهان در حال انبساط متفاوت پاسخ میدهد. این امر تفاوت کوچکی در انرژی خلأ ایجاد میکند که میتواند شتاب کیهانی را هدایت کند.
ژیتنیتسکی میگوید: مقیاس انرژی، مشخصه پیشبینی شده از خلأ و گرانش QCD بدون نیاز به معرفی یک میدان جدید موقت یا یک پارامتر جدید، نزدیک به مقیاس انرژی تاریک مشاهده شده امروز است.
این نشان میدهد که قدرت مشاهدهشده انرژی تاریک میتواند از ثابتهای فیزیکیِ تثبیتشده ناشی شود، نه اینکه به یک عنصر بنیادی کاملاً جدید نیاز داشته باشد.
با این حال، تمایز مهمی بین فیزیک پایه و پیادهسازی کیهانشناسی آن وجود دارد. اگرچه مکانیسم پیشنهادی نیازی به ذرات یا میدانهای بنیادی جدید ندارد، مدل محققان از دو پارامتر اضافی برای توصیف زمان قابل توجه شدن سهم انرژی تاریک و چگونگی توسعه تدریجی آن استفاده میکند.
آیا این ایده با آنچه ستارهشناسان میبینند، مطابقت دارد؟
یک نظریه امیدوارکننده باید آنچه تلسکوپها مشاهده میکنند را نیز توضیح دهد. محققان برای آزمایش پیشنهاد خود، پیشبینیهای آن را با اندازهگیریهای ابرنواخترهای نوع Ia دور، تابش زمینه کیهانی(CMB) و نوسانات آکوستیک باریون(BAO) که الگوهایی در توزیع کهکشانها هستند که به دانشمندان کمک میکنند تا انبساط جهان را ردیابی کنند، مقایسه کردند.
این تجزیه و تحلیل شامل مشاهدات حاصل از آزمایشهای تلسکوپ پلانک، تلسکوپ کیهانشناسی آتاکاما و تلسکوپ قطب جنوب، در کنار اندازهگیریهای ابزار طیفسنجی انرژی تاریک(DESI) بود.
محققان برای دادههای ابرنواختر، دو مجموعه داده جایگزین موسوم به «+Pantheon» و نمونه کالیبره شده بررسی انرژی تاریک معروف به «DES-Dovekie» را آزمایش کردند. محققان چارچوب آن را با مدل استاندارد «Lambda-CDM» که انرژی تاریک را به عنوان یک ثابت در نظر میگیرد و مدل دیگری که اجازه میدهد انرژی تاریک با گذشت زمان تغییر کند، مقایسه کردند.
مدل مبتنی بر QCD در مقایسه با Lambda-CDM، زمانی که مشاهدات اولیه یا متاخر جهان به طور جداگانه در نظر گرفته شدند، عملکرد قابل مقایسهای داشت. با این حال، ترکیب اندازهگیریهای هر دو دوره، آن را در مقایسه محققان، به طور ملایم تا متوسط ترجیح داد.
نتایج نشان میدهد که این چارچوب میتواند رفتار انرژی تاریک در حال تکامل نشان داده شده توسط مشاهدات اخیر DESI را بازتولید کند و در عین حال توضیحی احتمالی برای منشأ فیزیکی انرژی تاریک ارائه دهد، نه اینکه صرفاً اثرات آن را توصیف کند.
دونگ ها لی(Dong Ha Lee)، نویسنده ارشد این مطالعه و دانشجوی دکترا در دانشگاه شفیلد گفت: این ایده که خلأ کوانتومی که توسط QCD توصیف میشود، میتواند خواص مناسبی برای توضیح انبساط شتابدار جهان داشته باشد، بسیار جذاب است.
این موضوع برای فیزیک چه معنایی دارد؟
در صورت تأیید، این پیشنهاد میتواند ارتباط غیرمنتظرهای بین فیزیک هستههای اتمی و مدل کیهانشناسی توصیفکننده جهان برقرار کند. همچنین میتواند راهی برای توضیح انرژی تاریک با استفاده از فیزیک ذرات تثبیتشده به جای معرفی عناصر بنیادی کاملاً جدید ارائه دهد.
با این حال، تطابق مشاهدات ثابت نمیکند که QCD مسئول انرژی تاریک است. این مکانیسم هنوز به پشتیبانی نظری قویتری به ویژه درک بهتری از نحوه رفتار خلأ کوانتومی در انبساط فضا-زمان نیاز دارد.
محققان قصد دارند محاسبات خود را اصلاح کرده و این چارچوب را در برابر مشاهدات نجومی آینده آزمایش کنند که میتواند به تعیین اینکه آیا این نیروی هستهای آشنا واقعاً نقش کیهانی دارد یا خیر کمک کند.
این مطالعه در مجله Astrophysical منتشر شده است.
انتهای پیام