برادر دو قلوی شمسالعماره که هشت سال آماج گلولههای جنگ تحمیلی بود و از آن به بعد شد لانهی کبوترها و گنجشکهای بیخانمان، بنایی ۲۴۰ ساله که بعد از جنگ تحمیلی، به مرور نشانههایش یعنی خانههای کوچک یک نفرهی زنان ناصرالدین شاه، دور حوض بزرگ عمارت را از دست داد و حالا فقط یک ساختمان ناتوان چهار طبقه از آن باقی مانده است...
به گزارش ایسنا، درست چهار سال و هشت ماه پیش یعنی ۱۳ دی ماه ۹۲ بود که احمد مسجد جامعی، رییس وقت شورای شهر تهران، با تهرانگردیهایش سبب خیر شد تا بعد از سالها، درِ عمارت تاریخی «عشرتآباد» در میدان سپاه (عشرتآباد سابق) باز شود و دستکم چند خبرنگار بتوانند از این عمارت تاریخی دیدن کنند.
در آن زمان احمد مسجد جامعی، رجبعلی خسرو آبادی، مدیر کل وقت میراث فرهنگی استان تهران و سردار ریوندی، معاون هماهنگ کننده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، پس از بررسی وضعیت داخلی عمارت کلاه فرنگی «عشرتآباد» به آغاز عملیات مرمت و نجات بخشی عمارت عشرت آباد تا پایان همان سال تاکید کردند.
مسجدجامعی در آن بازدید حتی با تاکید بر اینکه زودتر باید این عمارت که در اراضی نظامی قرار گرفته مرمت شود، تبدیل «زندان قصر» از یک فضای بسته و نظامی به فضایی مردمی برای استفاده عموم را مثال زد و گفت: آن کار در طول پنج سال انجام شد، قطعا میتوان در مورد این مجموعه نیز چنین تدبیری اندیشید.
وی با اشاره به تفاهمی که در آن زمان بین شهرداری، شورا، سپاه و سازمان میراث فرهنگی برای مرمت و نجات بخشی فضای داخل عمارت عشرت آباد گرفته شد، گفت: امیدواریم در مدت سه هفته تا یک ماه سند مرمت این عمارت تهیه شود.
خسروآبادی هم در آن بازدید اعلام کرد: در قالب تهیه سند چند جانبه مسئولیتهای هر ارگان مشخص شده و پس از این یک ماه میتوان زمانبندی مشخصی را برای پایان کار ارائه کرد.
فکرهایی که برای عشرتآباد داشتند
در آن زمان آنقدر همه چیز برای عشرتآباد خوش و خرم بود که هر روز پیشنهادی تازه برای کاربری این بنا بعد از مرمتاش مطرح می شد، یک روز «به موزه تبدیل شود»، روز دیگر «مکان برگزاری جلساتِ تشریفاتی سپاه و رفتوآمد فرماندهان و امضای معاهدات این نهاد نظامی و سیاسی» و روز دیگر «باز شدن فضا برای بازدید عموم چیزی شبیه به زندان قصر».
حتی مهدی حجت، بنیانگذار سازمان میراث فرهنگی در روزهای درگیری بین نهادهای مختلف برای ساختِ این عمارت به ایسنا گفت؛ «به نظرم باید بلافاصله موافقت کنند طرح مرمتی آنجا ارائه و حتی با هزینه سپاه مرمت شود. من مینویسم و امضا میکنم زمانیکه مرمت شد، سپاه خود راغب میشود از این بنا به بهترین نحو ممکن استفاده شود و لذت این بنا و معماری تاریخی آن را خود ببرد و آن را به مکانی برای امضای موافقتنامهها، معاهدهها و رفتوآمد سران و فرماندهان نظامی و بین دولتها استفاده کند.»
برخی کارشناسان نیز جدا کردن عمارت «عشرتآباد» از فضای نظامی پادگان را مطرح کردند. این گونه نه تنها این بنا از اتفاقات احتمالی آینده مصون نگه داشته میشد، بلکه با کشیدن یک دیوار و عملیاتی کردن پروژهی مرمتی که دو سال گذشته قولش را به مسجدجامعی، رئیس وقت شورای شهر تهران دادند، زمینهها برای بازدید مردم از این بنای تاریخی فراهم شود.
با یک وقفهی سه ماه و ۱۴ روزه، بالاخره چهارشنبه ۲۷ فروردین ۱۳۹۳، دستور آن اتفاق در برنامه کاری اداره کل میراث فرهنگی استان تهران قرار گرفت و سپیده سیروسنیا، معاون میراث فرهنگی اداره کل میراث فرهنگی استان تهران، با بیان این نکته که طرح مرمت عمارت «عشرتآباد» در طول چند ماه گذشته توسط مشاور پروژه تهیه شده است، به ایسنا گفت: سهم هر یک از ارگانها برای تامین اعتبار مرمت و احیای این بنای تاریخی از سوی نهادهای مرتبط شامل میراث فرهنگی، شواری شهر و شهرداری تهران در کمیتهی برنامهریزی استان مورد بررسی قرار گرفت.
او تهیهی کلیات طرح با هدف چگونگی احیا و بهرهبرداری از این بنای تاریخی را که در اختیار سپاه پاسداران قرار دارد، تا دو ماه آینده (اواخر خرداد۹۳) و ارایه آن در جلسهای که با حضور چهار رکن دخیل در حفاظت از این بنای تاریخی برگزار میشود، از جمله تصمیمگیریهای انجام شده برای این بنای تاریخی دانست.
اما شاید هیچکدام از مسئولان فرهنگی، به جزء متولیان پادگان که این عمارت در کنار دیوارهی خروجی آن در غرب ابتدای بزرگراه صیادشیرازی قرار گرفته، نمیدانستند عشرتآباد قرار است در کنار بیتوجهیها به قولی بزرگتر از همهی این اتفاقات در طول بیش از ۳۵ سال گذشته روبهرو شود.
میتوان گفت، همهی صحبتهای مطرح شده برای نجات «عشرتآباد» روی کاغذ و در حدِ همان جلسات باقی ماندند و خبر دیگری منتشر نشد، به جز روزی که «جرثقیلها» وارد گودِ ایجاد شده در چند متری عشرتآباد شدند و در پشت دیوارهای سنگی پادگان که انبوهی خاک و سنگریزه تا نردههایش بالا آمده است، سرنوشت سهمگینتری برای "عشرتآباد" رقم زدند.
در این میان ادارهکل میراث فرهنگی استان تهران خود را از هر جوابی مُبرا میدانست و شهرداری و شورای شهر هم به نظر آن قدر سرشان شلوغ بود که تا حدود شش ماه بعد فرصت پاسخگویی و رسیدگی به این جریان را نداشتند.
بخش سوم زندگی عشرتاباد چطور میگذرد؟
اگر بخواهید زندگی عمارت عشرتآباد را از همان ۲۴۰ سال پیش تا امروز دستهبندی کنید، قطعا نخستین اپیزود زندگی این بنا در دوران حضور ناصرالدین شاه و پهلویها گذشت. اپیزود دوم زندگی آن بعد از انقلاب اسلامی و قرار گرفتنش در حصار پادگان بود، اما اپیزود سوم زندگی این بنای قاجاری از زمان ساخت مجتمع اداری تجاری در هفتاد متری «عشرتاباد» آغاز شد، زمانی که حریم منظری این عمارت از بین رفت و دیگر امکان دیدنش از میدان سپاه میسر نشد.
اما روایت بخش سوم زندگی عمارت عشرتآباد بعد از این گودبرداری رقم خورد؛ ۲۳ اسفند ماه ۹۳ که مهدی چمران، رییس وقت شورای شهر تهران از توقف ساختمانسازی در داخل پادگان عشرتآباد به دلیل صادر نشدن پروانه خبر داد. این نخستین قدم و اولین دستور توقف برای ادامهی فعالیت در این محدودهی تاریخی بود.
چمران در آن زمان با اشاره به ساختوساز در حال انجام در حریم این بنای تاریخی گفت: مسئولان پادگان مربوطه اعلام داشتهاند که آماده بازسازی این عمارت هستند، اما باید تفاهمنامهای با سازمان میراث فرهنگی منعقد شود. شهرداری متولی میراث فرهنگی نیست، اما هر نوع همکاری که لازم باشد با میراث انجام میدهد و حتی تفاهمنامهای داریم که خانههای میراثی را بازسازی کرده و از آنها به عنوان مراکز فرهنگی در شهر استفاده کنیم.
هر چند صحبتهای چمران که در آن زمان گفته بود؛«مسئولان پادگان مربوطه اعلام کردهاند آماده بازسازی این عمارت هستند، اما باید تفاهمنامهای با سازمان میراث فرهنگی منعقد شود»هم دلیلی برای توقف کار توسط مسئولان ساخت وساز نبود و پروژه همچنان ادامه داشت، حتی پس از حدود یک ماه یعنی ۱۷ فروردین ۹۴ شورایعالی شهرسازی و معماری ایران هم در این قضیه دخالت کرد و در جلسهی نخست سال جدید مصوب کرد که «عملیات ساختمانی در محدوده عمارت متوقف و نقشهها مجددا با توجه به ضوابط پهنه و ضوابط میراث فرهنگی بازنگری و اصلاح شود.»
در آن جلسه تصویب