زهرا شیخی ۲۱ بهمن‌ماه، در گردهمایی سالانه پژوهشگران و فناوران سازمان جهاد دانشگاهی خراسان رضوی که با حضور جمعی از شخصیت‌های علمی دانشگاه‌های استان و مدیران حوزه پژوهش و فناوری دفتر مرکزی این نهاد برگزار شد، اظهار کرد: آینده، سهم کسانی است که مسئله را می‌بینند، از پرسیدن نمی‌ترسند و برای یافتن پاسخ، صبورانه می‌ایستند. حضور پژوهشگران در این گردهمایی، پیام روشن اهمیت پژوهش و فناوری در حکمرانی و پیشرفت کشور را با خود به همراه دارد. این حضور صرفا حضور در یک مراسم نیست، بلکه اعلام همکاری در حل مسئله است؛ همکاری در تعریف درست نیازها، تحمل ریسک‌های اجرایی و ایستادن پای نتیجه است. اگر تقاضا برای پژوهش جدی گرفته شود، در نتیجه پژوهش‌های اثرگذار نیز امکان رقابت و ظهور خواهند یافت.

وی با بیان اینکه پژوهش، پیمودن راهی است که از تردیدهای علمی آغاز می‌شود و به اطمینان عملی قابل اتکا می‌رسد، افزود: فناوری نیز ترجمان دانش و پژوهش به حل مسئله است و جامعه امروز ایران بیش از هر زمان دیگر به همین ترجمان، اتصال دانشگاه و جامعه، گفت‌وگوی پژوهش و صنعت و به اعتماد عمومی به راه‌حل‌های دانش‌بنیان نیاز دارد.

جهاد دانشگاهی در نظام علم و فناوری کشور، نهادی اثرگذار است

معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی با اشاره به اینکه این نهاد از روز نخست بر همین مبنا معنا پیدا کرده است، گفت: ما نهادی در قامت گروه‌های پژوهشی، پژوهشکده‌ها و پژوهشگاه‌ها، مراکز خدمات تخصصی، واحدها و شرکت‌های فناور هستیم و تلاش کرده‌ایم با تکیه بر توانمندی‌های انسانی و نهادی، مسئله کشور را با زبان علم بفهمیم و پاسخ آن را با فناوری و مدیریت دانایی به راهکاری قابل اجرا تبدیل کنیم.

وی با اشاره به اینکه این ماموریت نه با شعار پیش می‌رود و نه با کارهای نمایشی، تصریح کرد: این مسیر با انضباط علمی، اخلاق حرفه‌ای، کار گروهی و پایداری طی می‌شود. اگر امروز جهاد دانشگاهی در نظام علم و فناوری کشور به‌عنوان نهادی اثرگذار شناخته می‌شود، ریشه‌اش در همین انتخاب‌های سخت و ایستادگی‌های بی‌سروصداست.

شیخی با تاکید بر اینکه امروز رقابت اصلی در حوزه فناوری، رقابت بر سر کیفیت است و نه کمیت، بیان کرد: جامعه و کشور از ما گزارش‌های پرحجم نمی‌خواهند، بلکه حل دقیق مسئله می‌خواهند. از ما صرفا خبر تولید علم نمی‌خواهند، بلکه نشانه‌های بهبود در زندگی مردم را مطالبه می‌کنند. از ما صرفا شخصیت علمی نمی‌خواهند، بلکه اعتماد عمومی می‌خواهند؛ اعتمادی که وقتی پژوهش و فناوری نتیجه می‌دهد، مردم آن را لمس کنند، صنعت بر آن تکیه کند و سیاست‌گذار آن را مبنای تصمیم‌گیری‌های جدی خود قرار دهد.

وی با اشاره به اینکه امروز ما هم‌زمان دو کار انجام می‌دهیم، قدردانی از تلاش‌های شما و دوم، تثبیت معیارهایمان، ادامه داد: قدردانی اگر صرفا تشریفاتی باشد، عمرش به اندازه یک عکس یادگاری است؛ اما اگر مبتنی بر معیارهای روشن و منصفانه باشد، می‌تواند فرهنگ بسازد، الگوی حرفه‌ای ایجاد و مسیر رشد را برای نسل جوان‌، روشن‌تر کند.

نظام انگیزشی پژوهش بایستی مسئله‌محور باشد

معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی با تاکید بر اینکه تقدیر از برترین‌ها اگر به قله‌سازی فردی ختم شود، ناقص است، تصریح کرد: اگر در این مراسم پیامی نهادی و جدی منتقل شود، آن پیام این است که نظام انگیزشی ما باید مسئله‌محور باشد. به این معنا که پژوهشگر و فناور بداند مسیر رشد در جهاد دانشگاهی و نظام علمی کشور، مسیر کار باکیفیت، مسئله‌محور، اخلاقی، تیمی و اثرگذار است.

وی تاکید کرد: اگر شاخص‌ها صرفا کمی شوند، کیفیت قربانی می‌شود؛ اگر فقط به سرعت بها بدهیم، عمق از دست می‌رود؛ اگر فقط به محصول نگاه کنیم، پژوهش بنیادی راهگشا، کم‌ رونق می‌شود و اگر فقط به مقاله توجه کنیم، فناوری و حل مسئله بی‌پشتوانه می‌ماند. هنر ما این است که  تعادل میان علم و فناوری، مقاله و محصول، دیده‌شدن و اثرگذاری، و رقابت و هم‌افزایی را برقرار کنیم.

شیخی درباره چند جهت‌گیری مشترک به‌عنوان تعهد عملی، مطرح کرد: نخست، مسئله‌محوری واقعی؛ یعنی دیدن مسئله از دریچه واقعیت، نه حدس و گمان که به معنای نیازسنجی دقیق، گفت‌وگو با ذی‌نفعان، فهم زمینه‌های اجتماعی و اقتصادی و تعریف درست پرسش پژوهش است. هر پروژه‌ای که از ابتدا مسئله را نادرست تعریف کند، حتی با تولید خروجی‌های فراوان، در نهایت اثر اندکی خواهد داشت.

وی افزود: دومین نکته، ارتقای کیفیت و اعتمادپذیری پژوهش است؛ امروز در جهان، شفافیت داده‌ها، اخلاق پژوهش و کیفیت روش‌شناسی به‌شدت جدی گرفته می‌شود و ما نیز باید آن را جدی بگیریم. استانداردهای روش‌شناسی، داوری‌های سخت‌گیرانه و پرهیز از کمیت‌زدگی ضروری است؛ چراکه اعتبار علمی سرمایه‌ای است که به‌سختی ساخته می‌شود و به‌آسانی آسیب می‌بیند.

معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی رویکرد دیگر را مستندمحوری و پرهیز از سلیقه‌گرایی دانست و گفت: داوری تخصصی، نگاه چندبعدی به عملکرد، شفافیت و پاسخ‌گویی مهم است. تقویت زنجیره تبدیل دانش به راهکار به این معنا که ما می‌خواهیم فاصله ایده تا اثر کوتاه شود؛ از پژوهش تا نمونه اولیه، از توسعه فناوری تا اعتبارسنجی، از بازار و کاربرد تا خدمات پس از به‌کارگیری. این زنجیره اگر یک حلقه ضعیف داشته باشد، کل فرایند آسیب می‌بیند؛ بنابراین حمایت‌ها باید زنجیره‌ای و نه مقطعی باشد.

وی با تأکید بر توسعه همکاری‌های بین‌بخشی و بین‌رشته‌ای، ادامه داد: مسائل پیچیده امروز، از جمله آب، محیط‌زیست، سلامت، انرژی، حکمرانی داده، اشتغال و سرمایه اجتماعی، با یک رشته تخصصی حل نمی‌شوند. باید جسارت کنار زدن مرزهای اداری و رشته‌ای را داشته باشیم، پروژه‌های مشترک تعریف کنیم و زبانی مشترک میان تخصص‌ها بسازیم.

شیخی گفت: کارفرمای پژوهش باید شریک راهبردی ما باشد. از همه دستگاه‌ها، صنایع، نهادهای عمومی و بخش خصوصی با افتخار دعوت می‌کنم نیازهای خود را با جهاد دانشگاهی در میان بگذارند و قراردادهای مسئله‌محور تعریف کنند. در این مسیر، ما نیز مسئولیم که زمان، کیفیت و نتیجه را حرفه‌ای مدیریت کنیم تا اعتماد پایدار شکل بگیرد.

مسیر علم و فناوری در کشور هموار نیست

وی با اشاره به اینکه مسیر علم و فناوری در کشور مسیر همواری نیست، تأکید کرد: محدودیت منابع، پیچیدگی‌های اجرایی، ناپایداری سیاست‌ها و دشواری بازارسازی برای فناوری‌های نو، واقعیت‌های انکارناپذیرند. اما در دل همین واقعیت‌هاست که شخصیت حرفه‌ای شکل می‌گیرد. پژوهشگر و فناور اگر فقط در شرایط ایده‌آل بخواهد کار کند، کم‌اثر خواهد بود. هنر ما این است که در شرایط واقعی، با عقلانیت و تدبیر، اثر بسازیم.

معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی با اشاره به سنگینی کار مسئولین در این شرایط، گفت: محیط پژوهش و فناوری فقط با انگیزه فردی نمی‌چرخد؛ به زیرساخت، ثبات، حمایت‌های هوشمند، نظام ارزیابی عادلانه و امید نیاز دارد. معاونت پژوهش و فناوری خود را متعهد می‌داند تا مسیر رشد پژوهشگران و فناوران را هموارتر، حرفه‌ای‌تر و اثرمحورتر کند و هم‌زمان ظرفیت‌های جهاد دانشگاهی را به‌گونه‌ای سازمان دهد که پاسخگوی نیازهای واقعی کشور باشد.

وی تصریح کرد: تقدیر یعنی دیدن زحماتی که غالبا پشت درهای بسته آزمایشگاه‌ها، در جلسات طولانی تحلیل داده‌ها، در مسیرهای پرچالش اخذ مجوزها، در کارگاه‌های ساخت نمونه اولیه و در پیگیری‌های خستگی‌ناپذیر اجرای قراردادها رخ می‌دهد. بسیاری از این تلاش‌ها دیده نمی‌شوند، اما امروز می‌خواهیم دیده شوند و بدانید که ارزشمندند و باید الگو شوند.

تمدن ایرانی محصول هزینه‌های بسیار گذشتگان است

شیخی در خطاب به پژوهشگران برتر اظهار کرد: شما امروز فقط یک لوح و یک جایزه دریافت نمی‌کنید، بلکه حامل یک پیام هستید؛ پیام این است که می‌شود همزمان علمی، مسئله‌محور، دقیق، کاربردی، اخلاق‌مدار، رقابتی بود و هم ملی اندیشید و هم استانداردهای جهانی را رعایت کرد. برگزیده نشدن به معنای کم‌ارزش بودن نیست. بسیاری از کارهای بزرگ در مسیرهای بلندمدت به ثمر می‌نشینند. هدف این مراسم قضاوت افراد نیست، بلکه روشن‌کردن مسیر، تثبیت معیارها و تقویت انگیزه برای ادامه راه است؛ مسیر پژوهشی که مسئله را می‌فهمد، صبورانه پاسخ می‌دهد، آن را به عمل تبدیل می‌کند و در اختیار جامعه قرار می‌دهد.

معاون پژوهش و فناوری جهاد دانشگاهی تاکید کرد: مهم‌ترین رکن امروز ما ناامید نشدن، امیدبخش بودن و استقامت ورزیدن است؛ گذشتگان ما هزینه‌های بسیاری پرداختند تا میراث تمدنی ایران عزیز به دست ما برسد و امیدواریم ما میراث‌دار شایسته‌ای برای آیندگان این سرزمین باشیم و در این جهت باید تمام تلاش علمی خود را به کار بگیریم، مقاومت کنیم و پشتکار داشته باشیم تا آیندگان نیز از ما به نیکی یاد کنند.

انتهای پیام