احمد بهشتی مهر در گفتوگو با ایسنا با اشاره به رابطه میان شناخت و رفتار در اندیشه اسلامی اظهار کرد: در فضای فکری اسلام، رفتارها تابع فهمها و ادراکها هستند؛ به این معنا که انسان ابتدا بر اساس عقل و استدلال به مجموعهای از اصول و مبانی میرسد و سپس رفتار خود را بر اساس همان مبانی تنظیم میکند.
عضو هیات علمی دانشگاه قم افزود: برای یک مسلمان، بهویژه پیرو مکتب تشیع، دو موضوع اهمیت اساسی دارد؛ نخست شناخت و اعتقادات بنیادین و دوم رفتارهایی که متناسب با آن شناخت و باورها شکل میگیرد. در واقع ابتدا شناخت حاصل میشود و سپس رفتار در راستای آن شکل میگیرد.
رفتارها تابع باورها هستند
بهشتی مهر با بیان اینکه ارزش رفتارها به نیت و باور انسان وابسته است، تصریح کرد: وقتی میخواهیم درباره یک رفتار قضاوت کنیم، باید بدانیم آن رفتار با چه نیتی انجام شده است. در اندیشه اسلامی، نیتها هستند که ارزش واقعی رفتارها را تعیین میکنند. بنابراین شناخت، باور، عقیده و نیت در مرحله نخست قرار دارند و رفتارها باید تابع آنها باشند.
وی ادامه داد: اگر شناخت و باور انسان دچار اشکال باشد، طبیعی است که رفتار صحیح نیز از او سر نخواهد زد. به همین دلیل در اندیشه اسلامی تأکید میشود که انسان ابتدا باید شناختی دقیق و صحیح بر مبنای عقل و استدلال به دست آورد تا بتواند رفتار درستی داشته باشد.
اهمیت درک درست از حقیقت جهان
این استاد دانشگاه قم در ادامه با اشاره به نقش نوع نگاه انسان به جهان در شکلگیری رفتارها گفت: اگر فردی اساساً جهان را صرفاً مادی بداند و به ارزشهای غیرمادی اعتقادی نداشته باشد، طبیعی است که در رفتار خود نیز تنها به مادیات توجه خواهد کرد. بنابراین برای یک مسلمان ضروری است که ابتدا حقایق کلی عالم را به درستی درک کند و سپس رفتار خود را در چارچوب آن حقایق تنظیم کند.
وی همچنین تأکید کرد: مسلمانان باید مراقب باشند که دیگران آنها را وارد زمین فکری و اعتقادی خود نکنند؛ چراکه ممکن است افرادی تلاش کنند ذهنیت جامعه را تغییر دهند و آنها را از مبانی اعتقادی خود دور کنند.
بهشتی مهر با اشاره به اهمیت هوشیاری فکری در جامعه گفت: شناخت توطئهها، فتنهها، تعصبهای کور و جریانهای گمراهکننده در بسیاری از موارد حتی از تهدیدات نظامی نیز مهمتر است. زیرا اگر ذهن و باور انسان تغییر کند، ممکن است بدون اجبار بیرونی، خود او در مسیری نادرست حرکت کند.
وی افزود: در مکتب دفاعی اسلام از این موضوع با عنوان «جهاد تبیین» یاد میشود؛ یعنی پیش از هر اقدام عملی باید آگاهی، فهم و شناخت در جامعه شکل بگیرد.
جهاد تبیین؛ گام نخست دفاع
عضو هیات علمی دانشگاه قم با بیان اینکه در منطق اسلامی ابتدا باید حق و باطل شناخته شود، اظهار کرد: پس از شناخت حقیقت است که میتوان از ابزارها و روشهای متناسب برای دفاع استفاده کرد. بنابراین فنون نظامی و تاکتیکهای جنگی در مرحله دوم قرار دارند، نه در مرحله نخست.
وی در پایان با بیان اینکه در اندیشه اسلامی هرگز گفته نمیشود که هدف وسیله را توجیه میکند، تأکید کرد: ابتدا باید هدفی درست تعیین شود و سپس از ابزارهای مشروع و متناسب برای رسیدن به آن هدف استفاده شود. از این رو مسلمانان به اصولی پایبند هستند که اجازه نمیدهد برای رسیدن به اهداف خود از هر وسیلهای بهره بگیرند.
انتهای پیام
