در این جشنواره، کریم جشنی برای کارگردانی نمایش «کابوس نوغان» رتبه سوم را کسب کرد، سید مهدی حسینی برای ایفای نقش در این نمایش به رتبه دوم بازیگری مرد دست یافت و حجت حیدری نیز برای طراحی بروشور این اثر مورد تقدیر هیئت داوران قرار گرفت.
نمایش «کابوس نوغان» با محوریت شهادت امام رضا(ع)، روایتگر آشفتگی روانی مأمون در نخستین شب پس از این واقعه تاریخی است که در قالب مونولوگ و با بهره‌گیری از ظرفیت‌های روان‌شناختی و نمایشی، ابعاد مختلف شخصیت مأمون و پیامدهای جنایت او را به تصویر می‌کشد.
کریم جشنی، کارگردان این نمایش، در گفت‌وگو با ایسنا درباره شکل‌گیری ایده «کابوس نوغان» اظهار کرد: ایده اولیه این اثر از نمایش صحنه‌ای «زنان نوغان» به نویسندگی رضا صابری گرفته شده است. در بخش زیادی از فعالیت هنری خود تلاش کرده‌ام آثار صحنه‌ای دارای ظرفیت را به قالب خیابانی منتقل کنم، زیرا معتقدم این شیوه امکان تماشای آثار نمایشی را برای شمار بیشتری از مردم فراهم می‌کند.
وی افزود: تبدیل آثار صحنه‌ای به نمایش خیابانی، علاوه بر کاهش برخی هزینه‌های تولید، زمینه ارتباط نزدیک‌تر و تعاملی‌تر با مخاطب را فراهم می‌کند. این ویژگی به‌ویژه در انتقال مفاهیم دینی، بومی و شهروندی اهمیت دارد.
جشنی درباره داستان نمایش بیان کرد: این اثر روایت یک شب تا صبح کابوس دیدن مأمون در نخستین شبی است که امام رضا(ع) را به شهادت می‌رساند. در این نمایش تلاش شده شقاوت و پلیدی مأمون و ظلمی که در حق امام هشتم(ع) روا داشته است، به تصویر کشیده شود.
نبود متن مناسب؛ مهم‌ترین چالش تئاتر خیابانی
این کارگردان تئاتر درباره چالش‌های این حوزه خاطرنشان کرد: یکی از مهم‌ترین مشکلات تئاتر خیابانی، نبود ایده و متن مناسب است. تولید آثار خیابانی به متن‌هایی نیاز دارد که علاوه بر محتوای مناسب، ظرفیت ارتباط با مخاطب عمومی و اجرا در فضاهای غیرمتعارف را داشته باشند.
وی با اشاره به انحلال کانون تئاتر خیابانی کشور، ادامه داد: این کانون در دوره فعالیت خود با مدیریت و برنامه‌ریزی استاد نوشیر، ساختاری برای برنامه‌ریزی منظم در استان‌ها ایجاد کرده بود و دپارتمان‌هایی با حضور رؤسای انجمن‌های نمایشی و مسئولان شهرستان‌ها فعالیت می‌کردند. این ساختار زمینه شناسایی ظرفیت هنرمندان و برنامه‌ریزی برای تولید آثار را فراهم می‌کرد، اما پس از انحلال کانون، جایگاه تئاتر خیابانی در ساختار جدید چندان روشن نیست.
جشنی با بیان اینکه بخشی از فعالیت‌های این حوزه در شهرستان‌ها به افراد وابسته شده است، افزود: در بسیاری از مناطق، برنامه‌ریزی منسجمی برای تولید مستمر آثار خیابانی وجود ندارد و گاهی تنها در جریان جشنواره‌ها با آثار جدید مواجه می‌شویم. در خراسان رضوی نیز نبود سیاست‌گذاری مشخص در سطح کشور بر فعالیت استان‌ها نیز تأثیر می‌گذارد.
شهرداری مشهد؛ مهم‌ترین حامی تئاتر خیابانی
وی در ارزیابی حمایت‌های موجود از تئاتر خیابانی گفت: مجموعه‌هایی مانند آستان قدس رضوی و حوزه هنری در زمینه حمایت از آثار خیابانی فعالیت‌هایی داشته‌اند، اما شهرداری مشهد یکی از مهم‌ترین نهادهایی است که در طول سال به‌صورت مستمر از نمایش‌های خیابانی، میدانی و محیطی حمایت می‌کند، به صوری که گاهی سالانه حدود ۱۰ میلیارد تومان یا بیشتر در حوزه نمایش سرمایه‌گذاری می‌کند. استمرار این حمایت‌ها اهمیت زیادی دارد، زیرا تئاتر خیابانی می‌تواند در زمینه موضوعات مذهبی، ملی و شهروندی نقش مؤثری در اهداف فرهنگی و اجتماعی مدیریت شهری داشته باشد.
جشنی با اشاره به مشکلات گروه‌های نمایشی برای حضور در جشنواره‌های خارج از استان اظهار کرد: یکی از مسائل جدی، نبود حمایت مالی کافی از گروه‌هایی است که آثارشان در جشنواره‌های ملی پذیرفته می‌شود. در حال حاضر گروه‌هایی از مشهد برای حضور در جشنواره‌هایی مانند رضوی در بندرعباس، سقز و یاسوج با دشواری‌های مالی و اجرایی روبه‌رو هستند.
وی ادامه داد: فاصله جغرافیایی مشهد با شهرهای میزبان، هزینه رفت‌وآمد گروه‌ها را افزایش می‌دهد و مبالغی که به‌عنوان کمک‌هزینه از سوی جشنواره‌ها پرداخت می‌شود، معمولاً پاسخگوی هزینه رفت‌وبرگشت نیست. به همین دلیل، برخی گروه‌ها با وجود پذیرفته‌شدن آثارشان، ناچار به انصراف می‌شوند.
این کارگردان تئاتر تأکید کرد: مدیریت شهری و دستگاه‌های متولی فرهنگ و هنر باید برای حمایت از آثاری که در جشنواره‌های خارج از استان پذیرفته می‌شوند، برنامه مشخصی داشته باشند. تأمین هزینه رفت‌وآمد می‌تواند کمک بزرگی به حضور هنرمندان در رویدادهای ملی و تبادل تجربه میان گروه‌های نمایشی استان‌های مختلف باشد.
حجت حیدری، طراح بروشور نمایش «کابوس نوغان»، نیز درباره ایده طراحی این اثر اظهار کرد: از آنجا که موضوع نمایش به شهادت امام رضا(ع) و مسمومیت ایشان با انگور مربوط می‌شد، تصمیم گرفتم از انگور به‌عنوان یکی از نزدیک‌ترین نمادها به روایت اثر استفاده کنم. هدفم بازگویی مستقیم داستان نبود، بلکه می‌خواستم با نشانه‌های تصویری، مخاطب را به فضای نمایش نزدیک کنم.
وی افزود: در کنار نماد انگور، از تکه‌های شیشه شکسته برای نمایش مفهوم شکنندگی و جام زهر و از رنگ و نشانه خون برای اشاره به مرگ و شهادت امام هشتم(ع) استفاده کردم. همچنین با توجه به فضای تاریک نمایش و لباس مشکی زنان نوغان، طیف رنگی تیره را برای هماهنگی با فضای اجرا و یادآوری سوگواری آنان انتخاب کردم.
این طراح با اشاره به دشواری طراحی پوستر آثار مذهبی بیان کرد: نمی‌خواستم از ایده‌ها و تصویرهایی استفاده کنم که پیش از این بارها در آثار مشابه به کار رفته‌اند. از طرفی، علاقه نداشتم طراحی آن‌قدر متفاوت باشد که از فضای اصلی نمایش فاصله بگیرد یا به تصویرسازی مستقیم مذهبی محدود شود. بنابراین تلاش کردم میان موضوع نمایش و زبان مستقل طراحی گرافیک تعادل برقرار کنم.
حیدری دریافت تقدیر برای طراحی این اثر را تجربه‌ای ارزشمند دانست و گفت: طراحی آثاری با موضوع امام رضا(ع) برای من جذابیت ویژه‌ای دارد. حضور در جشنواره‌ها و دریافت جایزه علاوه بر افزایش انگیزه و تجربه، زمینه آشنایی با فعالان تئاتر و شکل‌گیری همکاری‌های حرفه‌ای جدید را فراهم می‌کند.
ایفای نقش مأمون نیازمند نمایش تضادهای روانی شخصیت بود
سید مهدی حسینی، بازیگر نقش مأمون در نمایش «کابوس نوغان»، درباره روند نزدیک‌شدن به این شخصیت اظهار کرد: ایفای یک نقش را فرایندی پژوهشی، تحلیلی و تمرینی می‌دانم. بازیگر ابتدا باید درباره شرایط زندگی، دوره تاریخی، جایگاه اجتماعی و ویژگی‌های اخلاقی و رفتاری شخصیت تحقیق کند تا بتواند منطق رفتارهای او را درک کند و صرفاً به تقلید ظاهری بسنده نکند.
وی با اشاره به مونولوگ‌بودن نمایش افزود: در اجرای تک‌نفره، بازیگر بخش عمده بار اجرایی را به‌تنهایی بر دوش می‌کشد و باید بتواند ارتباط مخاطب را با اثر حفظ کند. با وجود دشواری‌های این شیوه، همواره از پذیرش چنین نقش‌هایی استقبال کرده‌ام. در «کابوس نوغان» به آشفتگی و فروپاشی روانی مأمون پس از شهادت امام رضا(ع) پرداخته می‌شود و در روند نمایش مرز میان واقعیت، توهم و کابوس از بین می‌رود. مأمون گاهی به جنایت خود اعتراف می‌کند، گاهی خود را محق می‌داند و گاهی از آنچه انجام داده ابراز پشیمانی می‌کند.
حسینی ادامه داد: نمایش این حالت‌های روانی متضاد، به‌گونه‌ای که برای مخاطب طبیعی و باورپذیر باشد و پیوستگی شخصیت از بین نرود، مهم‌ترین چالش من در ایفای این نقش بود. اجرای چنین وضعیتی در قالب بازی در بازی، به تمرکز بالا، تداوم حسی و تسلط بر فنون اجرایی نیاز دارد.
وی با تأکید بر اهمیت تمرین‌های فردی در کنار تمرین‌های گروهی خاطرنشان کرد: تمرین فردی به بازیگر فرصت می‌دهد لایه‌های عمیق‌تر شخصیت را بشناسد و آن را تحلیل و پرورش دهد. این آمادگی در کنار هماهنگی با دیدگاه کارگردان و نیازهای کلی اثر، به حضور مؤثرتر بازیگر در تمرین‌های گروهی کمک می‌کند.
این بازیگر تئاتر درباره تفاوت اجرای خیابانی و صحنه‌ای گفت: تفاوت این دو شیوه تنها به محل اجرا محدود نمی‌شود، بلکه در بازیگری، میزانسن، بیان، بدن و ارتباط با تماشاگر نیز آشکار است. در اجرای خیابانی، شرایط محیطی ممکن است در هر لحظه تغییر کند و بازیگر باید ضمن جلب توجه مخاطب، آمادگی مواجهه با موقعیت‌های پیش‌بینی‌نشده را داشته باشد. تئاتر خیابانی با وجود ظرفیت‌های فراوان در جذب مخاطب، فرهنگ‌سازی و انتقال مفاهیم، از سوی بخشی از اهالی هنر مورد بی‌مهری قرار گرفته است. این شیوه اجرایی تأثیر عمیقی بر رشد من به‌عنوان بازیگر داشته و فرصت ارزشمندی برای سنجش توانایی‌ها در شرایط متغیر فراهم کرده است.
وی درباره کسب رتبه دوم بازیگری مرد در جشنواره اظهار کرد: این جایگاه در ابتدا این پرسش را برایم ایجاد کرد که چه عواملی مانع از رسیدن به مقام نخست شده است. معتقدم موفقیت تنها به دریافت جایزه محدود نمی‌شود و شناخت نقاط قوت و ضعف و تلاش برای برطرف‌کردن کاستی‌ها نیز اهمیت دارد. با این حال، کسب رتبه دوم در یک جشنواره ملی برایم افتخارآمیز است و این موفقیت را حاصل تلاش و همراهی همه اعضای گروه می‌دانم.
درخشش هنرمندان خراسان رضوی در چهارمین جشنواره ملی نمایش خیابانی رضوی، علاوه بر معرفی توانمندی‌های هنری این استان، فرصتی برای طرح چالش‌های تئاتر خیابانی از کمبود متن مناسب و نبود برنامه‌ریزی مستمر تا مشکلات مالی گروه‌ها برای حضور در رویدادهای ملی فراهم کرد.
نمایش «کابوس نوغان» با پرداختن به موضوع شهادت امام رضا(ع) و بازنمایی ابعاد روانی شخصیت مأمون، توانست در بخش‌های مختلف جشنواره مورد توجه قرار گیرد؛ موفقیتی که تداوم آن به حمایت نهادهای فرهنگی، فراهم‌کردن زمینه تولید آثار باکیفیت و ایجاد فرصت‌های برابر برای حضور گروه‌های نمایشی در رویدادهای ملی نیاز دارد.
انتهای پیام
