طبق مصوبه ۱۴۰۱ توسط شورای عالی انقلاب فرهنگی، اول اردیبهشت سالروز تولد شهید ابراهیم هادی در تقویم رسمی کشور بهعنوان روز «شهدای ورزشکار» نامگذاری شده است. ورزش ایران بیشتر از پنج هزار شهید در دوران دفاع مقدس و ۷۳۵ ورزشکار را نیز بهعنوان شهدای مدافع حرم و ۱۰۴ شهید در جنگ تحمیلی ۱۲ روزه تقدیم میهن شدند و در جنگ تحمیلی ۴۰ روزه نیز شهدای ورزشکار پرشماری برای دفاع از حریم ایران به فیض شهادت نائل شدند که هنوز آمارشان بهطور رسمی اعلام نشده است.
ورزشکاران همواره امانتی را که شهدای پیشین خود به دستشان سپردهاند حفظ کردهاند. غیرت، عزت و اقتدار این خاک و پرچم پرافتخار جمهوری اسلامی را پاس داشتهاند و با ایمان و اراده، قلب دشمن را نشانه گرفتهاند و در زمان جنگ، میدان ورزش، عرصه تقوا، معرفت و دشمنشناسی است. آشنایی و بهرهگیری هرچه بیشتر نسلهای جدید انقلاب از دلاورمردان و الگوگیری از شهدا در زندگی در ریشه آریایی جوانهای همیشگی دارد.
شهدای ورزشکار، پرچمداران پیوند «دیانت و تمدن» هستند و ایثار آنها در بزنگاههای تاریخی، از دفاع مقدس تا مقاومت ملی چهلروزه را تبلورِ شکوهِ وفاداری به وطن ادامه دارد. فرهنگ سترگ این مرزوبوم، قرنهاست که میان دو بازوی پرتوان «تمدن اصیل ایرانی» و «آموزههای متعالی دینی» قد کشیده است؛ آیینی که در آن، قامت خم کردن در پیشگاه خالق و ایستادگی در برابر ظالم، غایتِ پهلوانی است.
در مکتبمان، ورزش نهصرفاً تلاشی برای فتح سکوها، که مسیری برای صیقل دادن روح و رسیدن به مرتبه سخاوت بوده است. شهدا، آن بزرگسخاوتمندانِ تاریخ بشری نام برده میشوند که با ایثارِ «جان» بهعنوان گرانبهاترین دارایی انسان، نهمدال طلای مسابقات جهانی، بلکه مدال ابدیت و پهلوانی را بر سینه انداختند و ستارههای درخشان ورزش ایران، پهلوانان حقیقی هستند که در بزنگاههای سرنوشتساز، پیراهن شهادت را بهجای پیراهن ورزشی برتن کردند.
ورزشکاران ایران از روزهای حماسهساز «دفاع مقدس هشتساله» که میادین ورزشی به سنگرهای غیرت بدل شد، تا حماسه غرورآفرین «جنگ ۱۲ روزه» و ایستادگیِ پولادین در «مقاومت ملی چهلروزه» ثابت کردند که رسمِ پهلوانی، حضور در خط مقدمِ نیازِ وطن، در صیانت از «حریم وطن»، در حفاظت از «حرم آلالله» و در ایستادگی مقابل هر تجاوز است و این قهرمانان هستند که با خون خود، مرزهای شرف را ترسیم میکنند.
شهدای ورزشکار، پرچمداران پیوند «دیانت و تمدن» هستند و ایثار آنها در بزنگاههای تاریخی، از دفاع مقدس تا مقاومت ملی ۴۰ روزه، نمایانگر وفاداری به وطن است. در بازوان توانمند ورزشکاران ایرانی، «تمدن اصیل ایرانی» و «آموزههای متعالی دینی» قد کشیده و جوانه زده است.
نقش ورزش در جامعه در قالب مقاومت
سیدمحمدمهدی رحمتی، جامعهشناس ورزشی درباره نقش ورزشکاران در جوامع بهبهانه گرامیداشت روز شهدای ورزشکار به ایسنا میگوید: مناسبت ورزش با جنگ از دوران اولیه تاریخ همیشه وجود داشته است. آنزمان ورزش به مفهوم امروزی در قالب رقابتهای سازمانیافته رسمی نبود، اما در چارچوب پایه و اساس نفس ورزش وجود داشت. بهدنبال نوع جوامعی که در گذشته بود، جوامع در میان الزامات و جنگهای متوالی، حضور یک نیروی دفاعی یا هجومی آماده را موردنیاز میدانستند. بههمین علت فعالیتهای فیزیکی، بدنی و جسمانی که امروز بهعنوان ورزش از آن یاد میشود، در حفظ آمادگی افراد در یک قلمرو برای صیانت از سرزمینشان اهمیت داشت.
وی با اشاره به تاثیر دیرینه ورزش در بین مردم و ارتباط آن با جنگ و آمادگی برای حضور در میادین میافزاید: نقش فعالیتهای فیزیکی ازجمله در جامعه خودمان پررنگ بوده و چه در دورانی که رزمآوران به فعالیتهای مختلف بدنی وادار میشدند تا آمادگیشان حفظ شود و حتی در مواقعی که کشورمان در زمان مغولها، در معرض هجوم بیگانگان قرار گرفت، تا مدتها بهعلت اینکه جامعه مغلوب بودیم، حق حمل سلاح را از شهروندانمان سلب کرده بودند. بههمین جهت در چنین شرایطی، نقش ورزش در قالب مقاومت ظاهر میشود.
شباهت خاص ورزش زورخانهای به رزمآوری
این جامعهشناس ورزشی با تاکید بر شباهت ورزش زورخانهای به اقدامات و حرکات جنگی بیان میکند: تمام حرکات ورزش باستانی و زورخانهای بهنوعی الگوبرداری از فعالیتهای رزمی است. شنا تمرین سینهخیز، میلزدن بهمعنای شمشیربازی و کباده حکم تیروکمان، سنگ نماد سپر، چرخیدن نمادی از فعالیتهای در میدان جنگ و خیلی حرکات مختلف در ورزش زورخانهای است. بدین ترتیب ایرانیها تلاش کردهاند همواره از طریق ورزش، نقشی که در جنگ داشتهاند را در دوران قدیمیتر حفظ کنند.
ورزش، میدانی برای جایگزینی صلح با جنگ
رحمتی با اشاره به تغییر برخی رویکردها در عصر معاصر یادآور میشود: در دوران جدید اوضاع متفاوت شد و مناسبت ورزش با جنگ که یک مناسبت همبسته بود، بهویژه در اواخر قرن بیستم و اوایل قرن بیستویکم در معرض تغییر قرار گرفت. ورزش دیگر در کنار جنگ نبود و در کنار صلح ایستاد و سازمانهای مختلف بینالمللی تلاش کردند با ترویج فرهنگ صلح در قالب فعالیتهای ورزشی، کارکرد جدیدی در این دوران برای ورزش تعریف کنند. حتی در اوایل سال ۲۰۰۰ کمیته بینالمللی المپیک قانونی را بهعنوان الزام اخلاقی مصوب کرد که در هر نقطه از جهان که جنگ برقرار است، در هنگام برگزاری رویدادهای بزرگ بینالمللی مانند جامجهانی یا المپیک، نبرد میان کشورها متوقف شود و اجازه دهند که در آن زمان، جنگ برقرار نباشد.
ورزشکاران، ویترین فرهنگی و اجتماعی جامعه
وی در رابطه با الگوبرداری جوانان از ورزشکاران و تاثیر آنها در شکلگیری اقشار و جامعه میگوید: در کشورمان نیز در دوران جدید، ورزش و بهویژه چهرههای بزرگ ورزشیمان که حکم الگوهای نقش را در جامعه ایفا میکنند و جامعه همیشه نیمنگاهی به آنها فارغاز قهرمانی و افتخارات ورزشی، از حیث اخلاقی، فرهنگی و اجتماعی دارند. پژوهشهای مختلف نشان دادهاند که بهویژه در بین نوجوانان و جوانان در جهان، چهرههای مطرح ورزشی الگوی آنان هستند و کنش، رفتار، منش، اخلاق، پوشش و سبک زندگیشان روی فرهنگ یک جامعه تاثیر میگذارد.
دکترای جامعهشناسی ورزشی، ورزشکارانی که برای دفاع از ماممیهن گام برمیدارند را پهلوانِ واقعی دانسته و تاکید میکند: در شرایطی که جنگ بر کشور حاکم میشود، کسانیکه برای وطنشان ازخودگذشتی، ایثار و فداکاری و در راه حفظ کیان سرزمینشان تلاش میکنند؛ مورد توجه جامعه هستند و در ورزشکاران این خصوصیت مضاعف میشود. چرا که ورزشکاران جزو ویترین فرهنگی و اجتماعی جامعه بهشمار میروند و فقط بهخاطر افتخارآفرینی ورزشیشان تحسین نمیشوند.
محبوبیت و پهلوانی به زور بارو نیست
رحمتی اخلاق و مرام ورزشکاران را فاکتور مهمتری برای محبوبیت آنها در بین مردم قلمداد کرده و خاطرنشان میکند: مرحوم غلامرضا تختی صرفا بهعلت زور بازو و مدالهای طلایی که بهدست میآورد به یک چهره محبوب و ماندگار در تاریخ فرهنگ سرزمینمان بدل نشد؛ بلکه بهواسطه خصوصیات اخلاقی و فرهنگ پهلوانی بهعنوان یک پهلوانِ قهرمان، پرطرفدار و دوستداشتنی شناخته شد.
این جامعهشناس ورزشی در ستایش شهدای ورزشکار میگوید: زمانیکه یک کشور در معرض خطر و هجوم دشمن قرار میگیرد، در کنشی از سوی ورزشکاران، درست مانند فعالیتهای دوران ورزشیشان بیشتر مورد توجه قرار میگیرند. درست است که جامعه در شرایط دشوار به همه قهرمانانش اهمیت میدهد، اما برای ورزشکاران ارزش بیشتری قائل میشوند. نفس ورزش نیز نهفقط از طریق جانبازی و شهادت، بلکه میتواند به شکلهای دیگری ارزشمند باشد.
نقش مهم ورزشکاران برای رساندن پیام وطن به جهان
رحمتی با یادآوری نقش مهم اقدامات فرهنگی توسط ورزشکاران در تورنمنتهای بینالمللی ادامه میدهد: تجربه نشان داده که در چنین شرایطی، افتخارات ورزشی نیز از اهمیت و ارزش بیشتری برخوردار میشوند. طی جنگ هشتساله دفاع مقدس، در بسیاری از موارد میدان ورزش، بیشتر از کانالهای دیگر پیامرسان فرهنگ باشد. در زمان فعلی نیز در تورنمنتها و مجامع بین