با توجه به نزدیک بودن فصل شیوع بیماری تب دنگی (اواخر بهار تا اوایل پاییز) سید محدثه حسینی معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در گفتوگو با ایسنا اظهار کرد: در این مدت، ۲۳ مورد مشکوک با علائم بالینی سازگار با تب دنگی شناسایی و از همه این افراد نمونهگیری آزمایشگاهی انجام شد که نتیجه تمامی نمونهها منفی بوده و تا کنون حتی یک مورد مثبت قطعی در استان به ثبت نرسیده است.
وی اقدامات و برنامههایی که برای کنترل و پیشگیری انجام شد را تشریح کرد و گفت: اقدامات پیشگیرانه بر اساس یک مدلِ علمیِ «مراقبتِ فعال و همهجانبه» استوار بوده و در محورهای اصلی استقرار شبکه مراقبت حشرهشناسی، ما اقدام به پایش مستمر و فعال نقاطِ پرخطر و مبادی ورودی استان کردهایم. تیمهای متخصص حشرهشناسی ما بهصورت دورهای زیستگاههای احتمالی پشه آئدس را مورد پایش قرار داده و با استفاده از تلههای مخصوص حضور یا عدم حضور پشه را در سطح استان رصد میکنند.
بهسازی محیط و حذف کانونهای تکثیر
حسینی افزود : یکی از کلیدیترین اقدامات ما، شناسایی و حذف «زیستگاههای دستساز انسان» بوده است؛ از جمله پاکسازی نقاطی که آبهای راکد در آنها تجمع مییابد (مانند تایرها، گلدانها، و پسماندهای رها شده). ما با همکاری تیمهای بهداشت محیط، بهصورت ضربتی عملیات بهسازی محیط را در کانونهای احتمالی انجام دادهایم.
وی به ارتقای آمادگی سیستم درمانی و آزمایشگاهی در پیشگیری از شیوع بیماری تب دنگی اشاره کرد و یادآور شد: تمامی مراکز درمانی و بیمارستانهای استان طبق پروتکلهای ابلاغی وزارت بهداشت آموزش دیدهاند. علاوه بر آن، زنجیره ارجاع نمونههای مشکوک به آزمایشگاههای تخصصی مرجع جهت تشخیص سریع و دقیق تب دنگی، با حداکثر سرعت عملیاتی شده است تا هیچ مورد مشکوکی از قلم نیفتد.
آموزش و حساسسازی جامعه و دستگاههای ذیربط
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران به بخش آموزش در این زمینه اشاره کرد و گفت: بخش بزرگی از برنامههای ما بر آگاهیبخشی به مردم و هماهنگی با سازمانهای مسئول متمرکز بوده است. برگزاری جلسات مستمر کارگروه سلامت و امنیت غذایی استان و ابلاغ دستورالعملهای اختصاصی به شهرداریها، دهیاریها و سایر نهادهای اجرایی، بخشی از اقدامات ما برای ایجاد یک سد دفاعی منسجم در برابر ورود و استقرار این پشه مهاجم بوده است.
به گفته دکتر حسینی، در حوزه سلامت عمومی، «پیشگیری، همیشه مقدم بر درمان» است. اگرچه ما تا این لحظه موفق بودهایم و وضعیت پاک است، اما با توجه به ویژگیهای خاص اقلیمی مازندران و جابجایی مسافران، حفظ این وضعیت مستلزم استمرار برنامهها و همراهیِ کاملترِ نهادهای خدماتی در بهسازی محیط است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در پاسخ به این سوال که شاخص موفقیت در پیشبرد برنامهها چه بوده، اظهار کرد: برای سلامت مردم، مهمترین خروجی برنامه این است که مورد بومی انتقال محلی شکل نگیرد. اینکه در استان مورد مثبت و فوت ناشی از دنگی ثبت نشده، در کنار مراقبت فعال، یکی از مهمترین نشانههای اثربخشی اقدامات پیشگیرانه است.
به گفته حسینی، وقتی شاخصهای حشرهشناسی در سطح کنترلشده باقی بماند، زمان واکنش کوتاه باشد و انتقال محلی رخ ندهد، یعنی برنامه مراقبت از آئدس مهاجم موفق عمل کرده است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، مهمترین موانع اجرای برنامههای پیشگیری از تب دنگی در مازندران را محدودیت نیروی انسانی تخصصی در حوزه حشرهشناسی، کمبود اعتبارات و نداشتن بودجه پایدار، محدودیت در تأمین سموم و ملزومات تخصصی، و همچنین ضرورت تقویت مشارکت دستگاههای اجرایی در بهسازی محیط دانست و گفت: بخش مهمی از کنترل آئدس به مدیریت صحیح پسماند، جمعآوری تایرهای فرسوده، حذف آبهای راکد و اصلاح ریززیستگاههای دستساز انسانی در فضاهای عمومی، حاشیه شهرها و روستاها وابسته است. به همین دلیل، موفقیت این برنامهها نیازمند همکاری مؤثر همه دستگاههای ذیربط و مشارکت مردم است.
شناسایی ضعفهای برنامههای سال قبل
حسینی به شناسایی ضعفهای برنامههای سال قبل اشاره کرد و ادامه داد: علیرغم تلاشهای صورت گرفته، مشارکت و پاسخگویی برخی دستگاههای همکار در حوزه بهسازی محیط و مدیریت پسماند، آنگونه که انتظار میرفت، کامل نبود. امسال، با تأکید مجدد بر پروتکلهای ابلاغی و تعیین سهم مشخص هر دستگاه، تلاش میکنیم تا هماهنگی و همافزایی بیشتری ایجاد کنیم.
وی یادآور شد: شناسایی و پاکسازی کانونهای پراکنده، بهویژه لاستیکهای فرسوده و ظروف رهاشده، همچنان یک چالش میدانی است. نیاز داریم تا سازوکارهای مدیریت یکپارچه پسماند و پایش مستمر کانونهای پرخطر را، هم در مناطق شهری و هم روستایی، تقویت کنیم.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران خاطرنشان کرد: با وجود اطلاعرسانیها، همچنان بخش قابل توجهی از منازل و محیط پیرامون، کانونهای بالقوه برای تکثیر پشه دارند. امسال، برنامه آموزش جامعهمحور و جلب مشارکت فعالتر شهروندان در حذف عوامل خطر محیطی، در اولویت ما قرار دارد.
این مسئول به طرح قابل اجرا برای پیشگیری از ابتلا و حذف کانونهای رشد پشه آئدس در استان اشاره کرد و گفت: ما طرح «مازندرانِ پاک» را با هدف حذف کانونهای دستساز انسانی اجرا میکنیم. در این طرح، برای هر دستگاه اجرایی بر اساس دستورالعمل قرارگاه زیستی، «حیطه مسئولیت» تعریف شده است.
حسینی افزود: شهرداریها و دهیاریها ملزم به مدیریت مکانیزه و حذف فوری تایرهای فرسوده و پسماندهای حجیم در مناطق عمومی هستند، بخش خصوصی و صاحبان ویلاها ملزم به اجرای پروتکلهای خودکنترلی در فضای اماکن خود خواهند بود. همچنین واحد عملیاتی گشت سلامت هم تیمهای مشترک بهداشت محیط با مشارکت سایر ارگانها، بهصورت هفتگی کانونهای مشکوک را شناسایی و عملیات حذف فیزیکی آبهای راکد را انجام میدهند.
واکنش سریع و درمان استاندارد
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران به پروتکلهای درمانی در سال جاری اشاره کرد و یادآور شد: مطابق با آخرین استانداردهای سازمان جهانی بهداشت (WHO) به تمامی بیمارستانها و مراکز جامع سلامت استان ابلاغ شده است. این سیستم شامل «کد دنگی» است که در صورت مشاهده هرگونه مورد مشکوک، زنجیره تشخیص تا درمان بدون فوت وقت و در کوتاهترین زمان ممکن فعال میشود.
نهضت آگاهیبخشی عمومی
حسینی تصریح کرد: امسال، «شهروند» را به «ناظر فعال» تبدیل میکنیم. با آموزش چهرهبهچهره، تولید محتوا و هشدارهای هدفمند، به مردم میآموزیم که چگونه کانونهای کوچک در محیط زندگی خود (مانند زیرگلدانیها، ناودانها و سطلهای آب) را حذف کنند. پایداری امنیت سلامت، بدون مشارکت خانه به خانه ممکن نیست.
به گفته حسینی، هدف نهایی ما در این طرح، ایجاد «سد دفاعی زیستی» در مازندران است. ما به دنبال ریشهکنیِ پشه نیستیم، بلکه به دنبال مدیریتِ هوشمندِ تراکم جمعیت ناقل هستیم تا هیچگاه به آستانه خطر انتقال بیماری نرسیم. ما با بهرهگیری از دانش فنی متخصصان حشرهشناسی و بسیج تمامی امکانات استانی، مصمم هستیم که سال ۱۴۰۵ را با حفظ امنیت سلامت هموطنان در استان مازندران پشت سر بگذاریم.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران به بودجه پیشبینیشده برای پیشگیری و چشمانداز تحقق بودجه اشاره کرد و یادآور شد: نکته مهم این است که تا این لحظه ردیف بودجه اختصاصی ملی بهصورت متمرکز ابلاغ نشده؛ اما برنامه استان متوقف نشده و ما دو مسیر تأمین حداقلی و فوری از محل منابع موجود و مدیریت هزینهها برای استمرار مراقبت فعال و پایشها، پیگیری تخصیص اعتبارات تکمیلی از طریق کارگروههای استانی و مکاتبات رسمی با وزارت و مراجع بالادستی، نیاز داریم تا با ایجاد یک «خط اعتباری واکنش سریع» در فصلهای پرخطر، تأمین سموم اختصاصی و تجهیزات بدون وقفه انجام شود.
این مسئول درمانی در مازندران با بیان اینکه چشمانداز تحقق بودجه را واقعبینانه و مثبت میبینیم، اظهار کرد: چون اولاً موضوع در سطح استان بهعنوان اولویت سلامت عمومی در دستور کار قرار گرفته، ثانیاً بخش قابل توجهی از اقدامات پیشگیرانه با همافزایی بینبخشی قابل اجراست؛ یعنی بخشی از هزینهها از مسیر بهسازی محیط، مدیریت پسماند، جمعآوری تایرهای فرسوده و اقدامات شهرداریها و دهیاریها پوشش داده میشود و بار مالی مستقیم از روی حوزه سلامت کمتر میشود.
به گفته دکتر حسینی، پایش و پیشگیری حتی یک روز متوقف نمیشود؛ همزمان، با سازوکار «تخصیص مرحلهای و ذخیره واکنش سریع»، مسیر تأمین مالی را طوری طراحی کردهایم که اگر در هر نقطهای هشدار افزایش خطر داشته باشیم، استان از نظر تجهیزات و اقلام کنترلی دچار وقفه نشود.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران به برنامههای درمانی برای مبتلایان در استان اشاره کرد و گفت: آخرین نسخه «دستورالعمل ملی مراقبت بالینی تب دنگی» به تمامی بیمارستانها، درمانگاهها، کلینیکها و حتی مطبهای بخش خصوصی در سراسر استان ابلاغ شده است. این یکپارچگی پروتکلها تضمین میکند که بیمار در هر نقطهای از استان به سیستم درمانی مراجعه کند، خدمات استاندارد و یکسانی دریافت خواهد کرد.
پیادهسازی نظام غربالگری و تریاژ هوشمند
وی با اشاره به پیادهسازی نظام غربالگری و تریاژ هوشمند، خاطرنشان کرد: کادر درمان ما (پزشکان عمومی، متخصصان عفونی، داخلی، اطفال و پرستاران) آموزشهای تخصصی لازم را برای شناسایی نشانههای اولیه تب دنگی دیدهاند. هدف ما این است که در بدو ورود بیمار، فرآیند «تریاژ دقیق» انجام شود.
به گفته دکتر حسینی، تب دنگی در صورت تشخیص بهموقع، یک بیماری کاملاً قابل مدیریت و درمانپذیر است. ساختار درمانی استان مازندران در بالاترین سطح آمادگی علمی و پشتیبانی قرار دارد و هیچگونه نگرانی از بابت ارائه خدمات درمانی استاندارد به هموطنان وجود ندارد.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران در پاسخ به سوال، آیا امکان ریشهکنی در استان مازندران وجود دارد، تصریح کرد: با نگاهی تخصصی به موضوع نگاه کنیم. در ادبیات پزشکی، واژه «ریشهکنی» (Eradication) به معنای حذف کامل عامل بیماری از کل جهان است؛ مانند کاری که برای بیماری آبله انجام شد. اما در مورد تب دنگی، موضوع متفاوت است. دو نکته علمی و واقعبینانه وجود دارد؛ اینکه تب دنگی بر پایه «ناقل» است، عامل انتقال این بیماری، پشه است. از آنجا که پشه آئدس در اکوسیستمهای مختلف (بهویژه مناطق شمالی و مرطوب) به راحتی رشد میکند، حذفِ کامل یا ریشهکنیِ فیزیکیِ پشه در سطح یک استان، از نظر اکولوژیک و علمی غیرواقعبینانه است.
وی افزود: هدف ما «مدیریت پایدار» و «قطع زنجیره انتقال» است، به جای استفاده از واژه ریشهکنی، ما از استراتژی «مدیریت جمعیت ناقل» استفاده میکنیم. هدف نهایی ما این است که؛ تراکم پشه را به سطحی برسانیم که احتمال انتقال بیماری به انسان به حداقل ممکن برسد. ، شاخههای طغیان را در نطفه شناسایی و سرکوب کنیم و فضای محیطی زندگی مردم را به گونهای بهسازی کنیم که پشه فرصت زاد و ولد نداشته باشد.
ما به دنبال «وضعیت پایدارِ عاری از انتقال بیماری» هستیم
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، چشمانداز خود را برای استان اعلام کرد و گفت: ما به دنبال «وضعیت پایدارِ عاری از انتقال بیماری» هستیم. یعنی حتی اگر پشهای در محیط حضور داشته باشد، آنقدر کنترلشده و در تراکم پایین باشد که خطری برای سلامت شهروندان ایجاد نکند. این یک «مدیریت فعال و دائمی» است.
حسینی اظهار کرد: ما به دنبال ریشهکنی غیرممکن نیستیم، بلکه به دنبال «مهار هوشمند و پایدار» هستیم تا تب دنگی هرگز در مازندران به یک معضل سلامت عمومی تبدیل نشود. این هدف، کاملاً دستیافتنی است و با همت دستگاههای اجرایی و مشارکت مردم، در مسیر درستی قرار داریم.
وی در پاسخ به سوال ایسنا، برای حذف کامل کانونهای شیوع تب دنگی به چه حمایت، بودجه و امکاناتی نیاز است، تصریح کرد: تعهد اجرایی دستگاههای همکار، ایجاد خط اعتباری واکنش سریع، زیرا سلامت عمومی منتظر بروکراسی بودجه نمیماند. ما به یک ردیف بودجه اختصاصی و منعطف برای تأمین فوری سموم تخصصی، تا در صورت شناسایی اولین کانون، عملیات سرکوب در کمترین زمان ممکن انجام شود.
به گفته دکتر محدثه حسینی معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی مازندران، کانونهای تب دنگی نیازمند «بودجهریزی منعطف» و «انضباط در بهسازی محیط» توسط تمامی ارگانهاست. ما به دنبال ایجاد یک سد دفاعی هوشمند هستیم که پیشنیاز آن، تأمین اعتبارات پایدار و همافزایی بیدرنگ تمامی دستگاههای اجرایی استان است.
انتهای پیام
