محمدصادق دهقانپور در گفتوگو با ایسنا، اظهار کرد: تدوین به عنوان یکی از مهمترین مراحل پستولید در سینما، نقشی تعیینکننده در شکلگیری روایت نهایی فیلم دارد. بسیاری از فیلمسازان بر این باورند که هویت واقعی یک فیلم در اتاق تدوین شکل میگیرد.
وی ادامه داد: در نگاه اول اگر بخواهیم ساده به موضوع نگاه کنیم، تدوین یعنی انتخاب بهترین نماهایی که در مرحله تولید گرفته شده و قرار دادن آنها در کنار یکدیگر به شکلی که در نهایت به یک نتیجه معنادار برسیم. آنچه مخاطب به عنوان فیلم میبیند در واقع حاصل همین انتخابها و چیدمانها در مرحله تدوین است.
این مدرس، درباره نقش تدوین در شکلگیری هویت نهایی یک فیلم، توضیح داد: فیلم نتیجه یک کار جمعی است. عوامل مختلفی از فیلمنامهنویس و کارگردان گرفته تا بازیگران، فیلمبردار، طراح صحنه و صدابردار در سه مرحله پیشتولید، تولید و پستولید فعالیت میکنند تا مواد خام یک فیلم شکل بگیرد. این مواد خام همان نماهایی هستند که در مرحله تولید ثبت شدهاند. وقتی این مراحل به پایان میرسد، نوبت تدوین میرسد، جایی که همه این عناصر باید پالایش شوند و در کنار هم قرار بگیرند تا روایت نهایی شکل بگیرد.
دهقانپور برای توضیح بهتر این فرایند به مثالی اشاره و اظهار کرد: میتوان تدوین را به مونتاژ قطعات یک ماشین تشبیه کرد. قطعات مختلف در کارخانههای متفاوت ساخته میشوند اما در نهایت باید در یک خط مونتاژ کنار هم قرار بگیرند تا یک محصول کامل شکل بگیرد. واژه مونتاژ هم در اصل یک واژه صنعتی است که وارد ادبیات سینمایی شده است. اگر این قطعات به درستی کنار هم قرار نگیرند، زحمات یک تیم بزرگ ممکن است به نتیجه مطلوب نرسد. به همین دلیل مرحله تدوین اهمیت زیادی دارد، چون در انتهای فرایند تولید قرار گرفته و باید از دل تمام این مواد خام، یک اثر منسجم و معنادار خلق کند.
وی درباره مرز میان تدوین تکنیکی و تدوین خلاق، خاطرنشان کرد: یک تدوینگر باید هر دو جنبه را به طور همزمان داشته باشد. کار تدوین از یک سو کاملاً فنی است، چون ما با حجم زیادی از متریال خام سر و کار داریم که باید وارد کامپیوتر شود، دستهبندی شود و از نظر فنی مدیریت شود. اما از سوی دیگر، برای شکل دادن به روایت نیز، باید خلاقیت وجود داشته باشد. این خلاقیت زمانی به وجود میآید که بخش فنی کار به درستی انجام شده باشد و تدوینگر بتواند با نگاه خلاقانه به متریال، روایت تازهای را شکل دهد.
این مدرس تدوین برای روشنتر شدن این موضوع به یک مثال اشاره کرد و گفت: فرض کنید بازیگری در یک صحنه، نگاهش به جایی خارج از قاب متمرکز شده و ممکن است این موضوع به نظر اشتباه بازیگری بیاید. تدوینگر میتواند با قرار دادن یک نمای دیگر در ادامه آن پلان، به مخاطب القا کند که شخصیت در حال نگاه کردن به یک شیء یا فرد خاص بوده است. در واقع تدوینگر با این کار نهتنها خطای احتمالی را اصلاح میکند بلکه روایت صحنه را هم تقویت میکند، اینجاست که خلاقیت تدوینگر معنا پیدا میکند.
دهقانپور درباره اهمیت نقش تجربه و جهانبینی شخصی در تصمیمهای یک تدوینگر، توضیح داد: در سینمای امروز بسیاری معتقدند مرحله تدوین نوعی بازنویسی فیلمنامه است. یعنی تدوینگر در اتاق مونتاژ تا حدی دوباره داستان را مینویسد. همانطور که یک نویسنده هرچه مطالعه بیشتر و جهانبینی گستردهتری داشته باشد میتواند بهتر بنویسد، یک تدوینگر هم هرچه تجربه و شناخت بیشتری از جهان و انسان داشته باشد انتخابهای دقیقتری انجام میدهد.
گاه تفاوت میان یک تدوین تاثیرگذار و تدوین نهچندان خوب، تنها با جابهجایی چند پلان اتفاق میافتد
وی افزود: مهمترین کار یک تدوینگر، انتخاب است، انتخاب اینکه کدام نما در فیلم باقی بماند و کدام نما حذف شود، مهمترین تصمیم متخصصان این حوزه است. تدوینگر باتجربه معمولاً شناخت بهتری از متریال خام دارد و میتواند از آن بهترین استفاده را ببرد. گاهی تفاوت میان یک تدوینگر باتجربه و یک تدوینگر کمتجربه فقط در جابهجایی چند پلان است اما همین جابهجاییهای کوچک میتواند یک فیلم را از اثری معمولی به اثری تاثیرگذار تبدیل کند.
این هنرمند درباره شیوه زیست حرفهای یک تدوینگر، خاطرنشان کرد: در قدم اول، تمرین مهمترین عامل برای پیشرفت است. هرچه یک تدوینگر بیشتر کار کند و پروژههای بیشتری را تجربه کند، مهارت و تجربه او افزایش پیدا میکند. در کنار تمرین، مطالعه هم اهمیت زیادی دارد، اما این مطالعه لزوماً فقط به کتابهای تخصصی سینما محدود نمیشود.
دهقان پور با اشاره به اهمیت ادبیات در ایجاد درکی بهتر از ساختار داستان فیلم برای متخصصان این حوزه، یادآور شد: خواندن داستان و رمان برای تدوینگران بسیار مفید است، چون رمانها بر پایه روایت شکل میگیرند و شناخت روایت برای یک تدوینگر اهمیت زیادی دارد. بسیاری از شیوههای روایت در سینما در ابتدا از ادبیات آمدهاند. به همین دلیل مطالعه ادبیات میتواند به درک بهتر ساختار داستان در فیلم کمک کند.
وی دیدن فیلم را یکی دیگر از مسیرهای مهم یادگیری برای تدوینگران دانست و افزود: تدوینگر نباید مثل یک تماشاگر عادی فیلم ببیند. ما باید فیلمها را تحلیل کنیم. ممکن است لازم باشد یک فیلم خوب را چندین بار ببینیم تا بفهمیم چرا این فیلم موفق شده و چه عناصری باعث شکلگیری روایت مؤثر آن شده است. بررسی دقیق فیلمهایی که جوایز مهمی مانند بهترین فیلم یا بهترین تدوین را دریافت کردهاند هم میتواند درسهای زیادی برای تدوینگران داشته باشد.
این تدوینگر به اهمیت تجربه زیسته در کار هنری اشاره و تصریح کرد: تجربه زیسته برای همه هنرمندان اهمیت دارد، چه برای نویسنده، چه برای نقاش و چه برای تدوینگر. هرچه انسان با آدمهای بیشتری در ارتباط باشد، تجربههای متنوعتری داشته باشد و جهان را از زاویههای مختلف ببیند، نگاه عمیقتری پیدا میکند. این عمق در نهایت در آثار هنری خود را نشان میدهد و در مورد تدوینگر هم بدونشک در فیلمهایی که مونتاژ میکند، قابل مشاهده است.
انتهای پیام
